Inhoud
Week 1……………………………………………….………………………………………..3
Handboek H1: Inleiding………………………………………………………………………..3
Handboek H2: Medische psychologie…………………………………………………………3
Handboek H3: Medisch-specialistische revalidatie……………………………………………4
Handboek H4: Medische communicatie tussen arts en patiënt…………………………………6
Ayers H17.1: Evidence-based practice………………………...………………………………7
Handboek H5: Het gevolgenmodel…………………………………………………………….9
Handboek H6: Procesdiagnostiek – Een persoonsgerichte benadering……………………….12
Handboek H10: De rol van lifestyle en stress in relatie tot gezondheid en ziekte……………..13
Ayers H3: Stress and health…………………………………………………………………..14
Glaser & Kiecolt-Glaser (2005): Stress-induced immune dysfunction……………………….17
McEwen (2006): Protective and damaging effects of stress mediators……………………….18
Week 2……………………………………………………………………………………….19
Handboek H11: Ziek zijn en welzijn; De rol van controle…………………………………….19
Handboek H12: Preoccupatie met lichamelijke klachten……………………………………..21
Handboek H13: Emotieregulatie bij somatische aandoeningen………………………………22
Handboek H14: Gehechtheid en ziekte……………………………………………………….23
Penninx et al. (2013): Understanding the somatic consequences of depression………………25
Handboek H29: Inleiding deel 2……………………………………………………………...25
Handboek H30: Cardiovasculaire aandoeningen – cardiopsychologie……………………….25
Handboek H32: Longziekten…………………………………………………………………26
Handboek H33: Kanker – Psycho-oncologie…………………………………………………28
Handboek H7: Als vermoeidheid een beperking wordt……………………………………….30
Handboek H9: Insomnie bij volwassenen…………………………………………………….32
Knoop et al. (2010): The central role of cognitive processes in the perpetuation of chronic
fatigue syndrome……………………………………………………………………………..34
Prins et al. (2006): Chronic fatigue syndrome………………………………………………...34
Week 3……………………………………………………………………………………….34
Handboek H3: Medisch-specialistische revalidatie…………………………………………..34
Handboek H34: Reumatoïde artritis en andere reumatische aandoeningen…………………...34
Handboek H35: Huidaandoeningen – psychodermatologie…………………………………..35
Handboek H36: Inflammatoire darmziekten; Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa…………37
American Thoracic Society (2020): What is post-intensive care syndrome (PICS)?................39
Fardell et al. (2016): Fear of cancer recurrence……………………………………………….40
Custers et al. (2020): Not as stable as we think; A descriptive study of 12 monthly assessments
of fear of cancer recurrence among curatively-treated breast cancer survivors 0-5 years after
surgery ...……………………………………………………………………………………..42
Butow et al. (2017): Randomized trial of ConquerFear……………………………………….42
Handboek H23: Op acceptatie en veerkracht gerichte therapievormen……………………….42
Handboek H24: De oplossingsgerichte benadering…………………………………………..45
Handboek H25: Psychomotorische therapie………………………………………………….46
Handboek H26: Vaktherapeutische interventies; Muziektherapie en beeldende therapie…….47
Handboek H27: Delen met lotgenoten; Belevingsgerichte groepstherapie…………………...48
Handboek H28: eHealth in het veld van chronisch-somatische aandoeningen………………..50
1
,Week 4……………………………………………………………………………………….51
Handboek H19: Verhalen en gezondheid……………………………………………………..51
Handboek H20: Kinderen en adolescenten met een chronisch-somatische aandoening………52
Handboek H21: Ouderdom en ziekte…………………………………………………………53
Handboek H22: Chronisch zieken en werken………………………………………………...55
Park (2013) CH5: Trauma and meaning making……………………………………………...56
Handboek H15: De impact van ziekte op een partner en de partnerrelatie…………………….57
Handboek H16: Als een gezinslid chronisch ziek is…………………………………………..58
Handboek H17: Ziekte, intimiteit en seksualiteit……………………………………………..59
Handboek H18: Migratie, culturele diversiteit en gezondheid………………………………..60
Laan & Lunsen (2019) H20: Seksuele problemen…………………………………………….61
Week 5……………………………………………………………………………………….63
Handboek H8: Hoe verder met pijn? …………………………………………………………63
Mosely & Butler (2015): Fifteen years of explaining pain……………………………………64
Feliu-Soler et al. (2018): Current status of acceptance and commitment therapy for chronic
pain …………………………………………………………………………………………..65
Thacker & Mosely (2012): First-person neuroscience and the understanding of pain………66
Week 6……………………………………………………………………………………….67
Ayers H5: Health and behaviour……………………………………………………………67
Handboek H37: Chronische nierschade………………………………………………………69
Handboek H38: Neurologische aandoeningen – neuropsychologie…………………………..70
Handboek H39: Implicaties van erfelijke aandoeningen……………………………………...71
Handboek H40: Multimorbiditeit; De patiënt centraal…………….………………………….72
Snoek et al. (2015): Constructs of depression and distress in diabetes………………………..73
2
, Week 1
Handboek H1: Inleiding
Een somatische aandoening dwingt het individu om hier continu rekening mee te houden.
