Effectieve
opleidingen
OOW
------------------------
UANTWERPEN
2021-2022
,Inhoudsopgave
Leermodule: Introductie ............................................................................................... 6
Hoofdstuk 1: Introductie in opleiding en ontwikkeling van werknemers ................................. 6
1.1 Waarom effectief opleiden? ..........................................................................................6
1.3 Hoe effectief opleiden: Kerncomponenten van leren ............................................................6
1.4 Hoe effectief opleiden: Training design process ..................................................................8
1.5 Beïnvloedende factoren bij werken & leren (9) ...................................................................9
1.6 Voorbeelden van trainingspraktijken ............................................................................. 13
Hoofdstuk 2: Strategische training ................................................................................. 15
Inleiding ............................................................................................................... 15
Leermodule 2: Behoefteanalyse .................................................................................... 17
Hoofdstuk 3: Behoefteanalyse ....................................................................................... 17
3.1 Waarom een behoefteanalyse? .............................................................................. 17
3.2 Wie moet deelnemen aan de behoefteanalyse?.......................................................... 18
3.3 Methodes die gebruikt worden bij een behoefteanalyse: hoe info verzamelen? ................. 19
3.4 Hoe een behoefteanalyse uitvoeren: het proces ........................................................ 20
3.4.1 Analyse van de organisatie: wat is de context? ............................................................... 20
3.4.2 Persoonsanalyse: wie heeft er training nodig? ................................................................ 21
Is training de beste oplossing voor het probleem? ................................................................ 23
3.4.3 Taakanalyse of competentiemodel: wat is de focus van de opleiding? ................................... 25
Competentiemodellen ................................................................................................. 25
3.4.4. De snelle behoefteanalyse ...................................................................................... 26
3.4.5 Tips voor het examen ............................................................................................. 26
Leermodule 3: Training ontwerp.................................................................................... 28
Hoofdstuk 4: Leren & transfer van opleiding ..................................................................... 28
1. Wat is leren? Wat wordt geleerd? (Outcomes) ............................................................. 29
2. Leertheorieën: hoe wordt geleerd? .......................................................................... 29
3. Transfer van het geleerde ...................................................................................... 33
4. Het leerproces .................................................................................................... 34
4.1 Mentale & fysieke processen ....................................................................................... 34
4.2. De leercirkel ......................................................................................................... 36
4.3. Voorwaarden om te komen leren en transfer van leren (via instructie/ontwerp) !! ..................... 36
4.4. Interne/externe condities gelinkt aan leeruitkomsten........................................................ 40
4.5 Samenvattend......................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: ontwerp van de training ............................................................................. 41
2
, 5.1. Overwegingen bij het ontwerpen van effectieve trainingsprogramma’s .......................... 41
5.1.1 Plaats van de training selecteren en voorbereiden .......................................................... 41
5.1.2 Trainers selecteren ................................................................................................ 41
5.1.3. Plaats & instructie bevorderen voor en tijdens de opleiding .............................................. 42
5.3. Curriculum, programma, lesontwerp ...................................................................... 44
5.3.2 Curriculum road map .............................................................................................. 44
5.4. Inhoudsbeheer: inhoud vd training up to date, georganiseerd en toegankelijk houden ....... 45
5.4.1 Training extern laten ontwikkelen: hoe kiezen voor kwaliteit? ........................................... 45
5.4.2. Programma ontwerp en implicaties op transfer van de training .......................................... 45
5.5 Kennismanagement bij leren en transfer.................................................................. 47
5.5.1. Sleutels tot effectief kennismanagement..................................................................... 48
5.5.2 Samenvattend ...................................................................................................... 48
Leermodule 4 Evaluatie ............................................................................................... 49
Hoofstuk 6: evaluatie + evalatieraamwerk (Gielen) ............................................................ 49
6.1. Enkele begrippen .............................................................................................. 49
6.2. Waarom training evalueren? ................................................................................ 49
6.3 Overzicht van het evaluatieproces ......................................................................... 50
6.4 Uitkomsten gebruikt bij de evaluatie van training ...................................................... 50
6.4.1 Kirkpatricks evaluatiemodel ..................................................................................... 50
6.4.2. Categorieën van trainingsuitkomsten.......................................................................... 51
6.5. Hoe bepalen of uitkomsten geschikt zijn?................................................................ 52
6.6 Evaluatiepraktijken ............................................................................................ 53
6.7. Evaluatie ontwerpen .......................................................................................... 54
6.7.1. Bedreigingen voor de validiteit: alternatieve verklaringen voor evaluatieresultaten ................. 54
