Hoofdstuk 10: Organische verbindingen
§1 Klassen van organische verbindingen
Begrippen:
Organische verbindingen: moleculaire stoffen die zijn opgebouwd uit voornamelijk C- en
H-atomen
● Kunnen ook eventueel halogenen of O-atomen bevatten
Koolwaterstoffen: stoffen waarvan de moleculen uit elementen koolstof en waterstof bestaan
(CxHy)
Vervolg HO3: Organische chemie V4
Carbonzuren:
- In een alkaanzuur zit de zuurgroep (carboxylgroep) altijd aan de buitenkant, aan het
eerste koolstofatoom → achtervoegsel is -zuur
- Wanneer een carboxylgroep zich niet in de hoofdketen bevindt (bijv. cyclische
verbindingen) dan wordt het achtervoegsel -carbonzuur
- Molecuulformule: CnH2n+1COOH
Aldehyden en ketonen:
- Aldehyden
● Koolstofverbindingen met altijd een =O-atoom aan het einde van de keten
● Achtervoegsel -al → alkanal
- Ketonen
● Koolstofverbindingen met een =O-atoom ergens in het midden van de keten
● Achtervoegsel -on → alkanon
Ethers:
- Koolstofverbindingen met een O-atoom tussen twee C-atomen
- Voorvoegsel alkoxy- en geen achtervoegsel!
● Kortste deel van de keten + O is de voorvoegsel = ...oxy
● Langste deel van de keten is de stam = alkoxyalkaan
- Molecuulformule: CnH2n+2O
, Esters:
- Esters zijn te vormen uit een zuur en een alcohol
● Zuurdeel = alkanoaat
● Alcoholdeel = alkyl
➢ Samen: alkylalkanoaat
- Molecuulformule: CnH2nO2
Stappenplan systematische naamgeving
1. Stamnaam
● Zoek in de structuur de langste aaneengesloten
koolstofketen op
○ Als een koolstofketen een cyclische
verbinding is, krijgt de stamnaam de
toevoeging cyclo-
○ Als een benzeenring in de verbinding zit,
krijgt de verbinding de stamnaam -benzeen
■ Wanneer benzeen als zijtak optreedt,
dan is het voorvoegsel fenyl-
● Ga na welke zijketen er aan de hoofdketen zit
2. Achtervoegsel, voorvoegsels en numerieke voorvoegsels
● Bepaal achtervoegsel met als groep dat de hoogste prioriteit heeft
● Bepaal voorvoegsels van andere karakteristieke groepen en takken
3. Nummering
● Achtervoegsel - dubbele binding - drievoudige binding (-yn) - tak/halogeen
4. Plaatsnummers
● Plaatsnummer(s) - numeriek voorvoegsel - uitgang, achter- of voorvoegsel
5. Schematische naam
● Voorvoegsels (alfabetisch) - stam - uitgang - achtervoegsel
● Tussen 2 cijfers staat een komma ,
● Tussen een cijfer en een letter staat een streepje -
Voorbeelden:
Geef de systematische naam en de structuurformules van de volgende stoffen
a. 2-hydroxypropaan-1,2,3-tricarbonzuur
b. propylpropeenoaat
c. cyclopent-2-een-1-ol
d. 2,3,4,5-tetrahydroxypentanal
e. but-3-yn-2-amine
f. 2-ethoxyheptaan
a. b.
§1 Klassen van organische verbindingen
Begrippen:
Organische verbindingen: moleculaire stoffen die zijn opgebouwd uit voornamelijk C- en
H-atomen
● Kunnen ook eventueel halogenen of O-atomen bevatten
Koolwaterstoffen: stoffen waarvan de moleculen uit elementen koolstof en waterstof bestaan
(CxHy)
Vervolg HO3: Organische chemie V4
Carbonzuren:
- In een alkaanzuur zit de zuurgroep (carboxylgroep) altijd aan de buitenkant, aan het
eerste koolstofatoom → achtervoegsel is -zuur
- Wanneer een carboxylgroep zich niet in de hoofdketen bevindt (bijv. cyclische
verbindingen) dan wordt het achtervoegsel -carbonzuur
- Molecuulformule: CnH2n+1COOH
Aldehyden en ketonen:
- Aldehyden
● Koolstofverbindingen met altijd een =O-atoom aan het einde van de keten
● Achtervoegsel -al → alkanal
- Ketonen
● Koolstofverbindingen met een =O-atoom ergens in het midden van de keten
● Achtervoegsel -on → alkanon
Ethers:
- Koolstofverbindingen met een O-atoom tussen twee C-atomen
- Voorvoegsel alkoxy- en geen achtervoegsel!
● Kortste deel van de keten + O is de voorvoegsel = ...oxy
● Langste deel van de keten is de stam = alkoxyalkaan
- Molecuulformule: CnH2n+2O
, Esters:
- Esters zijn te vormen uit een zuur en een alcohol
● Zuurdeel = alkanoaat
● Alcoholdeel = alkyl
➢ Samen: alkylalkanoaat
- Molecuulformule: CnH2nO2
Stappenplan systematische naamgeving
1. Stamnaam
● Zoek in de structuur de langste aaneengesloten
koolstofketen op
○ Als een koolstofketen een cyclische
verbinding is, krijgt de stamnaam de
toevoeging cyclo-
○ Als een benzeenring in de verbinding zit,
krijgt de verbinding de stamnaam -benzeen
■ Wanneer benzeen als zijtak optreedt,
dan is het voorvoegsel fenyl-
● Ga na welke zijketen er aan de hoofdketen zit
2. Achtervoegsel, voorvoegsels en numerieke voorvoegsels
● Bepaal achtervoegsel met als groep dat de hoogste prioriteit heeft
● Bepaal voorvoegsels van andere karakteristieke groepen en takken
3. Nummering
● Achtervoegsel - dubbele binding - drievoudige binding (-yn) - tak/halogeen
4. Plaatsnummers
● Plaatsnummer(s) - numeriek voorvoegsel - uitgang, achter- of voorvoegsel
5. Schematische naam
● Voorvoegsels (alfabetisch) - stam - uitgang - achtervoegsel
● Tussen 2 cijfers staat een komma ,
● Tussen een cijfer en een letter staat een streepje -
Voorbeelden:
Geef de systematische naam en de structuurformules van de volgende stoffen
a. 2-hydroxypropaan-1,2,3-tricarbonzuur
b. propylpropeenoaat
c. cyclopent-2-een-1-ol
d. 2,3,4,5-tetrahydroxypentanal
e. but-3-yn-2-amine
f. 2-ethoxyheptaan
a. b.