Niet iedereen beschikt echter over het aanpassingsvermogen om hiermee om te gaan.
Wanneer dit te veel wordt, kan een psycholoog ingeschakeld worden. Lichamelijke en
psychische problemen komen vaak samen voor en kunnen elkaar ook negatief beïnvloeden.
Er is een onderscheid te maken tussen ziektegenerieke en ziektespecifieke aspecten.
Ziektegenerieke aspecten zijn lichamelijke, psychologische of sociale klachten die
voorkomen bij verschillende ziektes. Ziektespecifieke aspecten zijn klachten die voorkomen
bij een specifieke ziekte of voortkomen uit de fysieke gevolgen van de ziekte en/of medische
behandeling. Hoofdstuk 2 t/m 28 van het handboek richt zich op ziektegenerieke aspecten en
hoofdstuk 30 t/m 40 richt zich op ziektespecifieke aspecten.
Handboek H2: Medische psychologie
Gezondheidsproblemen worden vaak ervaren als bedreiging en maken mensen afhankelijk
van artsen en andere professionals. Dit zorgt ervoor dat mensen met lichamelijke klachten
kwetsbaar zijn. De reactie van de patiënt heeft vaak gevolgen voor het beloop en de ernst
van somatische aandoeningen en het effect van medische behandelingen. Een derde van de
patiënten chronische of ernstige somatische aandoeningen ervaart daarnaast psychische
problemen als gevolg van de ziekte.
Een medisch psycholoog wordt ingeschakeld wanneer de basiskennis over de psychologie
waarover de arts beschikt onvoldoende is om de patiënt te helpen met hun psychische
problemen. Een medisch psycholoog is een BIG-geregistreerde GZ-psycholoog, klinisch
psycholoog of klinisch neuropsycholoog die werkzaam is in een ziekenhuis.
Een medisch psycholoog kan op verschillende manieren ingezet worden. Allereerst kan de
psychologische patiëntenzorg indirect zijn en bestaan uit advies tijdens een
multidisciplinair overleg (MDO). Tijdens een MDO kan een psycholoog ook achterhalen of
er sprake is van ziektegenerieke of ziektespecifieke problematiek. Ziektespecifieke
problematiek wordt behandeld door een medisch psycholoog en ziektegenerieke
problematiek kan behandeld worden binnen de reguliere GGZ.
Hiernaast kan een medisch psycholoog direct in contact komen met de patiënt tijdens een
klinisch consult, poliklinische intake, diagnostisch onderzoek en eventueel een
psychologische behandeling. Een klinisch consult kan plaatsvinden wanneer een patiënt is
opgenomen in het ziekenhuis. Een klinisch consult is geïndiceerd wanneer de medische
diagnostiek en behandeling stagneert door het psychisch of sociaal functioneren van de
patiënt of wanneer de communicatie tussen patiënt en arts ernstig verstoord is. Achteraf
bespreekt de psycholoog de probleemanalyse en het advies met de arts, waardoor deze een
nieuw perspectief kan vormen op het functioneren van de patiënt. Mogelijk wordt het
medische behandelbeleid aangepast. Een eventuele kortdurende psychologische behandeling
bestaat vaak uit psycho-educatie en cognitieve gedragstherapie.
Wanneer een patiënt niet is opgenomen in het ziekenhuis kan een poliklinische intake
geïndiceerd zijn. Hierbij wordt eerst beoordeeld welke ziektespecifieke psychologische
expertise nodig is en wie er wordt uitgenodigd voor het gesprek (alleen de patiënt of ook
andere betrokkenen). Naast het gesprek kunnen ook vragenlijsten ingezet worden om meer
informatie over de patiënt te verkrijgen.