6.7.2. Types van evaluatie-ontwerpen ................................................................................ 55
6.7.3 Hoe een evaluatie ontwerp kiezen?............................................................................. 55
6.8. Return on investment bepalen ............................................................................. 56
6.8.1. Kosten bepalen met het Resource Requirements Model.................................................... 56
6.8.2. Voordelen bepalen................................................................................................ 56
6.8.3. Andere methoden voor kosten-batenanalyse................................................................. 57
6.8.4 Praktische overwegingen bij het bepalen van de ROI........................................................ 57
6.8.5. Samenvattend ..................................................................................................... 57
6.9. Het evaluatieraamwerk ...................................................................................... 58
6.9.1. Denkkaders over evaluatie ...................................................................................... 58
8-veldenmodel (Kessels, Smit en Keursten) ........................................................................ 58
V-model: een verdere uitwerking van het 8-veldenmodel ...................................................... 59
3
, 6.9.2. De vereisten van ISO 9000 versie 2000 over effectmeting ................................................. 59
Leermodule 5: Trainings – en ontwikkelingsmethoden ......................................................... 60
Hoofdstuk 7: Traditionele trainingsmethoden ................................................................... 60
7.1. Introductie ...................................................................................................... 60
7.1.1. Leersysteem met 4 kwadranten ................................................................................ 60
7.2. Presentatiemethodes ......................................................................................... 61
7.3. Praktijkgerichte aanpak (hands-on methode) ........................................................... 61
7.4. Groupbuildingsmethodes ..................................................................................... 63
7.4.1. Avontuurlijk leren ................................................................................................ 64
7.4.2. Team training ..................................................................................................... 64
7.4.3. Actieleren .......................................................................................................... 65
7.5. Een trainingsmethode kiezen ............................................................................... 65
Hoofdstuk 8: Methodes gebaseerd op technologie .............................................................. 67
8.1. Invloed van technologie op opleiding en leren .......................................................... 67
8.2. Online leren, e-leren, web-based en computer-based training...................................... 67
8.2.1. Mogelijke kenmerken van online leren ........................................................................ 68
8.2.2. Voordelen van online leren ..................................................................................... 68
8.2.3. Effectiviteit van online leren ................................................................................... 68
8.3. Effectief online materiaal ontwerpen ..................................................................... 69
8.3.1 Behoefteanalyse ................................................................................................... 69
8.3.2. Creëren van een positieve leerervaring ....................................................................... 69
8.3.3. Controle van de lerende ......................................................................................... 69
8.3.4. Voorzie tijd & ruimte voor online leren ....................................................................... 69
8.3.5. Technologie voor samenwerken en linken .................................................................... 70
8.3.6 Massive Open Online Courses (MOOC) .......................................................................... 70
8.4. Sociale media: wikis, (micro)blogs, sociale netwerken ................................................ 70
8.5. Blended learning ............................................................................................... 70
8.6. Simulaties en spellen ......................................................................................... 71
8.7. Augmented reality (AR) ....................................................................................... 72
8.8. Mobiele technologie en leren ............................................................................... 72
8.9. Adaptieve training ............................................................................................. 73
8.10. Afstandsleren ................................................................................................. 73
8.11. Technologieën die opleiding ondersteunen: artificial intelligence, expertsystemen, prestatie-
ondersteuning ........................................................................................................ 74
8.12. Leermanagementsystemen: systemen voor training, steun en administratie ................... 75
8.13. Een technologie-gebaseerde methode kiezen ......................................................... 75
4
,Hoofdstuk 9: Werknemersontwikkeling & carrièremanagement ............................................. 78
9.1. Introductie ...................................................................................................... 78
9.2. De relatie tussen ontwikkeling, training en carrières ................................................. 78
9.3. Ontwikkelingsplanning of carrière management systeem............................................. 79
9.4. Benaderingen mbt werknemersontwikkeling ............................................................ 79
9.4.1. Formeel onderwijs ................................................................................................ 79
9.4.2. Assessment......................................................................................................... 80
9.4.3. Jobervaringen ..................................................................................................... 80
9.4.4. Interpersoonlijke relaties ....................................................................................... 81
9.4.5. Speciale onderwerpen in personeelsontwikkeling ........................................................... 81
5
, Boek hoofdstuk 1 + hoofdstuk 2 (p.62-70)
