Samenvatting Handboek psychologische interventies bij somatische
aandoeningen, 2e druk
Week 1
College 1 Introductie
Literatuur;
Deel 1A Zorgcontexten en diagnostiek
H1 Inleiding en leeswijzer deel 1
H2 Medische psychologie
H3 Medisch specialistische revalidatie
H4 Medische communicatie
H5 Het gevolgenmodel
H6 Procesdiagnostiek
Artikel Ayers H17.1 Evidence based practice
2 Medische psychologie
2.1 Inleiding
- Ongeveer een derde van de mensen met chronische of ernstige lichamelijke aandoeningen
ervaart als gevolg van de ziekte psychische problemen
- Artsen leren om aandacht te hebben voor het psychisch functioneren van patiënten en deze
kennis te integreren in het diagnostisch proces en behandelbeleid
- Medisch psychologen in ziekenhuizen zijn specialisten die werken op het grensgebied
van de geneeskunde en de psychologie en zijn niet BIG-geregistreerd
2.2 Patiëntenzorg
- De psychologische patiëntenzorg kan indirect zijn en bestaan uit een advies aan de
verwijzer of een bespreking van de patiënt tijdens een multidisciplinair overleg (MDO)
- De verwijzing kan ook resulteren in direct contact van een psycholoog met de patiënt
tijdens een klinisch consult, een poliklinische intake of een diagnostisch onderzoek
Multidisciplinair overleg
- Bij veel medische specialismen maken een of meerdere psychologen deel uit van de staf
- Binnen een medisch specialisme zijn vaak meerdere MDO’s voor specifieke ziektebeelden
- Tijdens de besprekingen wordt een multidisciplinair behandelbeleid bepaald of consulteren
artsen de psycholoog met vragen over de draagkracht voor een medisch behandeltraject
- MDO’s leiden meestal tot nieuwe inzichten bij de diverse betrokkenen, tot de formulering van een
gezamenlijke behandelbeleid of tot afspraken over prioriteiten in aanpak
- Voor de psycholoog draagt een MDO bij aan verheldering van de vraag of er sprake is van
een ziekte specifieke problematiek, waarvoor behandeling bij medische psychologie
1
,geïndiceerd is, of van generieke problematiek, die in de eerste lijn of GGZ behandeld kan
worden
Klinisch consult
- Als een patiënt is opgenomen in het ziekenhuis, kan een klinisch consult plaatsvinden
- De psycholoog bespreekt eerst de vraagstelling die aan de patiënt voorgelegd zal worden
met de arts of de verpleegkundige
- Voor de psycholoog is er sprake van indicatie voor een consult als de medische
diagnostiek en behandeling stagneert door het psychisch of sociaal functioneren van de
patiënt of als de arts- patiëntcommunicatie ernstig verstoord is
- De psycholoog vormt zich tijdens het gesprek een indruk van de problematiek, bespreekt
met de patiënt de probleemanalyse en mogelijke oplossingen of biedt begeleiding of een
interventie aan
- Vervolgens bespreekt de psycholoog de probleemanalyse en het advies met de arts
- Technieken uit de cognitieve gedragstherapie worden vaak bij kortdurende interventies gebruikt
- Bij psycho-educatie informeert de psycholoog de patiënt over de psychische gevolgen die
bekend zijn bij ziekenhuisopnames, het betreffende ziektebeeld of specifieke
behandelingen
- Cognitieve herstructurering, reactivering of relaxatietraining kunnen de patiënt helpen te
motiveren en te mobiliseren om zelf bij te dragen aan verbetering van het functioneren
Poliklinische intake
- Bij verwijzing van een poliklinische patiënt naar medische psychologie zal in eerste
instantie tijdens de triage beoordeeld worden welke ziekte specifieke psychologische
expertise gewenst is voor de poliklinische intake en aanvullende diagnostiek.
