Kwalitatieve
onderzoeksmethoden
Carolin Fret
1
,0. Inleiding
Kwalitatieve onderzoeksmethoden (KWALON)
DOEL:
• Inzicht krijgen in de waaier aan kwalitatieve onderzoekstechnieken.
• Eerste ervaring opdoen met deze technieken.
0.1. INHOUD
• Hoofdstuk 1 Wat is kwalitatief onderzoek?
• Hoofdstuk 2 De geschiedenis van het kwalitatief onderzoek
• Hoofdstuk 3 Paradigma’s in het kwalitatief onderzoek
• Hoofdstuk 4 De kwalitatieve probleemstelling
• Hoofdstuk 5 Kwalitatief onderzoek opzetten
• Hoofdstuk 6 Kwalitatieve databronnen
• Hoofdstuk 7 Interviewen
• Hoofdstuk 8 Observeren (& participerende observatie)
• Hoofdstuk 9 Focusgroepen
• Hoofdstuk 10 Kwalitatieve analyse
• Hoofdstuk 11 Kwaliteitsvereisten
• Hoofdstuk 12 Rapporteren
2
,1. Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek?
1.1. Kwalitatief onderzoek?
“Ik hou niet van statistiek en cijfers DUS ik zal maar kwalitatief ond doen” klopt niet!
Onderzoek:
• Kwantitatief = tellen, representativiteit, reduceren
• Kwalitatief = begrijpen, uitdiepen, verstaan
Wat moet je kunnen als kwalitatieve onderzoeker?
1. Observeren
2. Maak van het dagdagelijkse iets vreemd
3. Gebruik “thick description”
4. Interviewen
5. Bewustzijn van je eigen invloed
6. Reflectie, reflectie en reflectie
Definitie: (moeilijke zaak)
poging van Strauss en Corbin:
“By the term “qualitative research” we mean any type of research that produces findings not arrived at by
statistical procedures or other means of quantification”
poging van Denzin:
“Qualitative researchers study things in their natural settings, attempting to make sense of, or interpret,
phenomena in terms of the meanings people bring to them.”
Kenmerken:
1. Onderzoek door de ogen van de mensen die bestudeerd worden
2. Beschrijvend met veel nadruk op context
3. Nadruk op processen
4. Flexibiliteit van methoden + weinig structurering vooraf
5. Gebruik van Multiple methoden
6. Sterke band met theorievorming
7. Onderzoeker die sterk bewust is van eigen rol
Kwalitatief Kwantitatief .
Woorden Cijfers
Standpunt onderzochten Standpunt onderzoek
Onderzoeker is nabij Onderzoeker veraf
Theorie borrelt op Theorie wordt getest
Procesmatig Statisch
Ongestructureerd Gestructureerd
Contextueel begrijpen Veralgemenen
Rijke, diepgaande data Harde, betrouwbare data
Micro Macro
Betekenis Gedrag
Natuurlijke omgeving Artificiële omgeving
3
,1.2. Is Mixed Methods onderzoek mogelijk?
= mengeling van kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Antwoord 1: Er is geen filosofisch probleem
Antwoord 2: Mixed Methods is ONmogelijk
Antwoord 3: Mixed Methods is mogelijk maar strikt gescheiden
Antwoord 4: Mixed Methods is van een andere aard (pragmatisme)
Antwoord 5: er is een dialectische verhouding tussen paradigma’s
Antwoord 6: er zijn meerdere paradigma’s id sociale wetenschappen.
Bij elk design krijgt een ander paradigma de bovenhand.
Antwoord 1: Er is geen filosofisch probleem
• Als onderzoeker moet je niet wakker liggen van wetenschapfilosofie
• Je moet zo goed mogelijk onderzoek proberen doen
Antwoord 2: Mixed Methods is ONmogelijk
• There’s no such thing as qualitative data. Everything is either 1 or 0. (Fred Kerlinger)
• Alle research ultimately has a qualitative grounding (Donald Calmpbell)
Antwoord 3: Mixed Methods is mogelijk maar strikt gescheiden
• Strikte scheiding zorgt voor het zuiver uitvoeren van beide methoden.
