Samenvatting Lessen samengevat

Onderzoeksmethodologie

Les 1 – 16 februari 2022

1. Inleiding
1.1 Wat is onderzoek?
Onderzoek is een systematisch proces van:
 Vragen stellen: een onderzoeksvraag formuleren (of een hypothese)
 Vragen beantwoorden: de juiste onderzoeksmethode bepalen en toepassen
 Aantonen dat de antwoorden valide zijn: publiek overtuigen dat de
onderzoeksresultaten betrouwbaar zijn
 Onderzoeksresultaten delen

1.1.1 Wat is sociaalwetenschappelijk onderzoek?
Sociaalwetenschappelijk onderzoek is academisch onderzoek dat gebruikt maakt van
de sociale wetenschappen als conceptuele en theoretische inspiratie voor:
 Het formuleren van onderzoektopics
 Het interpreteren van bevindingen

- Sociale wetenschappen: sociologie, politicologie, communicatiewetenschappen, …
- Exacte wetenschappen: fysica, scheikunde, wiskunde, …
- Geesteswetenschappen: geschiedenis, filosofie, letteren & wijsbegeerte, …

1.2 Hoe worden onderzoektopics bepaald?
Onderzoektopics worden bepaald op basis van:
 Bepaalde maatschappelijke problemen en vragen
 Bestaande sociale theorieën
 De houding van sociale wetenschappers tov:
- De sociale wereld en hoe ze onderzoek beschouwen (los van sociale wereld of als een
integraal onderdeel ervan)
- De rol van theorie (als iets dat getest wordt in onderzoek of iets dat ontstaat op basis van
onderzoek)
 Vanuit de onderzoeker zijn/haar bestaande kennis over bepaalde fenomenen

1.3 Belang van onderzoeksvragen
 Ze sturen je literatuuronderzoek, je beslissingen over je onderzoekdesign, type
data die je zal verzamelen en hoe, de data-analyse en hoe je rapporteert over
je onderzoek
 Ze zorgen ervoor dat je gefocust blijft
 Ze geven je publiek een goed beeld van waar je onderzoek over gaat
 Verschillende types van onderzoeksvragen: beschrijvend, exploratief,
verklarend, designonderzoek
1.3.1 Belang van kennis over onderzoeksmethoden

,Waarom doen we wetenschappelijk onderzoek:
 Nieuwsgierigheid
 De wereld willen begrijpen
 De omgeving willen transformeren

Waarom is het belangrijk kennis te hebben over onderzoeksmethoden:
 Om te weten welke tools je als onderzoeker beschikbaar hebt om je
onderzoeksvragen te beantwoorden
 Zoeken naar bewijzen voor beweringen
 Verklaringen voor bepaalde observaties te zoeken
 Om de do’s en dont’s van onderzoeksmethoden te kennen en ze correct te
kunnen toepassen
 Om het bewijsmateriaal van iemands standpunt kritisch te kunnen beoordelen

1.3.2 Belang van concepten
 Concepten zijn de hoofdingrediënten van theorieën
 De meeste theorieën hebben een centraal concept
 Concepten helpen je onderzoek te verduidelijken
 In comwet is er veel onderzoek gelinkt aan concepten die je niet kan
observeren

1.4 Types van sociaalwetenschappelijk onderzoek
Er zijn veel indelingen denkbaar:
 Fundamenteel/theoriegericht >< beleidsgericht/praktijkgericht
 Verkennend, beschrijvend en verklarend
 Experimenteel >< niet-experimenteel
 Kwalitatief >< kwantitatief
 Transversaal/cross-sectioneel >< longitudinaal
 Inductief >< deductief

1.4.1 Elementen van sociaalwetenschappelijk onderzoeksproces
1. Literatuuronderzoek
2. Concepten en theorieën
3. Onderzoeksvragen
4. Steekproeven
5. Dataverzameling
6. Data-analyse
7. Rapportering

1.4.2 De rol van theorie in onderzoek
Wat komt er eerst: een onderzoek of een theorie?

,  Inductie = onderzoeken we een probleem en proberen we hieruit te weten te
komen hoe het werd veroorzaakt?

 Deductie = vertrekken we van een algemeen aanvaarde theorie over hoe
dingen werken en gaan we op zoek naar het bewijs van deze theorie in het
probleem dat we onderzoeken?




 Inductie = redeneringswijze waarbij aan de hand van voldoende nauwkeurige
waarnemingen tot algemeen geldende uitspraken wordt gekomen. (Data 
theorie / generaliseerbare gevolgtrekkingen uit waarneming)

 Deductie = redeneringswijze waarbij uit bestaande ‘ware’ kennis door logisch
redeneren proberen nieuwe kennis af te leiden. Men trekt hierbij vanuit
algemene uitspraken conclusies over specifieke situaties. (Theorie  data /
expliciete hypothese die bevestigd of verworpen worden)




Sociaal onderzoek is soms warrig, er is vaak flexibiliteit nodig. Onderzoeksvragen en
plannen moeten worden bijgestuurd en onderzoekers moeten zich aanpassen.
Daarom is kennis over methoden en technieken enorm belangrijk.

Een onderzoeksmethode is een techniek om data te verzamelen. De keuze van de
onderzoeksmethode reflecteert keuzes over het type van instrumenten of technieken
die hiervoor gebruikt worden.

Les 2 – 23 februari 2022

, 1. Kwalitatieve en kwantitatieve onderzoeksstrategieën




De opdeling wordt niet universeel erkend, het is te simplificerend. Het wordt in de
cursus gezien als een bruikbare overkoepelende manier om verschillende
sociaalwetenschappelijke methoden te verdelen op basis van:
 Theorie en praktijk
 Epistemologische posities
 Ontologische posities

Een andere soort onderzoeksstrategie die wordt toegepast zal andere implicaties
hebben op zaken zoals theorie en praktijk of op de epistemologische en ontologische
posities. De basis zal dus anders zijn en er is een andere oriëntatie op het uitvoeren
van sociaalwetenschappelijk onderzoek.

2. De relatie tussen theorie en praktijk
Theorie zijn verhalen over hoe en waarom verschijnselen optreden. Dit zorgt dan
weer voor andere vragen zoals: ‘welke types van theorie bestaan er’ en ‘worden data
verzameld om bestaande theorieën te testen of om een nieuwe theorie te
ontwikkelen’.




2.1 Rationalistische benadering