2
,- Er wordt bepaald wie voor het intakegesprek uitgenodigd worden, er wordt vastgesteld of de
psychologische diagnostiek voorafgaand aan de al geplande medische behandeling moet
plaatsvinden en de psycholoog zal bespreken welke aanvullende diagnostiek nodig is
- In een vervolgconsult zal de psycholoog de probleemanalyse, conclusies en een
voorstel voor behandeling bespreken
Chronische ziekten
- Psychologen in ziekenhuizen worden vaak betrokken bij de zorg voor chronische lichamelijke zieken
- Er is sprake van een chronische ziekte als de ziekte lang voortduurt, onomkeerbaar is en
meestal niet te genezen is
- Chronische ziekten hebben invloed op het lichamelijk functioneren en beperkingen in het
dagelijks leven, maar ook op de kwaliteit van leven en het psychisch en sociaal welbevinden
- Onzekerheid, angst, somberheid en depressie zijn bekende psychische problemen
bij alle chronische ziekten en een normale reactie bij het ontwikkelen van of verder
leven met een chronische ziekte
- In toenemende mate zijn psychologische behandelingen een combinatie van
face-to- facebehandelingen en eHealth-modules -> blended therapy of
blended care
- Alleen in goede afstemming en nauwe samenspraak met de behandelend medisch
specialist is het mogelijk om diagnostiek en behandeling op maat aan te bieden
- Kanker vraagt vaak om psychologische behandeling op maat, afgestemd op de fase van
ziekte en de medische behandeling
- Insulineafhankelijke diabetes is een psychisch sterk belastende chronische ziekte
- Bij adolescenten worden meer aanpassingsproblemen gezien door hormonale
veranderingen en specifieke ontwikkelingstaken samenhangend met identiteit en
autonomie
- De ervaren ziektelast bij COPD wordt vooral bepaald door de mate waarin een patiënt in
staat is zich aan te passen aan de klachten en beperkingen
Lichamelijke onverklaarde klachten
- In de Multidisciplinaire richtlijn SOLK (somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke
klachten) en somatoforme stoornissen wordt van SOLK gesproken bij lichamelijke klachten
die langer dan enkele weken duren en waarbij bij adequaat medisch onderzoek geen
somatische aandoening wordt gevonden die de klachten verklaart
- Steeds vaker melden zich patiënten met hardnekkige cognitieve klachten waar na
uitgebreid onderzoek met hersenscans en neuropsychologisch onderzoek geen
afwijkingen zijn gevonden
- Het is nog onduidelijk hoe SOLK ontstaat, maar vaak is er wel een somatische aanleiding
geweest waarna de klachten in de loop van de tijd niet zijn verdwenen, maar erger zijn
geworden
- Psychologische behandelingen voor deze klachten zijn gebaseerd op cognitieve
gedragstherapie en leren patiënten hoe zij zelf hun klachten kunnen verminderen
- Als bij lichamelijke klachten wel een somatische aandoening wordt gevonden, maar de
klachten ernstiger, langduriger of beperkender zijn dan op grond van de aandoening te
verwachten is, spreekt met ook van SOLK omdat het gaat om onvoldoende verklaarde
lichamelijke klachten
3
, - De psycholoog start met een uitgebreide inventarisatie van de klachten, cognities
van de patiënt over de klachten, emoties, gedragsmatige gevolgen en de reacties van
de omgeving
- Zo kan de psycholoog belemmerende factoren voor herstel bespreken
4
aandoeningen, 2e druk
Week 1
College 1 Introductie
Literatuur;
Deel 1A Zorgcontexten en diagnostiek
H1 Inleiding en leeswijzer deel 1
H2 Medische psychologie
H3 Medisch specialistische revalidatie
H4 Medische communicatie
H5 Het gevolgenmodel
H6 Procesdiagnostiek
Artikel Ayers H17.1 Evidence based practice
2 Medische psychologie
2.1 Inleiding
- Ongeveer een derde van de mensen met chronische of ernstige lichamelijke aandoeningen
ervaart als gevolg van de ziekte psychische problemen
- Artsen leren om aandacht te hebben voor het psychisch functioneren van patiënten en deze
kennis te integreren in het diagnostisch proces en behandelbeleid
- Medisch psychologen in ziekenhuizen zijn specialisten die werken op het grensgebied
van de geneeskunde en de psychologie en zijn niet BIG-geregistreerd
2.2 Patiëntenzorg
- De psychologische patiëntenzorg kan indirect zijn en bestaan uit een advies aan de
verwijzer of een bespreking van de patiënt tijdens een multidisciplinair overleg (MDO)
- De verwijzing kan ook resulteren in direct contact van een psycholoog met de patiënt
tijdens een klinisch consult, een poliklinische intake of een diagnostisch onderzoek
Multidisciplinair overleg
- Bij veel medische specialismen maken een of meerdere psychologen deel uit van de staf
- Binnen een medisch specialisme zijn vaak meerdere MDO’s voor specifieke ziektebeelden
- Tijdens de besprekingen wordt een multidisciplinair behandelbeleid bepaald of consulteren
artsen de psycholoog met vragen over de draagkracht voor een medisch behandeltraject
- MDO’s leiden meestal tot nieuwe inzichten bij de diverse betrokkenen, tot de formulering van een
gezamenlijke behandelbeleid of tot afspraken over prioriteiten in aanpak
- Voor de psycholoog draagt een MDO bij aan verheldering van de vraag of er sprake is van
een ziekte specifieke problematiek, waarvoor behandeling bij medische psychologie
1
,geïndiceerd is, of van generieke problematiek, die in de eerste lijn of GGZ behandeld kan
worden
Klinisch consult
- Als een patiënt is opgenomen in het ziekenhuis, kan een klinisch consult plaatsvinden
- De psycholoog bespreekt eerst de vraagstelling die aan de patiënt voorgelegd zal worden
met de arts of de verpleegkundige
- Voor de psycholoog is er sprake van indicatie voor een consult als de medische
diagnostiek en behandeling stagneert door het psychisch of sociaal functioneren van de
patiënt of als de arts- patiëntcommunicatie ernstig verstoord is
- De psycholoog vormt zich tijdens het gesprek een indruk van de problematiek, bespreekt
met de patiënt de probleemanalyse en mogelijke oplossingen of biedt begeleiding of een
interventie aan
- Vervolgens bespreekt de psycholoog de probleemanalyse en het advies met de arts
- Technieken uit de cognitieve gedragstherapie worden vaak bij kortdurende interventies gebruikt
- Bij psycho-educatie informeert de psycholoog de patiënt over de psychische gevolgen die
bekend zijn bij ziekenhuisopnames, het betreffende ziektebeeld of specifieke
behandelingen
- Cognitieve herstructurering, reactivering of relaxatietraining kunnen de patiënt helpen te
motiveren en te mobiliseren om zelf bij te dragen aan verbetering van het functioneren
Poliklinische intake
- Bij verwijzing van een poliklinische patiënt naar medische psychologie zal in eerste
instantie tijdens de triage beoordeeld worden welke ziekte specifieke psychologische
expertise gewenst is voor de poliklinische intake en aanvullende diagnostiek.
