Goede samenvatting psychologie

Hoofdstuk 1: Psychologie een palet vol theorieën
1.1 Inleiding (lees boek)
1.2 Wat is psychologie?
 Er is onenigheid over de definitie
 Object = het studie-onderwerp van een wetenschap


1.2.1 In psychologie geen eenduidigheid over het object op 2
vlakken:
 Intern = geen eenduidigheid binnen de wetenschap psychologie zelf.
- Er zijn verschillende stromingen in de psychologie met hun eigen object + methode om
kennis te verwerven.
 Extern = geen eenduidigheid tussen psychologie en andere (mens)wetenschappen.
- Psychologische onderwerpen worden ook in andere wetenschappen bestudeerd.

 Gevolg: Realiserende beschrijvingen en verklaringen over eenzelfde onderwerp
Voorbeeld ppt




Poging tot definiëring van de psychologie
Psychologie = is een wetenschap waarbij zowel het gedrag van mensen wordt bestudeerd als de
gevoelens en gedachten die mensen hebben bij het ervaren van hun gedrag en de omstandigheden
waarin dat plaatsvindt. (Richter)

KORT WEERGEVEN

 Wetenschap bestudeerd
- Gedrag + gevoelens die mensen hebben
- Bij het ervaren van hun gedrag in bepaalde omstandigheden

,Je kan een wetenschap typeren aan de hand van drie factoren
(psychologie typeren we aan de hand van)
1. De soorten vragen en problemen = het object
2. De methoden en theorieën
 Er is een dynamisch spel tussen 1 & 2
Gevolg: de grenzen tussen wetenschappen liggen niet vast
3. Het maatschappelijk draagvlak

1.3 Theorieën
 Theorieën zijn te typeren als referentiekaders (waaruit psychologen te werk gaan)
= psychologen hebben geen objectieve waarneming, hun referentiekader bepaalt wat ze zien
en waar ze nadruk op leggen. = hun waarneming is theoriegeladen
- Bieden interpretaties waarmee verschijnselen (bv: vandalisme, werkloosheid,…) bekeken
worden en verhelderd worden
- grote verscheidenheid in theorieën
 Vaak ook theorieën voor een specifiek onderwerk
 Veel verschillende theorieën over 1 verschijnsel
 Gevolg: verschijnsel vaak verschillend beschreven en verklaard
 Voorbeeld p 23 boek

1.3.1 Functies van theorieën
 Wetenschappelijke theorieën vervullen drie functies

1. Systematiseren of ordenen
- Wetenschappelijke kennisverwerving verloopt volgens duidelijke/ expliciete regels:
 Controleerbaar = men moet wetenschappelijke bevindingen rapporteren in een
helder geformuleerde verbanden of wetten.
 Herhaalbaar of repliceerbaar = wat in het ene onderzoek wordt aangetroffen moet
ook in het andere onderzoek opnieuw aangetroffen worden.
o Bv: psycholoog toont aan dat dat mannen in een specifieke situatie extreem
gehoorzaam kunnen zijn  pas geldig als dit verband ook in andere
experimenten wordt aangetoond

2. Verklaren en voorspellen van gedrag
- = Resultaten kunnen verklaard worden door aan te geven dat ze in specifieke
omstandigheden bereikt worden.
- Bv: In de ene situatie is de persoon afhankelijk van opdrachtgever in de andere situatie
minder afhankelijk  zo kan men aan de hand van deze omstandigheden bekijken of de
ene groep meer of minder gehoorzaam zal zijn.

3. Heuristische functie
- = Een theorie is nooit af, ze levert steeds nieuwe ideeën op.
- Op basis het inzicht dat de theorie heeft opgeleverd kunnen nieuwe voorspellingen
gedaan worden
 Lees kader 2 p25

, 1.4 kenmerken van psychologische stromingen

 Een stroming heeft
- een bepaalde geschiedenis van ontstaan
- een eigen visie op kenmerkende eigenschappen van de mens = mensbeeld

