Samenvatting Cultuur 1.1
De breuklijnen
• Begin van de (prehistorische) Oud-Griekse cultuur 3.5000 v.C.
• Opkomst van het schrift – einde Prehistorie 3.300 v.C.
• De eerste Olympische spelen – 776 v.C.
begin van de (historische) Oud- Griekse cultuur
• Stichting van Rome – begin van de Romeinse Oudheid 753 v.C.
• Verovering van Hellas (het Oude Griekenland) 146 v.C.
door de Romeinen – politieke einde Griekse oudheid
• Verovering van het van het Oude Egypte door de 30 v.C.
Romeinen – politieke einde Oude Egypte
• Edict van Theodosius dat heidense cultuur verbiedt – 393
culturele einde van de Egyptische, Griekse en Romeinse
Oudheid
• Val van het West-Romeinse Rijk – 476
politieke einde van de Romeinse Oudheid, begin van
de Middeleeuwen
• Begin Premoderne Tijd 1500
o Val Oost-Romeinse rijk 1465
o Uitvinding boekdrukkunst 1455
o Ontdekking van Amerika door Columbus 1492
• Begin Moderne Tijd 1800
o Uitvinding stoommachine, begin Industriële 1770
Revolutie
o Franse Revolutie 1789
• Begin Postmoderne Tijd 1945
o Bevrijding Auschwitz 1945 (27/01)
o Eerste atoombom op Hiroshima 1945 (6/08)
• Einde modernisme/ begin postmodernisme 1972
o Onleefbare modernistische Pruitt 1972 (15/07 om 15.32u)
lgoe-woonblokken in St. Louis, Missouri, worden
tot ontploffing gebracht en gesloopt: einde modernisme
Prehistorie
• …- 3.300 v.C.
• Voorgeschiedenis geschiedenis begint pas vanaf geschreven bronnen
• Homo Sapiens begint te schrijven rond 3.300 v.C.
• Natuur communiceert voortdurend
• Alleen mensen gebruiken taal om te spreken over zaken die niet waarneembaar zijn
(Goden, staten, politiek, filosofische begrippen, merken,…)
1
, o Hierdoor kunnen we ons op hoogst unieke manier hechten aan elkaar
verbinden met geestesgenoten
• Homo Sapiens sociale intelligentie
Tijdlijn
• Big Bang (ontstaan heelal) 13.75 miljard jaar geleden
• Zonnestelsel & aarde 4.5 miljard jaar geleden
(belangrijke vormgeverskoppel: Charles & Ray Eames)
• Begin evolutie 3.5 miljard jaar geleden
• Eerste mensachtige 2.5 miljoen jaar geleden
• Het Paleolithicum of de Oude Steentijd 2.5 miljoen jaar geleden
(de eerste gereedschappen)
• Het Mesolithicum of de Middensteentijd ca. 30.000 v.C.
(de eerste kunst, cultuur begint!)
• Het Neolithicum of de Nieuwe Steentijd ca. 7.500 v.C.
(het eerste wonen, de eerste landbouw, nederzettingen, steden, monumenten,..)
• Geschiedenis na 3.300 v.C.
(het eerste schrift, verhalen, muzieknotatie)
• De beheersing van vuur 1 miljoen jaar geleden
• De eerste Homo sapiens (onze soort) 300.000 jaar geleden
• Homo Sapiens migreert uit Afrika 70.000 jaar geleden
• Homo Sapiens is overal ter wereld 10.000 jaar geleden
o We blijven voorouders ontdekken
o Onze voorouders in ons DNA
1.1. Het eerste gereedschap
Wanneer begint cultuur?