1.1 Waarom effectief opleiden?
❖ Maatschappelijk trends
o Demografische ontwikkelingen, bv vergrijzing, …
o Internationalisering
o Focus op competentie en innovatie
❖ Triggering events in organisaties
o Kwaliteitsproblemen, bv schoenen zijn niet meer vd kwaliteit die men wou
o Verandering in wetgeving
o Strategie-verandering: bv vroegere focus op jongere generaties, nu verplaatsen naar ouderen
o Nieuwe technologie: bv afstandsleren, digitaal vergaderen, …
❖ Training en opleiding kan een concurrentievoordeel opleveren > bv betere klantenservice door goed
opgeleid personeel
o vb: de firma Best Buy introduceerde de app Gravity, waarmee werknemers producten kunnen scannen en zo
toegang kregen tot korte trainingsvideo’s en productinformatie. Het personeel kon zo op een individuele manier
leren, aangepast aan de eigen behoeftes. Men kon nieuwe producten leren kennen, of vragen van klanten
opzoeken, … Bovendien bleek dat producten die opgenomen waren in de Gravity app, ook 23% meer verkocht
werden.
❖ Opleiding is noodzakelijk zodat de organisatie antwoorden kan bieden op toenemende eisen waarmee
bedrijven worden geconfronteerd: nieuwe technologieën, globalisatie, e-commerces, … en maakt dus
onderdeel uit van de strategische visie
1.3 Hoe effectief opleiden: Kerncomponenten van leren
Figuur 1 De rol van
training en opleiding in
een bedrijf
6
opleidingen
OOW
------------------------
UANTWERPEN
2021-2022
,Inhoudsopgave
Leermodule: Introductie ............................................................................................... 6
Hoofdstuk 1: Introductie in opleiding en ontwikkeling van werknemers ................................. 6
1.1 Waarom effectief opleiden? ..........................................................................................6
1.3 Hoe effectief opleiden: Kerncomponenten van leren ............................................................6
1.4 Hoe effectief opleiden: Training design process ..................................................................8
1.5 Beïnvloedende factoren bij werken & leren (9) ...................................................................9
1.6 Voorbeelden van trainingspraktijken ............................................................................. 13
Hoofdstuk 2: Strategische training ................................................................................. 15
Inleiding ............................................................................................................... 15
Leermodule 2: Behoefteanalyse .................................................................................... 17
Hoofdstuk 3: Behoefteanalyse ....................................................................................... 17
3.1 Waarom een behoefteanalyse? .............................................................................. 17
3.2 Wie moet deelnemen aan de behoefteanalyse?.......................................................... 18
3.3 Methodes die gebruikt worden bij een behoefteanalyse: hoe info verzamelen? ................. 19
3.4 Hoe een behoefteanalyse uitvoeren: het proces ........................................................ 20
3.4.1 Analyse van de organisatie: wat is de context? ............................................................... 20
3.4.2 Persoonsanalyse: wie heeft er training nodig? ................................................................ 21
Is training de beste oplossing voor het probleem? ................................................................ 23
3.4.3 Taakanalyse of competentiemodel: wat is de focus van de opleiding? ................................... 25
Competentiemodellen ................................................................................................. 25
3.4.4. De snelle behoefteanalyse ...................................................................................... 26
3.4.5 Tips voor het examen ............................................................................................. 26
Leermodule 3: Training ontwerp.................................................................................... 28
Hoofdstuk 4: Leren & transfer van opleiding ..................................................................... 28
1. Wat is leren? Wat wordt geleerd? (Outcomes) ............................................................. 29
2. Leertheorieën: hoe wordt geleerd? .......................................................................... 29
3. Transfer van het geleerde ...................................................................................... 33
4. Het leerproces .................................................................................................... 34
4.1 Mentale & fysieke processen ....................................................................................... 34
4.2. De leercirkel ......................................................................................................... 36
4.3. Voorwaarden om te komen leren en transfer van leren (via instructie/ontwerp) !! ..................... 36
4.4. Interne/externe condities gelinkt aan leeruitkomsten........................................................ 40
4.5 Samenvattend......................................................................................................... 40
Hoofdstuk 5: ontwerp van de training ............................................................................. 41
2