• Enkel resultaten kunnen (tot op zeker hoogte) vergeleken worden
Antwoord 4: Mixed Methods is van een andere aard (pragmatisme)
• Mixed Methods = een dere paradigma
• Pragmatisme = “kijken wat werkt”
• De onderzoeksvraag leidt het design
4
,1.3. Een korte geschiedenis
Historiek: voorlopers
• Malinowski: “the argonauts of the Western Pacific”
• Helen & Rober Lynd: studie van “Middletown” (Munice, Indiana)
6 menselijke activiteiten:
- Getting a living
- Making a home
- Training the young
- Using leisure
- Engaging in religious activities
- Engaging in community activities
• Chicago (School Park): Sociale wetenschappers de straat op
• Merton & Lazarsfeld ontwikkeling van the focused interview
• Na WOII Grote neergang vh kwalitatief onderzoek
Historiek: The Grounded Theory
• 1967: The discovery of grounded theory
- Anselm Strauss: Chicago
- Barney Glaser: Columbia
• DOEL = ontwikkelen van theorie
• MIDDEL= constant vergelijkende methode
5
,Historiek: Miles & Huberman
• 1994: Qualitative data Analysis “qualitive data are sexy”
- Kwantitatief jarging id kwalitatieve onderzoeksomgeving
- 3 analytische stappen
Datareductie
Datavoorstelling
Verificatie/besluiten
6
,1.4. De kwalitatieve probleemstelling
Opdracht 1:
Geef een thema rond een randmaatschappelijk fenomeen
(problemen die zich vertonen aan de rand vd maatschappij)
- Onverdoofd ritueel slachten??
- Armoede ??
- Mensenhandel?
- Zwarte pieten kwestie ??
Opdracht 2:
1. Formuleer een wetenschappelijke onderzoeksvraag voor een onderzoek met betrekking tot het gekozen
thema (= Zwarte Pieten kwestie)
- Zal de populariteit van Sinterklaas dalen indien er geen zwarte piet meer zal zijn?
- Zal het verdwijnen van zwarte piet een nefaste invloed invloed hebben op de voorbeeldigheid van
kinderen?
- Welke veranderingen hebben ertoe geleid dat zwarte piet een probleem werd?
Wat is de motivering voor deze onderzoeksvraag te kiezen?
Wat maakt deze onderzoeksvraag (wetenschappelijk) interessant om te onderzoeken?
PROBLEEMSTELLING
Probleemstelling is een gestructureerde tekst met een zeker opbouw, géén zinnetje.
Niet alles kan en mag in een probleemstelling.
onderzoeksvraag
Inhoud:
A. Situering
B. Verantwoording
C. Onderzoeksdoel
D. Onderzoeksvraag (deelvragen)
E. Conceptueel kader
F. Methoden
G. Beperkingen
DEEL 1 : A. Situering, B. verantwoording en C. onderzoeksdoel:
De keuze voor deze probleemstelling?
1. Intellectuele redenen:
- Sociologische paradigma
- Voorkeur voor een bepaalde methode
- Voorkeur voor bepaalde theorieën
- Wetenschapsfilosofische opvattingen
2. Praktische redenen
- Waarden en maatschappelijke problemen
- Onderzoeksopdracht vd overheid om probleem te bekijken
3. Persoonlijke redenen
- Persoonlijke band met het thema
- Lange ervaring op het domein
7
, A. De situering vh domein:
DOEL: aangeven waar dit thema geplaatst moet worden.
• Wetenschappelijke situering:
We willen nieuwe dingen leren omdat we ze willen kennen (en mss ooit rolt daar wel iets praktisch uit)
• Maatschappelijk situering
Je schrijft waarom het belangrijk is, je wil dit probleem aankaarten, we willen het beter begrijpen, nieuwe
feiten ontdekken, …
B. Verantwoording:
DOEL: aangeven waarom dit thema belangrijk is en het waard is om onderzocht te worden.
• Wetenschappelijke verantwoording
• Maatschappelijk verantwoording
C. Het onderzoeksdoel
= deel vd verantwoording vh onderzoek
1. Exploratief onderzoek
Bv: je verkleden als zwarte piet en kijken wat er gebeurd bij de kinderen
2. Verklarend onderzoek
= je hebt al een theorie en je wilt gaan toesten of het waar is (meestal bij kwantitatief ond., zelden bij kwalon)
3. Beschrijvend onderzoek
= bij kwalitatief, je wil iets in kaart brengen
Bv: zoektocht naar de manier waarop Australische vrouwen ich een beeld van Diana gevormd hadden,
net na haar dood in 1997. Hoe gaven deze vrouwen vorm ah symbool “Diana”?
4. Emancipatorisch onderzoek (actieonderzoek)
Bv:Hoe geven Noord-ierse vrouwen een plaats aan geweld in hun leven? Interviewen + ondersteunen!
Dubbeldoel:
1 je wil iets weten, om iets wetenschappelijk te leren
2 je wil iets terugdoen voor de mensen die je onderzocht hebt. (meer kwalitatief) Om die zelf vanuit uw
kennis deze mensen iets te leren, terwijl je hen iets leert, kom jij ook je info te weten “sociaal
gengageerd onderzoek”
Doelpubliek:
Voor wie is dit onderzoek bedoeld?