• Vroegste ontwerpen gereedschap
• Foute hypothese: cultuur begint wanneer mensen gereedschap maken
• Vele dieren kunnen ontwerpen alleen mensen maken cultuur (voorrecht van de
mens)
• Cultuur overstijgt het louter nuttige en functionele, het is een uiting van een zoeken
naar schoonheid zonder nut, naar spiritualiteit,… uiting daarvan vinden we pas
vanaf 30.000 v.C. (Middensteentijd of Mesolothicum)
• Ontwerpen van dieren
o Ontwerpen instinctief
o Ontwerpen evolueren traag
o Ontwerpen zijn louter nuttig
o Al miljoenen jaren
• Ontwerpen van mensen
o Ontwerpen bewust
o Ontwerpen evolueren snel (op het ritme van modes en trends)
2
, o Ontwerpen overstijgen nut (ook mooi of wijs)
o Vanaf 30.000 v.C. begin cultuurgeschiedenis
1.2. De eerste cultuur = interieurvormgeving
• 15.000 v.C. de eerste ontdekte rotstekeningen
• Altamira
o Oudste rotstekening
• Lascaux
o De beroemdste rotstekeningen
o 3D-effect grot cilinder (illusie dat dieren naast je rennen)
o 15.000 v.C.
o Ontdekt in 1940
• Chauvet
o 30.000 v.C.
o Ontdekt in 1994
o Voor het eerst mooie afbeeldingen van wat mensen zich herinnerde
o Begin cultuurgeschiedenis
• Speculaties
o Grotschilderingen voor religie
• Zekerheden
o We zien afbeeldingen: alleen mensen maken afbeeldingen
o We zien herinnerde beelden: de maker herinnerde zich de beelden
o We zien iets moois: niet primitief
1.3. De eerste beeldhouwkunst
• Venus van Willendorf
o 23.000 v.C.
o Beeldje uit kalksteen
o Gekleurd met rode oker
o Een van de oudste voorwerpen dat we kunst noemen
o Waarschijnlijk zwangere vrouw vruchtbaarheidssymbool?
o Waarschijnlijk gemaakt vanuit het oogpunt van de zwangere vrouw
• De geliefden van Ain Sakhri
o 9.000 v.C.
o Gevonden in Israël
o Oudste beeldje vrijend koppel
Zijaanzicht mannelijk geslacht
Boven en onder aanzicht vrouwelijk geslacht
o Gemaakt door Natufiërs
Eerste volk dat niet alleen meer plukte en jaagde
Gingen schapen en geiden hoeden (domesticeren)
Landbouw
Nederzettingen bouwen
= Zich settelen (sedentair worden)
3
, 1.4. De eerste landbouw en het eerste wonen
• Revolutie nieuwe steentijd (neolithische revolutie, agrarische revolutie)
o Rond 11.000 v.C.
o Laatste ijstijd trok zich terig naar het noorden
o Laat vruchtbare strook land achter: vruchtbare sikkel
(lichtgroene deel)
o Landbouw & dieren domesticeren
o Natufiërs
o Sindsdien kunnen we niet niet wonen
• Jericho, de oudste nederzetting
o 7.500 v.C.
o Gaan wonen op een vaste plaats = sedentair worden
o Later steden
o Niet alleen in de vruchtbare sikkel ook in Turkije, China, Peru, Mexico,…
• Çatalhöyük
o 7000 v.C.
o Meest ontwikkelde nederzetting uit de Late Steentijd
o Geen straten
o Via dak naar binnen goed tegen rovers (geen toegangswegen)
o Arbeidsindelingen
Verschillende beroepen
Overgang nederzetting naar stad
o Bleven er wonen
Nog niet bekwaam in het onderhouden van een moestuin of het
domesticeren van dieren bleven jagen
Er blijven om religieuze redenen: onder de vloeren begroeven ze hun
doden
o Venusbeeldjes
= Moedergodin
Veel gevonden in prehistorie
Weten niet waarom misschien matriarchale samenleving (waarin
vrouwen domineerden)
1.5. De eerste steden
• Landbouw
o Nodig om van nederzetting naar stad te gaan
o Dankzij landbouw kan wereldbevolking tussen 8.000 en 3.000 v.C. aangroeien
van 6 miljoen naar 50 miljoen
o Steden zijn afhankelijk van landbouw en landbouw is afhankelijk van water
• Een eerste stad: Uruk
o 3.500 v.C.
