Klinisch biologische psychologie
Gastcollege 1: Neurobiologische perspectieven op autisme
Inhoud:
• Wat is autisme?
• Het hersenorkest
• Neurobiologie van autisme
• Klinische toepassingen?
• Neurodiversiteit
Wat is autisme?
• Normaal? Of abnormaal?
• NORMAAL
o “Zoals het vaakst voorkomt, zoals de meeste mensen doen…”
o “Alledaags”, “Gemiddeld”, “Gebruikelijk”, “Gangbaar”, “Niet afwijkend”…
• ABNORMAAL
o “Niet gewoon”, “Afwijkend”, “Gebrekkig”, “Apart”…
o Maar ook: “Onnatuurlijk?” “Pathologisch?” “Autistisch?”
Autisme abnormaal?
• CDC (2021): 1 op 44 kinderen in USA
• Stijgingen:
o Toegenomen bewustzijn
o Betere toegang tot gezondheidszorg
o Bredere diagnostische criteria
• Maar… onderschatting?
o Vrouwen vs Mannen (meer mannen dan vrouwen)?
o Oudere populaties?
DSM-V: criteria
A. Blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie
B. Beperkte zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en activiteiten
C. Aanwezig vanaf de vroegste kindertijd
D. Veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen
In gesprek…
- Sociale wereld is te complex
- Voorspelbaarheid: maakt de wereld iets minder comlex
- Herhaling: voor controle en dus rust
- Vertoorde prikkelgevoeligheid: moeilijkheden met filteren van info
- Sterke interesses
- Detailgericht: op werkvloer heel handig
- Vermoeiheid: mee moeten gaan met sociale regels, op veel letten
1
,Misvattingen…
- Lage intelligentie: niet altijd er zijn ook met hoge
- Lastige mensen: wrs door rigide patronen, maar ze hebben het ook vaak lastig
- Vooral bij kinderen; deze worden ook volwassen
- Geen empathie: niet waar hebben veel, overspoeld maar ze hebben moeilijkheden met het
communiceren van empathie
- Geen sociale motivatie: niet waar, ze zoeken juist veel naar sociale relaties
- Extreem mannenbrein: niet perse alleen mannen, in onderzoek veel mannen gebruikt
Het hersenorkest
cerebellum
het
belangrijkste
bij ASS
deze rode delen werken samen Sociaal gedrag wordt gezien als een
orkest ze moeten allemaal samen werken. De dirigent is het cerebellum!
Kleine hersenen 4x meer neuronen dan grote hersenen
Motorisch
Cerebellum: Functies
• Automatisch (sociaal) gedrag
• Flexibel (sociaal) gedrag
• Adequaat reageren op onverwachte (sociale) situaties
• Voorspellen van (sociale) situaties
• (Sociale) actiesequenties (opeenvolgingen van acties die gecoördineerd worden bv bij
sarcasme)
Neurobiologie van autisme
2
,Cerebellum en autisme
• Fatemi et al. (2012) consensus paper:
o Anatomische verschillen
o Gewijzigde neurotransmittersystemen
o Oxidatieve stress
o Gewijzigde glutamaatsystemen
o Neuroinflammatie
o Verminderde hoeveelheid Purkinje cellen
• Gereduceerd volume
• Excitatie versus inhibitie imbalans
Anatomisch (structureel)
• Verminderde microstructurele integriteit in de cerebellaire peduncles
(informatiebanen)
• Verminderd aantal Purkinje cellen (zorgen voor doorspelen van info)
• Gereduceerd volume
o Lobules VI en VII
o Minder grijze stof in Crus I/II (gedrag en sociale
vaardigheden)
Neurobiologisch
• Oxidatieve stress
• Glutamaat (excitatie) (en GABA(inhibitie)): onbalans epilepsie en geen goede
communicatie
• Neuro inflammatie: auto-immuun reactie (eigen cellen aanvallen)
Connectiviteit
• Over het algemeen: Verminderde connectiviteit met cerebrale gebieden
• Excitatie/inhibitie imbalans (Rubenstein & Merzenich, 2003; Said et al., 2013)
o Excitatie: Stimulatie van neuronale signalen
o Inhibitie: Tegenhouden van neuronale signalen
o E/I ratio is belangrijk voor de precisie en efficiëntie van neuronale processen
• Kinderen versus volwassenen
o Kinderen: hyperconnectiviteit
o Volwassenen: hypoconnectiviteit
o Ook genderverschillen?
