2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
VERKLARINGSMODELLEN 1
Dimensie 1: De objectiveerbare feiten
1.1. THEORETISCHE TOELICHTING
Alles in het leven wat zwart/wit is
Alles wat objectiveerbaar is (reeds al bestaande feiten)
Deze dimensie laat geen ruimte voor belevingsaspecten, interpretaties, waardering,
afkeuring of hypotheses.
Cliëntsysteem = wanneer we willen werken met een gezin of een deel van een gezin, stellen we
ons aanbod af op hulpvraag van dit cliëntsysteem.
Hieronder wordt er een opsomming gegeven van de objectieve feiten.
1.1.1. OPSOMMING KADERS
1) Het BIOLOGISCH en MEDISCH kader van een persoon, zijn gezin, zijn familie:
- Geslacht
- Leeftijd
- Geboorte
- Dood
- Zwangerschap
- Genetische kaart
- Erfelijke ziekten
- Fysisch gestel
- Huidig lichamelijke toestand
- Invloed van geneeskunde
- (Para)- medische hulpverlening
- Een diagnose of psychopathologie is een feit! Het blijft een veronderstelling (2 e dimensie)
2) Het FINANCIEEL / MATERIEEL kader
- (Gezins-)inkomen en schulden
- Onderwijs
- Arbeid en tewerkstelling
- Armoede
- Huisvesting
- Mobiliteitsmogelijkheden
3) WETTELIJK/JURIDISCH kader:
- Burgerlijk statuut
- Kinderen ten laste (volgens de wet)
- Ouderlijk gezag/voogdijschap
- Nationaliteit
- Veroordelingen
4) ECONOMISCH/ECOLOGISCH kader:
- Hoog/laagconjunctuur
- Socio -economische status
- Milieuomstandigheden
- Natuurrampen
1
,2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
5) Het SOCIOLOGISCH/CULTUREEL kader
- Relatie -en samenlevingsvormen
- Klasse
- Gender en manier waarop dit cultuur en maatschappelijk geduid wordt
- Huidskleur
6) Het HISTORISCH kader
- Feiten, gebeurtenissen die voortvloeien uit vroegere, huidige en toekomstige toestand van
samenleving, ras, nationaliteit
- Het betreft tijdvak, stroming waarin maatschappij functioneert
- Geen privé gebeurtenissen uit het verleden
7) Het RELIGIEUS/SPIRITUEEL kader
- Geloof
- Godsdienst
- Levensfilosofie
1.1.2. VORIGE GENERATIES
Niet enkel feiten in de huidige levenssituatie is van belang, maar ook de gegevens van
voorafgaande generaties zoals in het leven van de (groot)ouders, hebben invloed op het leven van
hun nakomelingen. Al deze feiten krijgen plaats in het genogram.
1.1.3. ONRECHT IN DE FEITEN
Sommige feiten/gebeurtenissen noemen we onrecht Gebeurtenissen of omstandigheden die
beschadigend zijn voor degene die ze overkomt.
Er zijn 2 soorten onrecht:
1) Verdelend onrecht:
Het lot, niemand is verantwoordelijk, niemand heeft hier direct schuld aan
Bv: ziekte, overlijden, kerncentrale die ontploft, …
2) Vergeldend onrecht:
Door mensen elkaar (on)bewust aangedaan. Hier is er wel iemand verantwoordelijk
voor wat er is gebeurd.
Bv: verwaarlozing, emotionele mishandeling, …
! Verdelend onrecht kan ook leiden tot vergeldend onrecht.
Voorbeeld: een huis is afgebrand doordat er kortsluiting heeft voorgedaan. Dit is verdelend
onrecht . Maar wanneer de familie verder doordenkt geven ze de schuld aan de electricien,
hij had maar zijn werk beter moeten doen. Dit is vergeldend onrecht .
2
,2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
1.2. METHODIEKEN EN INTERVENTIES BIJ DIMENSIE 1
1.2.1. GENOGRAM
- Een soort stamboom
- Het is een manier om feiten te verzamelen over families
- = een stafkaart van existentiële feiten en familie- en
gezinsrelaties
- Is dynamisch = voortdurend in beweging (= een
werkinstrument)
(leeftijd of geboortedatum moet altijd vermeld worden!)
Bv bij opa een kruisje Overleden (datum overlijden mag
erbij)
Driehoek met kruis miskraam (enkel driehoek:
zwangerschap)
Abortus een heel klein kruisje zonder bol of vierkant
De groene wolk (stippelijnen): als ze samenwonen
Relatie Kieran en moeder: nabij
Onderkant ingekleurd: alcoholprobleem
Half ingekleurd: psychiatrisch probleem
¾ ingekleurd gediagonaliseerd in combinatie van beide
! Spelregels van een genogram:
- Er wordt minstens met 3 generaties gewerkt, elke generatie wordt op dezelfde hoogte
gezet
- Mannen altijd links tekenen en vrouwen rechts
- Kinderen zijn gerangschikt van links naar recht volgens leeftijd: oudste eerst
- Nieuwe partnerrelaties best met aparte lijnen tekenen
- De persoon over wie het gaat wordt aangeduid met een omranding
- Mensen die samen met de cliënt wonen, daar wordt een lijn/cirkel rond getrokken
3
, 2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
(Je kan oefenen op genopro)
Te kennen symbolen!
