Samenvatting: Inleiding tot het recht (1ste ba sociologie)

Inleiding tot het Recht –
samenvatting
1 Essentie en indeling van het recht

1.1 Begrip
- Geheel van bindende regels
o Soorten bepalingen (dingen die mogen, moeten of verboden zijn)
 Gebodsbepalingen (moeten)
 Belastingen
 Als je huwt zijn er een aantal verplichtingen (samenwonen)
 Verbodsbepalingen (niet mogen)
 Je mag het invullen van de belastingaanvullingen niet
frauderen.
 Als je gehuwd bent mag je uw partner niet verkrachten
 Verlofbepalingen (mogen, moeten niet)
 Je beroepsinkomen invullen in de belastingbrief (kan
automatisch of zelfinvullen)
 De keuze over het huwelijk stelsel
o Bv over inkomen dat samen in 1 pot komt (je kan ook
scheiding van goederen doen
o Naast ‘gedragsregels’ ook: (regels over instellingen en procedures)
 Regels over instellingen en procedures voor toepassing en afdwinging
 Wordt spontaan gevolg maar kan ook onbewust of bewust
worden verworpen
 Regels over instellingen en procedures voor wijziging v/h recht
 Samenleving veranderd constant  recht gaat dus ook
constant wijzigen
- Vereiste van gezag
o Uitvaardiging van het recht (opgelegd door de politieke autoriteit)
 Door de democratisch verkozen regelgevende organen (politiek)
 Kunnen regels uitdragen (zijn daar bevoegd voor door
democratische wijze)
 Normenhiërarchie
 Rechtsnormen (zie verder)
 Bevoegdheidsverdelingen
o Naleven van het recht = afdwingbaarheid (Regels over procedures en
instellingen die kunnen worden afgedwongen) als iemand zich niet houdt aan
de rechtsregels = sanctionering
 Rechterlijke macht
 Arbitrage
 Vorm van alternatieve geschillen bezichtiging



1

,  Duiden zelf een scheidsrechter aan die beslist in hun zaak,
private rechtspraak (buiten een rechtbank)
 Dit is niet per se openbaar = sneller en discreter
 Gemeentelijke administratieve sancties
 Gasboetes (verschilt van gemeente tot gemeente)
- Objectief VS subjectief recht
o Subjectief recht:
 Mijn of jouw recht op iets, om iets te doen of niet te doen
 Als ik met mijn fiets op het fietspad rijd en ik word aangereden
door een auto (er is schade)  heb ik recht op een
schadevergoeding
 Geschillen over subjectief recht gaan naar de gewone
rechtbank
o Objectief recht:
 Geheel van rechtsregels die op een bepaald moment en plaats
bestaan
 Artikel 1382: Wie een fout begaat en schade betrekt aan een
ander  Moet schadevergoeding aan de ander
1.2 Normenstelsels
- Rechtsregels
- Sociale en etiquetteregels
o Verschillen van cultuur tot cultuur
- Morele regels = ethiek
- Godsdienstige regels
o Zijn niet noodzakelijk rechtsregels

1.2.1 Normenstelsels




2

,1.3 Doel van het recht = de samenleving ordenen
- Recht heeft verschillende eisen die hiervoor zorgen
o Rechtszekerheid
 Formele aspect van het recht
 Alle rechtsregels moeten duidelijk zijn  zo weet de mens hoe te
gedragen
 Er moet een bemiddelaar zijn om de knoop door te hakken (is de
rechterlijke macht, zijn volledig neutraal doen dit obv het recht)
 Uitspraak zal volledig worden nageleefd door de bestemmeling
 We mogen erop vertrouwen dat ook de overheid gebonden is aan het
recht
o Rechtvaardigheid
 Is juist en eerlijk handelen naar de situatie
 Veranderd mee doorheen de tijd
 Vroeger verbod om homoseksualiteit  nu acceptabel dus
geen rechtsregel rond
 Sommige regels worden in hun algemeenheid gegeven maar een we
specifieker gaan is dit lastiger
 Als je als huurder een huurcontract opzegt moet je een
opzeggingstermijn respecteren van 3 maanden  is opzich
rechtvaardig (houdt rekening met de belangen van de huurder
en de verhuurder)
 MAAR: als bv en bejaarde dame het financieel niet goed heeft
 een bepaald moment moeilijk om alleen te wonen  moet
opzegtermijn respecteren maar moet vanaf mei naar
bejaardenhuis en stuurde haar brief op 1 februari dus
opzegtermijn ging pas van start in mei (moet dan een maand
dubbel betalen = lastig omdat ze financieel onstabiel is) een
wet is een wet dus er is niets aan te doen
o Conflict tussen rechtszekerheid en rechtvaardigheid
 Verjaring (goede regel t.o.v. de rechtszekerheid maar niet t.o.v. van
rechtvaardig)

1.4 Waarom “recht”?
- Historische elementen (we hebben nog steeds recht van het romeinse recht)
- Door ideologieën die veranderen veranderd het recht dus steeds
o Tijdsgebonden
- Politiek, sociaal en economisch systeem
- Realisatie van een beleid (onder druk van lobby's)
o Klimaatregels die werden beïnvloeden door de klimaatmarsen
- Morele regels kunnen soms wel rechtsregels worden
o Als je wil dat ze worden nageleefd (als het juridisch afdwingbaar wordt is het
een rechtsregels


3

,  Bv: geen afval op de grond  vanaf dat er een gasboete op komt = het
afdwingbaar = rechtsregel




1.5 Rechtsgeschiedenis
- Romeins recht
o Veel van onze rechtsregels komen nog uit het romeins recht
o Aansprakelijkheid > Aquila
 (Buitencontractuele aansprakelijkheid)
o Bepaalde adagia
 Korte uitspraken
 Bv indubio prorero: wanneer er twijfel is over uitspraak
- Code napoleon
o Burgerlijk wetboek
 Wordt opnieuw bekeken, er komen er meer en nieuwer
 Boek goederen had heel veel heisa in de actualiteit
 Eigendom, bal in de tuin mag het of mag het niet etc.?
 Eigendomsrecht is één van de kernen van ons burgerlijk recht

1.6 Kenmerken van het recht
Nemo censetur ignorare legem
- Iedereen wordt geacht de wet te kennen
- Je kan je nooit beroep doen op het feit dat je niet wist dat het een recht was
- Moeten allemaal publiek zijn, gepubliceerd zijn
Dezelfde regels voor iedereen in dezelfde situaties
- Recht moet ten alle tijden objectief zijn
- Beoordelen enkel op basis van reden en argumenten
Rechtsbedeling
- Beoordeling in concerto, zuivere individuele toepassingen van het recht
 Als er in een geschil een uitspraak wordt gedaan (is relevant voor dat
ene geschil)
 De uitspraak geldt enkel voor die twee partijen
Specifieke normen en begrippen
- Het recht hanteert een eigen jargon

4