In Mesopotamië (nu Irak)
4
De breuklijnen
• Begin van de (prehistorische) Oud-Griekse cultuur 3.5000 v.C.
• Opkomst van het schrift – einde Prehistorie 3.300 v.C.
• De eerste Olympische spelen – 776 v.C.
begin van de (historische) Oud- Griekse cultuur
• Stichting van Rome – begin van de Romeinse Oudheid 753 v.C.
• Verovering van Hellas (het Oude Griekenland) 146 v.C.
door de Romeinen – politieke einde Griekse oudheid
• Verovering van het van het Oude Egypte door de 30 v.C.
Romeinen – politieke einde Oude Egypte
• Edict van Theodosius dat heidense cultuur verbiedt – 393
culturele einde van de Egyptische, Griekse en Romeinse
Oudheid
• Val van het West-Romeinse Rijk – 476
politieke einde van de Romeinse Oudheid, begin van
de Middeleeuwen
• Begin Premoderne Tijd 1500
o Val Oost-Romeinse rijk 1465
o Uitvinding boekdrukkunst 1455
o Ontdekking van Amerika door Columbus 1492
• Begin Moderne Tijd 1800
o Uitvinding stoommachine, begin Industriële 1770
Revolutie
o Franse Revolutie 1789
• Begin Postmoderne Tijd 1945
o Bevrijding Auschwitz 1945 (27/01)
o Eerste atoombom op Hiroshima 1945 (6/08)
• Einde modernisme/ begin postmodernisme 1972
o Onleefbare modernistische Pruitt 1972 (15/07 om 15.32u)
lgoe-woonblokken in St. Louis, Missouri, worden
tot ontploffing gebracht en gesloopt: einde modernisme
Prehistorie
• …- 3.300 v.C.
• Voorgeschiedenis geschiedenis begint pas vanaf geschreven bronnen
• Homo Sapiens begint te schrijven rond 3.300 v.C.
• Natuur communiceert voortdurend
• Alleen mensen gebruiken taal om te spreken over zaken die niet waarneembaar zijn
(Goden, staten, politiek, filosofische begrippen, merken,…)
1
, o Hierdoor kunnen we ons op hoogst unieke manier hechten aan elkaar
verbinden met geestesgenoten
• Homo Sapiens sociale intelligentie
Tijdlijn
• Big Bang (ontstaan heelal) 13.75 miljard jaar geleden
• Zonnestelsel & aarde 4.5 miljard jaar geleden
(belangrijke vormgeverskoppel: Charles & Ray Eames)
• Begin evolutie 3.5 miljard jaar geleden
• Eerste mensachtige 2.5 miljoen jaar geleden
• Het Paleolithicum of de Oude Steentijd 2.5 miljoen jaar geleden
(de eerste gereedschappen)
• Het Mesolithicum of de Middensteentijd ca. 30.000 v.C.
(de eerste kunst, cultuur begint!)
• Het Neolithicum of de Nieuwe Steentijd ca. 7.500 v.C.
(het eerste wonen, de eerste landbouw, nederzettingen, steden, monumenten,..)
• Geschiedenis na 3.300 v.C.
(het eerste schrift, verhalen, muzieknotatie)
• De beheersing van vuur 1 miljoen jaar geleden
• De eerste Homo sapiens (onze soort) 300.000 jaar geleden
• Homo Sapiens migreert uit Afrika 70.000 jaar geleden
• Homo Sapiens is overal ter wereld 10.000 jaar geleden
o We blijven voorouders ontdekken
o Onze voorouders in ons DNA
1.1. Het eerste gereedschap
Wanneer begint cultuur?