4
Karel De Grote Hogeschool
VERKLARINGSMODELLEN 1
Dimensie 1: De objectiveerbare feiten
1.1. THEORETISCHE TOELICHTING
Alles in het leven wat zwart/wit is
Alles wat objectiveerbaar is (reeds al bestaande feiten)
Deze dimensie laat geen ruimte voor belevingsaspecten, interpretaties, waardering,
afkeuring of hypotheses.
Cliëntsysteem = wanneer we willen werken met een gezin of een deel van een gezin, stellen we
ons aanbod af op hulpvraag van dit cliëntsysteem.
Hieronder wordt er een opsomming gegeven van de objectieve feiten.
1.1.1. OPSOMMING KADERS
1) Het BIOLOGISCH en MEDISCH kader van een persoon, zijn gezin, zijn familie:
- Geslacht
- Leeftijd
- Geboorte
- Dood
- Zwangerschap
- Genetische kaart
- Erfelijke ziekten
- Fysisch gestel
- Huidig lichamelijke toestand
- Invloed van geneeskunde
- (Para)- medische hulpverlening
- Een diagnose of psychopathologie is een feit! Het blijft een veronderstelling (2 e dimensie)
2) Het FINANCIEEL / MATERIEEL kader
- (Gezins-)inkomen en schulden
- Onderwijs
- Arbeid en tewerkstelling
- Armoede
- Huisvesting
- Mobiliteitsmogelijkheden
3) WETTELIJK/JURIDISCH kader:
- Burgerlijk statuut
- Kinderen ten laste (volgens de wet)
- Ouderlijk gezag/voogdijschap
- Nationaliteit
- Veroordelingen
4) ECONOMISCH/ECOLOGISCH kader:
- Hoog/laagconjunctuur
- Socio -economische status
- Milieuomstandigheden
- Natuurrampen
1
,2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
5) Het SOCIOLOGISCH/CULTUREEL kader
- Relatie -en samenlevingsvormen
- Klasse
- Gender en manier waarop dit cultuur en maatschappelijk geduid wordt
- Huidskleur
6) Het HISTORISCH kader
- Feiten, gebeurtenissen die voortvloeien uit vroegere, huidige en toekomstige toestand van
samenleving, ras, nationaliteit
- Het betreft tijdvak, stroming waarin maatschappij functioneert
- Geen privé gebeurtenissen uit het verleden
7) Het RELIGIEUS/SPIRITUEEL kader
- Geloof
- Godsdienst
- Levensfilosofie
1.1.2. VORIGE GENERATIES
Niet enkel feiten in de huidige levenssituatie is van belang, maar ook de gegevens van
voorafgaande generaties zoals in het leven van de (groot)ouders, hebben invloed op het leven van
hun nakomelingen. Al deze feiten krijgen plaats in het genogram.
1.1.3. ONRECHT IN DE FEITEN
Sommige feiten/gebeurtenissen noemen we onrecht Gebeurtenissen of omstandigheden die
beschadigend zijn voor degene die ze overkomt.
Er zijn 2 soorten onrecht:
1) Verdelend onrecht:
Het lot, niemand is verantwoordelijk, niemand heeft hier direct schuld aan
Bv: ziekte, overlijden, kerncentrale die ontploft, …
2) Vergeldend onrecht:
Door mensen elkaar (on)bewust aangedaan. Hier is er wel iemand verantwoordelijk
voor wat er is gebeurd.
Bv: verwaarlozing, emotionele mishandeling, …
! Verdelend onrecht kan ook leiden tot vergeldend onrecht.
Voorbeeld: een huis is afgebrand doordat er kortsluiting heeft voorgedaan. Dit is verdelend
onrecht . Maar wanneer de familie verder doordenkt geven ze de schuld aan de electricien,
hij had maar zijn werk beter moeten doen. Dit is vergeldend onrecht .
2
,2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
1.2. METHODIEKEN EN INTERVENTIES BIJ DIMENSIE 1
1.2.1. GENOGRAM
- Een soort stamboom
- Het is een manier om feiten te verzamelen over families
- = een stafkaart van existentiële feiten en familie- en
gezinsrelaties
- Is dynamisch = voortdurend in beweging (= een
werkinstrument)
(leeftijd of geboortedatum moet altijd vermeld worden!)
Bv bij opa een kruisje Overleden (datum overlijden mag
erbij)
Driehoek met kruis miskraam (enkel driehoek:
zwangerschap)
Abortus een heel klein kruisje zonder bol of vierkant
De groene wolk (stippelijnen): als ze samenwonen
Relatie Kieran en moeder: nabij
Onderkant ingekleurd: alcoholprobleem
Half ingekleurd: psychiatrisch probleem
¾ ingekleurd gediagonaliseerd in combinatie van beide
! Spelregels van een genogram:
- Er wordt minstens met 3 generaties gewerkt, elke generatie wordt op dezelfde hoogte
gezet
- Mannen altijd links tekenen en vrouwen rechts
- Kinderen zijn gerangschikt van links naar recht volgens leeftijd: oudste eerst
- Nieuwe partnerrelaties best met aparte lijnen tekenen
- De persoon over wie het gaat wordt aangeduid met een omranding
- Mensen die samen met de cliënt wonen, daar wordt een lijn/cirkel rond getrokken
3
, 2e jaar Orthopedagogie
Karel De Grote Hogeschool
(Je kan oefenen op genopro)
Te kennen symbolen!
4