3
Week 1……………………………………………….………………………………………..3
Handboek H1: Inleiding………………………………………………………………………..3
Handboek H2: Medische psychologie…………………………………………………………3
Handboek H3: Medisch-specialistische revalidatie……………………………………………4
Handboek H4: Medische communicatie tussen arts en patiënt…………………………………6
Ayers H17.1: Evidence-based practice………………………...………………………………7
Handboek H5: Het gevolgenmodel…………………………………………………………….9
Handboek H6: Procesdiagnostiek – Een persoonsgerichte benadering……………………….12
Handboek H10: De rol van lifestyle en stress in relatie tot gezondheid en ziekte……………..13
Ayers H3: Stress and health…………………………………………………………………..14
Glaser & Kiecolt-Glaser (2005): Stress-induced immune dysfunction……………………….17
McEwen (2006): Protective and damaging effects of stress mediators……………………….18
Week 2……………………………………………………………………………………….19
Handboek H11: Ziek zijn en welzijn; De rol van controle…………………………………….19
Handboek H12: Preoccupatie met lichamelijke klachten……………………………………..21
Handboek H13: Emotieregulatie bij somatische aandoeningen………………………………22
Handboek H14: Gehechtheid en ziekte……………………………………………………….23
Penninx et al. (2013): Understanding the somatic consequences of depression………………25
Handboek H29: Inleiding deel 2……………………………………………………………...25
Handboek H30: Cardiovasculaire aandoeningen – cardiopsychologie……………………….25
Handboek H32: Longziekten…………………………………………………………………26
Handboek H33: Kanker – Psycho-oncologie…………………………………………………28
Handboek H7: Als vermoeidheid een beperking wordt……………………………………….30
Handboek H9: Insomnie bij volwassenen…………………………………………………….32
Knoop et al. (2010): The central role of cognitive processes in the perpetuation of chronic
fatigue syndrome……………………………………………………………………………..34
Prins et al. (2006): Chronic fatigue syndrome………………………………………………...34
Week 3……………………………………………………………………………………….34
Handboek H3: Medisch-specialistische revalidatie…………………………………………..34
Handboek H34: Reumatoïde artritis en andere reumatische aandoeningen…………………...34
Handboek H35: Huidaandoeningen – psychodermatologie…………………………………..35
Handboek H36: Inflammatoire darmziekten; Ziekte van Crohn en colitis ulcerosa…………37
American Thoracic Society (2020): What is post-intensive care syndrome (PICS)?................39
Fardell et al. (2016): Fear of cancer recurrence……………………………………………….40
Custers et al. (2020): Not as stable as we think; A descriptive study of 12 monthly assessments
of fear of cancer recurrence among curatively-treated breast cancer survivors 0-5 years after
surgery ...……………………………………………………………………………………..42
Butow et al. (2017): Randomized trial of ConquerFear……………………………………….42
Handboek H23: Op acceptatie en veerkracht gerichte therapievormen……………………….42
Handboek H24: De oplossingsgerichte benadering…………………………………………..45
Handboek H25: Psychomotorische therapie………………………………………………….46
Handboek H26: Vaktherapeutische interventies; Muziektherapie en beeldende therapie…….47
Handboek H27: Delen met lotgenoten; Belevingsgerichte groepstherapie…………………...48
Handboek H28: eHealth in het veld van chronisch-somatische aandoeningen………………..50
1
,Week 4……………………………………………………………………………………….51
Handboek H19: Verhalen en gezondheid……………………………………………………..51
Handboek H20: Kinderen en adolescenten met een chronisch-somatische aandoening………52
Handboek H21: Ouderdom en ziekte…………………………………………………………53
Handboek H22: Chronisch zieken en werken………………………………………………...55
Park (2013) CH5: Trauma and meaning making……………………………………………...56
Handboek H15: De impact van ziekte op een partner en de partnerrelatie…………………….57
Handboek H16: Als een gezinslid chronisch ziek is…………………………………………..58
Handboek H17: Ziekte, intimiteit en seksualiteit……………………………………………..59
Handboek H18: Migratie, culturele diversiteit en gezondheid………………………………..60
Laan & Lunsen (2019) H20: Seksuele problemen…………………………………………….61
Week 5……………………………………………………………………………………….63
Handboek H8: Hoe verder met pijn? …………………………………………………………63
Mosely & Butler (2015): Fifteen years of explaining pain……………………………………64
Feliu-Soler et al. (2018): Current status of acceptance and commitment therapy for chronic
pain …………………………………………………………………………………………..65
Thacker & Mosely (2012): First-person neuroscience and the understanding of pain………66
Week 6……………………………………………………………………………………….67
Ayers H5: Health and behaviour……………………………………………………………67
Handboek H37: Chronische nierschade………………………………………………………69
Handboek H38: Neurologische aandoeningen – neuropsychologie…………………………..70
Handboek H39: Implicaties van erfelijke aandoeningen……………………………………...71
Handboek H40: Multimorbiditeit; De patiënt centraal…………….………………………….72
Snoek et al. (2015): Constructs of depression and distress in diabetes………………………..73
2
, Week 1
Handboek H1: Inleiding
Een somatische aandoening dwingt het individu om hier continu rekening mee te houden.