2
,- Er wordt bepaald wie voor het intakegesprek uitgenodigd worden, er wordt vastgesteld of de
psychologische diagnostiek voorafgaand aan de al geplande medische behandeling moet
plaatsvinden en de psycholoog zal bespreken welke aanvullende diagnostiek nodig is
- In een vervolgconsult zal de psycholoog de probleemanalyse, conclusies en een
voorstel voor behandeling bespreken
Chronische ziekten
- Psychologen in ziekenhuizen worden vaak betrokken bij de zorg voor chronische lichamelijke zieken
- Er is sprake van een chronische ziekte als de ziekte lang voortduurt, onomkeerbaar is en
meestal niet te genezen is
- Chronische ziekten hebben invloed op het lichamelijk functioneren en beperkingen in het
dagelijks leven, maar ook op de kwaliteit van leven en het psychisch en sociaal welbevinden
- Onzekerheid, angst, somberheid en depressie zijn bekende psychische problemen
bij alle chronische ziekten en een normale reactie bij het ontwikkelen van of verder
leven met een chronische ziekte
- In toenemende mate zijn psychologische behandelingen een combinatie van
face-to- facebehandelingen en eHealth-modules -> blended therapy of
blended care
- Alleen in goede afstemming en nauwe samenspraak met de behandelend medisch
specialist is het mogelijk om diagnostiek en behandeling op maat aan te bieden
- Kanker vraagt vaak om psychologische behandeling op maat, afgestemd op de fase van
ziekte en de medische behandeling
- Insulineafhankelijke diabetes is een psychisch sterk belastende chronische ziekte
- Bij adolescenten worden meer aanpassingsproblemen gezien door hormonale
veranderingen en specifieke ontwikkelingstaken samenhangend met identiteit en
autonomie
- De ervaren ziektelast bij COPD wordt vooral bepaald door de mate waarin een patiënt in
staat is zich aan te passen aan de klachten en beperkingen
Lichamelijke onverklaarde klachten
- In de Multidisciplinaire richtlijn SOLK (somatisch onvoldoende verklaarde lichamelijke
klachten) en somatoforme stoornissen wordt van SOLK gesproken bij lichamelijke klachten
die langer dan enkele weken duren en waarbij bij adequaat medisch onderzoek geen
somatische aandoening wordt gevonden die de klachten verklaart
- Steeds vaker melden zich patiënten met hardnekkige cognitieve klachten waar na
uitgebreid onderzoek met hersenscans en neuropsychologisch onderzoek geen
afwijkingen zijn gevonden
- Het is nog onduidelijk hoe SOLK ontstaat, maar vaak is er wel een somatische aanleiding
geweest waarna de klachten in de loop van de tijd niet zijn verdwenen, maar erger zijn
geworden
- Psychologische behandelingen voor deze klachten zijn gebaseerd op cognitieve
gedragstherapie en leren patiënten hoe zij zelf hun klachten kunnen verminderen
- Als bij lichamelijke klachten wel een somatische aandoening wordt gevonden, maar de
klachten ernstiger, langduriger of beperkender zijn dan op grond van de aandoening te
verwachten is, spreekt met ook van SOLK omdat het gaat om onvoldoende verklaarde
lichamelijke klachten
3
, - De psycholoog start met een uitgebreide inventarisatie van de klachten, cognities
van de patiënt over de klachten, emoties, gedragsmatige gevolgen en de reacties van
de omgeving
- Zo kan de psycholoog belemmerende factoren voor herstel bespreken
4