, 5.1. Overwegingen bij het ontwerpen van effectieve trainingsprogramma’s .......................... 41
5.1.1 Plaats van de training selecteren en voorbereiden .......................................................... 41
5.1.2 Trainers selecteren ................................................................................................ 41
5.1.3. Plaats & instructie bevorderen voor en tijdens de opleiding .............................................. 42
5.3. Curriculum, programma, lesontwerp ...................................................................... 44
5.3.2 Curriculum road map .............................................................................................. 44
5.4. Inhoudsbeheer: inhoud vd training up to date, georganiseerd en toegankelijk houden ....... 45
5.4.1 Training extern laten ontwikkelen: hoe kiezen voor kwaliteit? ........................................... 45
5.4.2. Programma ontwerp en implicaties op transfer van de training .......................................... 45
5.5 Kennismanagement bij leren en transfer.................................................................. 47
5.5.1. Sleutels tot effectief kennismanagement..................................................................... 48
5.5.2 Samenvattend ...................................................................................................... 48
Leermodule 4 Evaluatie ............................................................................................... 49
Hoofstuk 6: evaluatie + evalatieraamwerk (Gielen) ............................................................ 49
6.1. Enkele begrippen .............................................................................................. 49
6.2. Waarom training evalueren? ................................................................................ 49
6.3 Overzicht van het evaluatieproces ......................................................................... 50
6.4 Uitkomsten gebruikt bij de evaluatie van training ...................................................... 50
6.4.1 Kirkpatricks evaluatiemodel ..................................................................................... 50
6.4.2. Categorieën van trainingsuitkomsten.......................................................................... 51
6.5. Hoe bepalen of uitkomsten geschikt zijn?................................................................ 52
6.6 Evaluatiepraktijken ............................................................................................ 53
6.7. Evaluatie ontwerpen .......................................................................................... 54
6.7.1. Bedreigingen voor de validiteit: alternatieve verklaringen voor evaluatieresultaten ................. 54
6.7.2. Types van evaluatie-ontwerpen ................................................................................ 55
6.7.3 Hoe een evaluatie ontwerp kiezen?............................................................................. 55
6.8. Return on investment bepalen ............................................................................. 56
6.8.1. Kosten bepalen met het Resource Requirements Model.................................................... 56
6.8.2. Voordelen bepalen................................................................................................ 56
6.8.3. Andere methoden voor kosten-batenanalyse................................................................. 57
6.8.4 Praktische overwegingen bij het bepalen van de ROI........................................................ 57
6.8.5. Samenvattend ..................................................................................................... 57
6.9. Het evaluatieraamwerk ...................................................................................... 58
6.9.1. Denkkaders over evaluatie ...................................................................................... 58
8-veldenmodel (Kessels, Smit en Keursten) ........................................................................ 58
V-model: een verdere uitwerking van het 8-veldenmodel ...................................................... 59
3
, 6.9.2. De vereisten van ISO 9000 versie 2000 over effectmeting ................................................. 59
Leermodule 5: Trainings – en ontwikkelingsmethoden ......................................................... 60
Hoofdstuk 7: Traditionele trainingsmethoden ................................................................... 60
7.1. Introductie ...................................................................................................... 60
7.1.1. Leersysteem met 4 kwadranten ................................................................................ 60
7.2. Presentatiemethodes ......................................................................................... 61
7.3. Praktijkgerichte aanpak (hands-on methode) ........................................................... 61
7.4. Groupbuildingsmethodes ..................................................................................... 63
7.4.1. Avontuurlijk leren ................................................................................................ 64
7.4.2. Team training ..................................................................................................... 64
7.4.3. Actieleren .......................................................................................................... 65