1. De academinsche gemeenschap
2. Beleidsmakers
3. Praktisch onderzoek
8
onderzoeksmethoden
Carolin Fret
1
,0. Inleiding
Kwalitatieve onderzoeksmethoden (KWALON)
DOEL:
• Inzicht krijgen in de waaier aan kwalitatieve onderzoekstechnieken.
• Eerste ervaring opdoen met deze technieken.
0.1. INHOUD
• Hoofdstuk 1 Wat is kwalitatief onderzoek?
• Hoofdstuk 2 De geschiedenis van het kwalitatief onderzoek
• Hoofdstuk 3 Paradigma’s in het kwalitatief onderzoek
• Hoofdstuk 4 De kwalitatieve probleemstelling
• Hoofdstuk 5 Kwalitatief onderzoek opzetten
• Hoofdstuk 6 Kwalitatieve databronnen
• Hoofdstuk 7 Interviewen
• Hoofdstuk 8 Observeren (& participerende observatie)
• Hoofdstuk 9 Focusgroepen
• Hoofdstuk 10 Kwalitatieve analyse
• Hoofdstuk 11 Kwaliteitsvereisten
• Hoofdstuk 12 Rapporteren
2
,1. Hoofdstuk 1: Wat is kwalitatief onderzoek?
1.1. Kwalitatief onderzoek?
“Ik hou niet van statistiek en cijfers DUS ik zal maar kwalitatief ond doen” klopt niet!
Onderzoek:
• Kwantitatief = tellen, representativiteit, reduceren
• Kwalitatief = begrijpen, uitdiepen, verstaan
Wat moet je kunnen als kwalitatieve onderzoeker?
1. Observeren
2. Maak van het dagdagelijkse iets vreemd
3. Gebruik “thick description”
4. Interviewen
5. Bewustzijn van je eigen invloed
6. Reflectie, reflectie en reflectie
Definitie: (moeilijke zaak)
poging van Strauss en Corbin:
“By the term “qualitative research” we mean any type of research that produces findings not arrived at by
statistical procedures or other means of quantification”
poging van Denzin:
“Qualitative researchers study things in their natural settings, attempting to make sense of, or interpret,
phenomena in terms of the meanings people bring to them.”
Kenmerken:
1. Onderzoek door de ogen van de mensen die bestudeerd worden
2. Beschrijvend met veel nadruk op context
3. Nadruk op processen
4. Flexibiliteit van methoden + weinig structurering vooraf
5. Gebruik van Multiple methoden
6. Sterke band met theorievorming
7. Onderzoeker die sterk bewust is van eigen rol
Kwalitatief Kwantitatief .
Woorden Cijfers
Standpunt onderzochten Standpunt onderzoek
Onderzoeker is nabij Onderzoeker veraf
Theorie borrelt op Theorie wordt getest
Procesmatig Statisch
Ongestructureerd Gestructureerd
Contextueel begrijpen Veralgemenen
Rijke, diepgaande data Harde, betrouwbare data
Micro Macro
Betekenis Gedrag
Natuurlijke omgeving Artificiële omgeving
3
,1.2. Is Mixed Methods onderzoek mogelijk?
= mengeling van kwalitatief en kwantitatief onderzoek
Antwoord 1: Er is geen filosofisch probleem
Antwoord 2: Mixed Methods is ONmogelijk
Antwoord 3: Mixed Methods is mogelijk maar strikt gescheiden
Antwoord 4: Mixed Methods is van een andere aard (pragmatisme)
Antwoord 5: er is een dialectische verhouding tussen paradigma’s
Antwoord 6: er zijn meerdere paradigma’s id sociale wetenschappen.
Bij elk design krijgt een ander paradigma de bovenhand.
Antwoord 1: Er is geen filosofisch probleem
• Als onderzoeker moet je niet wakker liggen van wetenschapfilosofie
• Je moet zo goed mogelijk onderzoek proberen doen
Antwoord 2: Mixed Methods is ONmogelijk
• There’s no such thing as qualitative data. Everything is either 1 or 0. (Fred Kerlinger)
• Alle research ultimately has a qualitative grounding (Donald Calmpbell)
Antwoord 3: Mixed Methods is mogelijk maar strikt gescheiden
• Strikte scheiding zorgt voor het zuiver uitvoeren van beide methoden.