• Vroegste ontwerpen gereedschap
• Foute hypothese: cultuur begint wanneer mensen gereedschap maken
• Vele dieren kunnen ontwerpen alleen mensen maken cultuur (voorrecht van de
mens)
• Cultuur overstijgt het louter nuttige en functionele, het is een uiting van een zoeken
naar schoonheid zonder nut, naar spiritualiteit,… uiting daarvan vinden we pas
vanaf 30.000 v.C. (Middensteentijd of Mesolothicum)
• Ontwerpen van dieren
o Ontwerpen instinctief
o Ontwerpen evolueren traag
o Ontwerpen zijn louter nuttig
o Al miljoenen jaren
• Ontwerpen van mensen
o Ontwerpen bewust
o Ontwerpen evolueren snel (op het ritme van modes en trends)
2
, o Ontwerpen overstijgen nut (ook mooi of wijs)
o Vanaf 30.000 v.C. begin cultuurgeschiedenis
1.2. De eerste cultuur = interieurvormgeving
• 15.000 v.C. de eerste ontdekte rotstekeningen
• Altamira
o Oudste rotstekening
• Lascaux
o De beroemdste rotstekeningen
o 3D-effect grot cilinder (illusie dat dieren naast je rennen)
o 15.000 v.C.
o Ontdekt in 1940
• Chauvet
o 30.000 v.C.
o Ontdekt in 1994
o Voor het eerst mooie afbeeldingen van wat mensen zich herinnerde
o Begin cultuurgeschiedenis
• Speculaties
o Grotschilderingen voor religie
• Zekerheden
o We zien afbeeldingen: alleen mensen maken afbeeldingen
o We zien herinnerde beelden: de maker herinnerde zich de beelden
o We zien iets moois: niet primitief
1.3. De eerste beeldhouwkunst
• Venus van Willendorf
o 23.000 v.C.
o Beeldje uit kalksteen
o Gekleurd met rode oker
o Een van de oudste voorwerpen dat we kunst noemen
o Waarschijnlijk zwangere vrouw vruchtbaarheidssymbool?
o Waarschijnlijk gemaakt vanuit het oogpunt van de zwangere vrouw
• De geliefden van Ain Sakhri
o 9.000 v.C.
o Gevonden in Israël
o Oudste beeldje vrijend koppel
Zijaanzicht mannelijk geslacht
Boven en onder aanzicht vrouwelijk geslacht
o Gemaakt door Natufiërs
Eerste volk dat niet alleen meer plukte en jaagde
Gingen schapen en geiden hoeden (domesticeren)
Landbouw
Nederzettingen bouwen
= Zich settelen (sedentair worden)
3
, 1.4. De eerste landbouw en het eerste wonen
• Revolutie nieuwe steentijd (neolithische revolutie, agrarische revolutie)
o Rond 11.000 v.C.
o Laatste ijstijd trok zich terig naar het noorden
o Laat vruchtbare strook land achter: vruchtbare sikkel
(lichtgroene deel)
o Landbouw & dieren domesticeren
o Natufiërs
o Sindsdien kunnen we niet niet wonen
• Jericho, de oudste nederzetting
o 7.500 v.C.
o Gaan wonen op een vaste plaats = sedentair worden
o Later steden
o Niet alleen in de vruchtbare sikkel ook in Turkije, China, Peru, Mexico,…
• Çatalhöyük
o 7000 v.C.
o Meest ontwikkelde nederzetting uit de Late Steentijd
o Geen straten
o Via dak naar binnen goed tegen rovers (geen toegangswegen)
o Arbeidsindelingen
Verschillende beroepen
Overgang nederzetting naar stad
o Bleven er wonen
Nog niet bekwaam in het onderhouden van een moestuin of het
domesticeren van dieren bleven jagen
Er blijven om religieuze redenen: onder de vloeren begroeven ze hun
doden
o Venusbeeldjes
= Moedergodin
Veel gevonden in prehistorie
Weten niet waarom misschien matriarchale samenleving (waarin
vrouwen domineerden)
1.5. De eerste steden
• Landbouw
o Nodig om van nederzetting naar stad te gaan
o Dankzij landbouw kan wereldbevolking tussen 8.000 en 3.000 v.C. aangroeien
van 6 miljoen naar 50 miljoen
o Steden zijn afhankelijk van landbouw en landbouw is afhankelijk van water
• Een eerste stad: Uruk
o 3.500 v.C.
In Mesopotamië (nu Irak)
4