7.5. Een trainingsmethode kiezen ............................................................................... 65
Hoofdstuk 8: Methodes gebaseerd op technologie .............................................................. 67
8.1. Invloed van technologie op opleiding en leren .......................................................... 67
8.2. Online leren, e-leren, web-based en computer-based training...................................... 67
8.2.1. Mogelijke kenmerken van online leren ........................................................................ 68
8.2.2. Voordelen van online leren ..................................................................................... 68
8.2.3. Effectiviteit van online leren ................................................................................... 68
8.3. Effectief online materiaal ontwerpen ..................................................................... 69
8.3.1 Behoefteanalyse ................................................................................................... 69
8.3.2. Creëren van een positieve leerervaring ....................................................................... 69
8.3.3. Controle van de lerende ......................................................................................... 69
8.3.4. Voorzie tijd & ruimte voor online leren ....................................................................... 69
8.3.5. Technologie voor samenwerken en linken .................................................................... 70
8.3.6 Massive Open Online Courses (MOOC) .......................................................................... 70
8.4. Sociale media: wikis, (micro)blogs, sociale netwerken ................................................ 70
8.5. Blended learning ............................................................................................... 70
8.6. Simulaties en spellen ......................................................................................... 71
8.7. Augmented reality (AR) ....................................................................................... 72
8.8. Mobiele technologie en leren ............................................................................... 72
8.9. Adaptieve training ............................................................................................. 73
8.10. Afstandsleren ................................................................................................. 73
8.11. Technologieën die opleiding ondersteunen: artificial intelligence, expertsystemen, prestatie-
ondersteuning ........................................................................................................ 74
8.12. Leermanagementsystemen: systemen voor training, steun en administratie ................... 75
8.13. Een technologie-gebaseerde methode kiezen ......................................................... 75
4
,Hoofdstuk 9: Werknemersontwikkeling & carrièremanagement ............................................. 78
9.1. Introductie ...................................................................................................... 78
9.2. De relatie tussen ontwikkeling, training en carrières ................................................. 78
9.3. Ontwikkelingsplanning of carrière management systeem............................................. 79
9.4. Benaderingen mbt werknemersontwikkeling ............................................................ 79
9.4.1. Formeel onderwijs ................................................................................................ 79
9.4.2. Assessment......................................................................................................... 80
9.4.3. Jobervaringen ..................................................................................................... 80
9.4.4. Interpersoonlijke relaties ....................................................................................... 81
9.4.5. Speciale onderwerpen in personeelsontwikkeling ........................................................... 81
5
, Boek hoofdstuk 1 + hoofdstuk 2 (p.62-70)
1.1 Waarom effectief opleiden?
❖ Maatschappelijk trends
o Demografische ontwikkelingen, bv vergrijzing, …
o Internationalisering
o Focus op competentie en innovatie
❖ Triggering events in organisaties
o Kwaliteitsproblemen, bv schoenen zijn niet meer vd kwaliteit die men wou
o Verandering in wetgeving
o Strategie-verandering: bv vroegere focus op jongere generaties, nu verplaatsen naar ouderen
o Nieuwe technologie: bv afstandsleren, digitaal vergaderen, …
❖ Training en opleiding kan een concurrentievoordeel opleveren > bv betere klantenservice door goed
opgeleid personeel
o vb: de firma Best Buy introduceerde de app Gravity, waarmee werknemers producten kunnen scannen en zo
toegang kregen tot korte trainingsvideo’s en productinformatie. Het personeel kon zo op een individuele manier
leren, aangepast aan de eigen behoeftes. Men kon nieuwe producten leren kennen, of vragen van klanten
opzoeken, … Bovendien bleek dat producten die opgenomen waren in de Gravity app, ook 23% meer verkocht
werden.
❖ Opleiding is noodzakelijk zodat de organisatie antwoorden kan bieden op toenemende eisen waarmee
bedrijven worden geconfronteerd: nieuwe technologieën, globalisatie, e-commerces, … en maakt dus
onderdeel uit van de strategische visie
1.3 Hoe effectief opleiden: Kerncomponenten van leren
Figuur 1 De rol van
training en opleiding in
een bedrijf
6