Cerebello-cerebellaire connectiviteit
3
, Ontwikkeling (hypotheses)
• Autism Disconnection Hypothesis (Amaral et al., 2008; Catani et al., 2008)
o Hypoconnectiviteit tussen hersengebieden met grotere afstand (bv. Frontaal –
Cerebellair)
o Hyperconnectiviteit tussen hersengebieden op kortere afstand (bv. Intracerebellaire
connecties)
• Intense World Theory (Markram et al., 2010);
o Extreme en versnelde ontwikkeling van de hersenen (en voornamelijk
glutamaatsystemen)
o Glutamaterge hyper-functionaliteit leidt dan tot
In de cortex: hyper-perceptie, hyper-aandacht, hyper-geheugen
In het limbische system: Hyper-emotionaliteit
o Premature hersenontwikkeling (versneld proces) -> Zeer intense perceptie van de
omgeving
o Consequentie: De hersenen willen ontsnappen van deze intensiteit door het actief
vermijden van extreme stimuli en onverwachte situaties, en soms via een overdreven
respons op stimuli
Ontwikkeling
• “protracted” development
o Cerebellum is één van de eerste gebieden dat begint te ontwikkelen, en de laatste
waarbij de ontwikkeling volledig is
o Posterieure cerebellaire regio’s > anterieure cerebellaire regio’s
Vroege ontwikkeling en detectie?
4
Gastcollege 1: Neurobiologische perspectieven op autisme
Inhoud:
• Wat is autisme?
• Het hersenorkest
• Neurobiologie van autisme
• Klinische toepassingen?
• Neurodiversiteit
Wat is autisme?
• Normaal? Of abnormaal?
• NORMAAL
o “Zoals het vaakst voorkomt, zoals de meeste mensen doen…”
o “Alledaags”, “Gemiddeld”, “Gebruikelijk”, “Gangbaar”, “Niet afwijkend”…
• ABNORMAAL
o “Niet gewoon”, “Afwijkend”, “Gebrekkig”, “Apart”…
o Maar ook: “Onnatuurlijk?” “Pathologisch?” “Autistisch?”
Autisme abnormaal?
• CDC (2021): 1 op 44 kinderen in USA
• Stijgingen:
o Toegenomen bewustzijn
o Betere toegang tot gezondheidszorg
o Bredere diagnostische criteria
• Maar… onderschatting?
o Vrouwen vs Mannen (meer mannen dan vrouwen)?
o Oudere populaties?
DSM-V: criteria
A. Blijvende tekorten in de sociale communicatie en interactie
B. Beperkte zich herhalende gedragspatronen, beperkte interesses en activiteiten
C. Aanwezig vanaf de vroegste kindertijd
D. Veroorzaken klinisch significante lijdensdruk of beperkingen
In gesprek…
- Sociale wereld is te complex
- Voorspelbaarheid: maakt de wereld iets minder comlex
- Herhaling: voor controle en dus rust
- Vertoorde prikkelgevoeligheid: moeilijkheden met filteren van info
- Sterke interesses
- Detailgericht: op werkvloer heel handig
- Vermoeiheid: mee moeten gaan met sociale regels, op veel letten
1
,Misvattingen…
- Lage intelligentie: niet altijd er zijn ook met hoge
- Lastige mensen: wrs door rigide patronen, maar ze hebben het ook vaak lastig
- Vooral bij kinderen; deze worden ook volwassen
- Geen empathie: niet waar hebben veel, overspoeld maar ze hebben moeilijkheden met het
communiceren van empathie
- Geen sociale motivatie: niet waar, ze zoeken juist veel naar sociale relaties
- Extreem mannenbrein: niet perse alleen mannen, in onderzoek veel mannen gebruikt
Het hersenorkest
cerebellum
het
belangrijkste
bij ASS
deze rode delen werken samen Sociaal gedrag wordt gezien als een
orkest ze moeten allemaal samen werken. De dirigent is het cerebellum!