Niet iedereen beschikt echter over het aanpassingsvermogen om hiermee om te gaan.
Wanneer dit te veel wordt, kan een psycholoog ingeschakeld worden. Lichamelijke en
psychische problemen komen vaak samen voor en kunnen elkaar ook negatief beïnvloeden.
Er is een onderscheid te maken tussen ziektegenerieke en ziektespecifieke aspecten.
Ziektegenerieke aspecten zijn lichamelijke, psychologische of sociale klachten die
voorkomen bij verschillende ziektes. Ziektespecifieke aspecten zijn klachten die voorkomen
bij een specifieke ziekte of voortkomen uit de fysieke gevolgen van de ziekte en/of medische
behandeling. Hoofdstuk 2 t/m 28 van het handboek richt zich op ziektegenerieke aspecten en
hoofdstuk 30 t/m 40 richt zich op ziektespecifieke aspecten.
Handboek H2: Medische psychologie
Gezondheidsproblemen worden vaak ervaren als bedreiging en maken mensen afhankelijk
van artsen en andere professionals. Dit zorgt ervoor dat mensen met lichamelijke klachten
kwetsbaar zijn. De reactie van de patiënt heeft vaak gevolgen voor het beloop en de ernst
van somatische aandoeningen en het effect van medische behandelingen. Een derde van de
patiënten chronische of ernstige somatische aandoeningen ervaart daarnaast psychische
problemen als gevolg van de ziekte.
Een medisch psycholoog wordt ingeschakeld wanneer de basiskennis over de psychologie
waarover de arts beschikt onvoldoende is om de patiënt te helpen met hun psychische
problemen. Een medisch psycholoog is een BIG-geregistreerde GZ-psycholoog, klinisch
psycholoog of klinisch neuropsycholoog die werkzaam is in een ziekenhuis.
Een medisch psycholoog kan op verschillende manieren ingezet worden. Allereerst kan de
psychologische patiëntenzorg indirect zijn en bestaan uit advies tijdens een
multidisciplinair overleg (MDO). Tijdens een MDO kan een psycholoog ook achterhalen of
er sprake is van ziektegenerieke of ziektespecifieke problematiek. Ziektespecifieke
problematiek wordt behandeld door een medisch psycholoog en ziektegenerieke
problematiek kan behandeld worden binnen de reguliere GGZ.
Hiernaast kan een medisch psycholoog direct in contact komen met de patiënt tijdens een
klinisch consult, poliklinische intake, diagnostisch onderzoek en eventueel een
psychologische behandeling. Een klinisch consult kan plaatsvinden wanneer een patiënt is
opgenomen in het ziekenhuis. Een klinisch consult is geïndiceerd wanneer de medische
diagnostiek en behandeling stagneert door het psychisch of sociaal functioneren van de
patiënt of wanneer de communicatie tussen patiënt en arts ernstig verstoord is. Achteraf
bespreekt de psycholoog de probleemanalyse en het advies met de arts, waardoor deze een
nieuw perspectief kan vormen op het functioneren van de patiënt. Mogelijk wordt het
medische behandelbeleid aangepast. Een eventuele kortdurende psychologische behandeling
bestaat vaak uit psycho-educatie en cognitieve gedragstherapie.
Wanneer een patiënt niet is opgenomen in het ziekenhuis kan een poliklinische intake
geïndiceerd zijn. Hierbij wordt eerst beoordeeld welke ziektespecifieke psychologische
expertise nodig is en wie er wordt uitgenodigd voor het gesprek (alleen de patiënt of ook
andere betrokkenen). Naast het gesprek kunnen ook vragenlijsten ingezet worden om meer
informatie over de patiënt te verkrijgen.
3