• Enkel resultaten kunnen (tot op zeker hoogte) vergeleken worden
Antwoord 4: Mixed Methods is van een andere aard (pragmatisme)
• Mixed Methods = een dere paradigma
• Pragmatisme = “kijken wat werkt”
• De onderzoeksvraag leidt het design
4
,1.3. Een korte geschiedenis
Historiek: voorlopers
• Malinowski: “the argonauts of the Western Pacific”
• Helen & Rober Lynd: studie van “Middletown” (Munice, Indiana)
6 menselijke activiteiten:
- Getting a living
- Making a home
- Training the young
- Using leisure
- Engaging in religious activities
- Engaging in community activities
• Chicago (School Park): Sociale wetenschappers de straat op
• Merton & Lazarsfeld ontwikkeling van the focused interview
• Na WOII Grote neergang vh kwalitatief onderzoek
Historiek: The Grounded Theory
• 1967: The discovery of grounded theory
- Anselm Strauss: Chicago
- Barney Glaser: Columbia
• DOEL = ontwikkelen van theorie
• MIDDEL= constant vergelijkende methode
5
,Historiek: Miles & Huberman
• 1994: Qualitative data Analysis “qualitive data are sexy”
- Kwantitatief jarging id kwalitatieve onderzoeksomgeving
- 3 analytische stappen
Datareductie
Datavoorstelling
Verificatie/besluiten
6
,1.4. De kwalitatieve probleemstelling
Opdracht 1:
Geef een thema rond een randmaatschappelijk fenomeen
(problemen die zich vertonen aan de rand vd maatschappij)
- Onverdoofd ritueel slachten??
- Armoede ??
- Mensenhandel?
- Zwarte pieten kwestie ??
Opdracht 2:
1. Formuleer een wetenschappelijke onderzoeksvraag voor een onderzoek met betrekking tot het gekozen
thema (= Zwarte Pieten kwestie)
- Zal de populariteit van Sinterklaas dalen indien er geen zwarte piet meer zal zijn?
- Zal het verdwijnen van zwarte piet een nefaste invloed invloed hebben op de voorbeeldigheid van
kinderen?
- Welke veranderingen hebben ertoe geleid dat zwarte piet een probleem werd?
Wat is de motivering voor deze onderzoeksvraag te kiezen?
Wat maakt deze onderzoeksvraag (wetenschappelijk) interessant om te onderzoeken?
PROBLEEMSTELLING
Probleemstelling is een gestructureerde tekst met een zeker opbouw, géén zinnetje.
Niet alles kan en mag in een probleemstelling.
onderzoeksvraag
Inhoud:
A. Situering
B. Verantwoording
C. Onderzoeksdoel
D. Onderzoeksvraag (deelvragen)
E. Conceptueel kader
F. Methoden
G. Beperkingen
DEEL 1 : A. Situering, B. verantwoording en C. onderzoeksdoel:
De keuze voor deze probleemstelling?
1. Intellectuele redenen:
- Sociologische paradigma
- Voorkeur voor een bepaalde methode
- Voorkeur voor bepaalde theorieën
- Wetenschapsfilosofische opvattingen
2. Praktische redenen
- Waarden en maatschappelijke problemen
- Onderzoeksopdracht vd overheid om probleem te bekijken
3. Persoonlijke redenen
- Persoonlijke band met het thema
- Lange ervaring op het domein
7
, A. De situering vh domein:
DOEL: aangeven waar dit thema geplaatst moet worden.
• Wetenschappelijke situering:
We willen nieuwe dingen leren omdat we ze willen kennen (en mss ooit rolt daar wel iets praktisch uit)
• Maatschappelijk situering
Je schrijft waarom het belangrijk is, je wil dit probleem aankaarten, we willen het beter begrijpen, nieuwe
feiten ontdekken, …
B. Verantwoording:
DOEL: aangeven waarom dit thema belangrijk is en het waard is om onderzocht te worden.
• Wetenschappelijke verantwoording
• Maatschappelijk verantwoording
C. Het onderzoeksdoel
= deel vd verantwoording vh onderzoek
1. Exploratief onderzoek
Bv: je verkleden als zwarte piet en kijken wat er gebeurd bij de kinderen
2. Verklarend onderzoek
= je hebt al een theorie en je wilt gaan toesten of het waar is (meestal bij kwantitatief ond., zelden bij kwalon)
3. Beschrijvend onderzoek
= bij kwalitatief, je wil iets in kaart brengen
Bv: zoektocht naar de manier waarop Australische vrouwen ich een beeld van Diana gevormd hadden,
net na haar dood in 1997. Hoe gaven deze vrouwen vorm ah symbool “Diana”?
4. Emancipatorisch onderzoek (actieonderzoek)
Bv:Hoe geven Noord-ierse vrouwen een plaats aan geweld in hun leven? Interviewen + ondersteunen!
Dubbeldoel:
1 je wil iets weten, om iets wetenschappelijk te leren
2 je wil iets terugdoen voor de mensen die je onderzocht hebt. (meer kwalitatief) Om die zelf vanuit uw
kennis deze mensen iets te leren, terwijl je hen iets leert, kom jij ook je info te weten “sociaal
gengageerd onderzoek”
Doelpubliek:
Voor wie is dit onderzoek bedoeld?
1. De academinsche gemeenschap
2. Beleidsmakers
3. Praktisch onderzoek
8