Kleine hersenen 4x meer neuronen dan grote hersenen
Motorisch
Cerebellum: Functies
• Automatisch (sociaal) gedrag
• Flexibel (sociaal) gedrag
• Adequaat reageren op onverwachte (sociale) situaties
• Voorspellen van (sociale) situaties
• (Sociale) actiesequenties (opeenvolgingen van acties die gecoördineerd worden bv bij
sarcasme)
Neurobiologie van autisme
2
,Cerebellum en autisme
• Fatemi et al. (2012) consensus paper:
o Anatomische verschillen
o Gewijzigde neurotransmittersystemen
o Oxidatieve stress
o Gewijzigde glutamaatsystemen
o Neuroinflammatie
o Verminderde hoeveelheid Purkinje cellen
• Gereduceerd volume
• Excitatie versus inhibitie imbalans
Anatomisch (structureel)
• Verminderde microstructurele integriteit in de cerebellaire peduncles
(informatiebanen)
• Verminderd aantal Purkinje cellen (zorgen voor doorspelen van info)
• Gereduceerd volume
o Lobules VI en VII
o Minder grijze stof in Crus I/II (gedrag en sociale
vaardigheden)
Neurobiologisch
• Oxidatieve stress
• Glutamaat (excitatie) (en GABA(inhibitie)): onbalans epilepsie en geen goede
communicatie
• Neuro inflammatie: auto-immuun reactie (eigen cellen aanvallen)
Connectiviteit
• Over het algemeen: Verminderde connectiviteit met cerebrale gebieden
• Excitatie/inhibitie imbalans (Rubenstein & Merzenich, 2003; Said et al., 2013)
o Excitatie: Stimulatie van neuronale signalen
o Inhibitie: Tegenhouden van neuronale signalen
o E/I ratio is belangrijk voor de precisie en efficiëntie van neuronale processen
• Kinderen versus volwassenen
o Kinderen: hyperconnectiviteit
o Volwassenen: hypoconnectiviteit
o Ook genderverschillen?
Cerebello-cerebellaire connectiviteit
3
, Ontwikkeling (hypotheses)
• Autism Disconnection Hypothesis (Amaral et al., 2008; Catani et al., 2008)
o Hypoconnectiviteit tussen hersengebieden met grotere afstand (bv. Frontaal –
Cerebellair)
o Hyperconnectiviteit tussen hersengebieden op kortere afstand (bv. Intracerebellaire
connecties)
• Intense World Theory (Markram et al., 2010);
o Extreme en versnelde ontwikkeling van de hersenen (en voornamelijk
glutamaatsystemen)
o Glutamaterge hyper-functionaliteit leidt dan tot
In de cortex: hyper-perceptie, hyper-aandacht, hyper-geheugen
In het limbische system: Hyper-emotionaliteit
o Premature hersenontwikkeling (versneld proces) -> Zeer intense perceptie van de
omgeving
o Consequentie: De hersenen willen ontsnappen van deze intensiteit door het actief
vermijden van extreme stimuli en onverwachte situaties, en soms via een overdreven
respons op stimuli
Ontwikkeling
• “protracted” development
o Cerebellum is één van de eerste gebieden dat begint te ontwikkelen, en de laatste
waarbij de ontwikkeling volledig is
o Posterieure cerebellaire regio’s > anterieure cerebellaire regio’s
Vroege ontwikkeling en detectie?
4
