Samenvatting Cytologie

CYTOLOGIE
INLEIDING
CELAFMETINGEN

Grootte van een cel hangt af van

1. Verhouding oppervlakte/ volume -> diffusiemogelijkheid
2. Kern als controlecentrum + hoe lager het metabolisme, hoe groter de afmetingen
-> onderdelen liggen verder van controlecentrum dus minder actief
CELVORM

Wisselend (vervormbaar) : bv. leukocyt, macrofaag

Constant (onbeweeglijk): bv. zaadcel (-> flagel voor beweeglijkheid), vaste cellen lichaam bv.
epitheelcel
CELBOUW

Drie grote gebieden:

1. Celmembraan
2. Cytoplasma
3. Kern

1. CELMEMBRAAN
STRUCTUUR

Georiënteerde lipiden vormen een dubbele laag:

- Polair-hydrofiel (fosfaatgroep)-> gericht naar waterig milieu
- Apolair-hydrofoob (vetzuurketens) -> gericht naar midden

Glubolaire eiwitten-> verdeeld volgens mozaiek patroon+ hebben apolair en polair deel:

- Integrale eiwitten: membraan overspannen (pompen, lekkanaal)
- Perifere eiwitten: aan buiten- of binnenzijde van membraan

Functie eiwit/proteïne:

1. Bouwelement
2. Transport
3. Ionenkanalen
4. Pompen
5. Receptoren
6. Enzymen




Glycocalyx: uitwendige, dunne filamenteuse laag -> opgebouwd uit glycoproteïnen en glycolipiden

,Functies:

- Bescherming
- Transmembranair transport
- Celadhesie
- Contactinhibitie
- Herkenning
SPECIALE VORMEN VAN DE CELMEMBRAAN

Extracellulair

Microvilli: vingervormige uitstulpingen
-> talrijk bij cellen met enorme resorptie-functie

Functie: vergroting van contactoppervlak



Cilia (/trilharen) en flagella: zorgen voor gecoördineerde beweeglijkheid

trilhaartjes met:

- Basaal lichaampje/ kinetosoom
- 9 perifere fibrillen (dupletten)
- 2 centrale fibrillen = axonema
- Zijarmen-> rijken tot aan naburig duplet
proteïne met ATP-ase-activiteit:
dyneïne
- Radiale spaken: verteerbaar door trypsine



kinetosoom: bestaat uit 9 triplets van microtubuli

Intercellulair

ZONNULA OCCLUDENS (tight junction)

 Zorgt voor cel-hechting (gordelvormig)
 Sluit intercellulaire spleet af tegen een lumen
 Puntvormige contacten tussen de buitenbladen van celmembranen->
veel plasticiteit
 De hechting is steviger/losser afhankelijk van functie



ZONNULA ADHAERENS (intermediate junction)

 Hechtstructuur (gordelvormig)
 Nog altijd redelijk plastisch
 Dikke laag ineengevlochten microfilamenten

,DESMOSOOM (macula adhaerens) bv. huid

 Heel krachtige hechtstructuur
 2 globulaire eiwitten aan binnenkant celmembraan in cytoskelet
 Aan elkaar ‘genaaid’ door filamenteus materiaal van glycoproteïnen
 Nadeel: heel weinig bewegelijkheid



HEMIDESMOSOOM = half desmosoom

 Hechtstructuur die aan het basale lamina is gehecht



NEXUS (gap junction)

 Hemiconnexines van 2 cellen vinden elkaar -> connexine
 Een hechtstructuur met een kanaal
 Bv. het hart -> hartspiercellen
 Intercellulaire communicatie



TRANSPORT DOOR DE CELMEMBRAAN

1. DIFFUSIE

Passieve diffuse enkel via concentratiegradiënt of elektrische gradiënt. (hoge conc. -> lage conc.)

Permeabiliteit wordt bepaald door:

1. Grootte
2. De lading
3. Vetoplosbaarheid van molecule

2. ROL VAN TRANSPORTEIWITTEN

Gespecialiseerde mechanismen/ eiwitmoleculen zorgen dat weinig permeabele stoffen door de
celmembraan geraken.

Permeasen= eiwitten die werken als transporteiwitten.

Type 1 transport (gefaciliteerd transport)

 Van hoge naar lage conc.
 Het eiwit versnelt het transport
 Passieve vorm: geen extra energie nodig

Type 2 transport (actief transport)

 Tegen de concentratiegradiënt in (van lage naar hoge conc.)
 Energie nodig -> eiwitten nodig (ATP-asen)
 Verschillende soorten:
o Uniports: transport van 1 substantie bv. glucose
o Symports: trasport van meerdere substanties in zelfde richting
o Antiports: uitwisseling v. substanties tussen intracellulaire en extracellulaire milieu

, 3. ENDOCYTOSE EN EXOCYTOSE

Endocytose

Celmembraan invagineert en omsluit de op te nemen molecule -> molecule wordt omgeven door
membraan = vesikel

1. Fagocytose= grote partikels waarbij de cel uitsteeksels/ pseudopodia vormt -> fagosoom
2. Pinocytose= vloeistoffen of kleine deeltjes
-> macropinocytose (analoog aan fagocytose) en micropinosytose (vloeistof)
a. Vloeibare-fase-pinocytose= niet-selectief
-> gladde vacuole
b. Absorptiepinocytose = selectief

Exocytose

Materiaal gaat in vesikels naar de rand van de cel, geeft materiaal af. (bv. afvalproducten afscheiden)




4. OSMOSE

Voorwaarden

1. De cel is semipermeabel
2. Er moet een verschil zijn in osmotische waarde

Hypertoon

 Osmotische waarde extra.> intra.
 Water wordt ontrokken aan de cel= krimpen van de cel

Isotoon

 Osmotische waarde extra.=intra.
 Geen vormveranderingen want evenwicht

Hypotoon

 Osmotische waarde extra. < intra.
 Cel zal water opnemen-> cel kan barsten
 Bv. rode bloedcellen in bloedplasma , barsten= hemolyse