1.4.1 Geschiedenis van theoretische stromingen

 Een theoretische stroming heeft altijd een historische ontwikkeling

 Een theoretische stroming heeft altijd invloed van cultuur en het tijdstip van ontstaan.
- Stroming is cultuurhistorisch bepaald
 Stromingen reageerden op elkaar
- Bv: het behaviorisme verwaarloosde cognitieve eigenschappen van mensen  daarna
ontstond de stroming waarin juist dit aspect bestudeerd wordt: cognitieve psychologie
 Er is sprake van wisselende methodes = slingerbeweging
- Zie voorbeeld p29
 Stromingen maken gebruik van elkaars inzichten
- Bv: begrip ‘het onbewuste’ werd traditioneel gebruikt in de psychoanalyse maar wordt
ook nu ook vanuit referentiekader van cognitieve psychologie bestudeerd.
 Nadruk op effectiviteit van een methode/behandeling
- Een theorie en de daarop gebaseerde behandeling moet bewijzen dat ze een juist inzicht
biedt en dat ze werkt
= Evidence based werken
 Afkomstig uit medische wetenschappen
 = wetenschappelijk bewijs nodig om te bewijzen dat methode effectief is
o bewijsmateriaal uit systematische kwantitatief en kwalitatief onderzoek



1.4.2 Mensbeelden bij theoretische stromingen
 Iedere psychologische stroming is te karakteriseren a.d.h.v. een mensbeeld
 Mensbeeld = hoe de mens opgevat wordt (iedereen heeft een mensbeeld)
- Mensbeeld is historisch, religieus en cultureel bepaald
- Mensbeelden hebben consequenties voor opvatting over gezondheid en ziekte
 In het westen: je bent pas dood als je hersendood bent
 Japan: je bent dood als het hart stopt met kloppen

Mensbeeld heeft 2 aspecten

1. Beschrijving van kenmerkende eigenschappen (=bodem menselijk bestaan) en
essentiële kenmerken
 Bij kenmerkende eigenschappen gaat om bijvoorbeeld wat het verschil is tussen
mensen en dieren/ het verschil tussen kinderen en volwassen
2. Een verwijzing naar hoe mensen behoren te zijn/ hoe ze zich moeten
gedragen(=doelbeeld)
 Doelbeeld: hierin staat centraal hoe de mens zich hoort te gedragen
o Zo sturen we ons eigen handelen en beoordelen we hoe men zich hoort te
gedragen (Bv: uitspraak: ‘dit is onmenselijk’)

, 1.5 Indeling van theoretische stromingen
1.5.1 Mensbeelden in de psychologie
 Theoretische stromingen kunnen op verschillende manieren ingedeeld worden.




 Onderscheid tussen drie niveaus van het menselijk gedrag
 Elk niveau komt overeen met een mensbeeld
 Hoe hoger het niveau, hoe complexer het gedrag
- Het persoonlijke niveau is het meest complexe
- Het persoonlijke niveau omvat ook het organistische niveau en het mechanistische
niveau
- Omgekeerd niet: organistische niveau bevat niet het persoonlijke niveau.

Mechanistische mensbeeld
 Mens is samengesteld uit afzonderlijke delen (net zoals een machine)
 Een mens is een ingewikkeld dier
- onderscheid mens en dier gemaakt  vaak ook gebruik gemaakt van resultaten uit
dierenexperimenten
 Mensen zijn als mechanieken  die door externe krachten worden voortbewogen
 Ieder mens en ieder menselijk deeltje is afzonderlijk te bestuderen
 De invloed van de omgeving is NIET essentieel
- = Mensen kunnen bestuurd worden los van materiële/functionele omgeving waarin ze
functioneren.
 Lineair causaal verklaringsmodel
- = oorzaak voor gedrag wordt gezocht (causaal verband) + verband tussen oorzaak en
gedrag is lineair
- A veroorzaakt B
 Het geheel is gelijk aan de som der delen
- = er wordt vanuit gegaan dat als alle onderdelen bekend zijn, dat we het geheel kennen.
- Bv: als we alle onderdelen van de hersenen kennen --< weten we hoe ze als geheel
functioneren
 Statisch
 Hierbij past het behaviorisme, onderdelen uit biologische en cognitieve psychologie

Het organistische mensbeeld
 Mensen zijn als organismen, ze groeien en bloeien = mensen zijn 1 geheel
<-> Statisch geheel
 Als het organisme groeit  verandert het kwalitatief: het krijg nieuwe vermogens, verwerft
nieuwe capaciteiten
 Vergelijkingen met dieren kunnen zinvol zijn