College aantekeningen Publiekrecht

Chelsea Nshuti Grondwettelijk Recht
Sottiaux

Hoofdstuk 1: basisbegrippen en
centrale thema’s van het
grondwettelijk recht
Afdeling 2: de grondwet
§1: betekenis en functies van de grondwet (p.5)
 2 grote figuren bij het tot stand komen van de grondwet (18 e eeuw)
o Thomas Jefferson: Amerikaanse onafhankelijkheidsverklaring 1776
 Vrij stabiel gebleven
o Markies De La Feyette 1789: “Iedere maatschappij waarin de
rechten niet gewaarborgd zijn, noch de scheiding der machten in
vastgesteld, heeft geen grondwet.”
 Vaak veranderd (bijna om het jaar)
 Tweerichtingsverkeer
o Grondwetten uit Amerikaanse en Franse revolutie oefenden
belangrijke invloed uit op de Belgische grondwet
o Grondwetten uit Amerikaanse en Franse revolutie werden
geïnspireerd door charters en keuren die tijdens AR in onze
gewesten werden gesloten
 BI, Plakkaat van Verlatinghe…
 Historische voorbeelden
o Magna Carta 1215: je mag niet van je vrijheid beroofd worden (zie
art. 12 GW)
 Beschermde enkel privileges van edellides
o Charter van Kortenber: 1307: hertog van Brabant aanbanden gelegd
 Gold ook voor arme burgers
 Vb. recht
o Plakaat van Verlatighe 1581
 2 functies van de grondwet
1. Democratische organisatie van de overheidsmacht
 Positieve functie: GW brengt overheid tot stand
 Politieke gemeenschap ‘constitueert’ zich tot
rechtsgemeenschap
 Fundamentele regels voor de organisatie en werking van de
staatsmachten
 Grondwet = primaire rechtsbron rechtssysteem
 GW bevat geldigheidsvoorwaarde voor regeling van
lagere normen
 Volkssoevereiniteit / consent (= instemming) van de
geregeerden
 hoogste macht berust bij het volk, maar het volk kan zichzelf
niet regeren, dus is er nood aan een overheid. Om deze
overheid te organiseren, hebben we een grondwet
2. Beperken van de overheidsmacht
 Machtsmisbruik tegengaan
 Vrijheid burgers beschermen


1

,Chelsea Nshuti Grondwettelijk Recht
Sottiaux
 2 technieken hiervoor: machtsscheiding en rechten en
vrijheden verankeren
 Machtenscheiding
o Horizontale(functionele) machtsverdeling=
verspreiden taken van OH binnen één en
hetzelfde overheidsverband
 Trias politica: UM, RM, WM
 Gevaar op willekeur minimaliseren
 Om machtsmisbruik te vermijden
 Absolute scheiding >< machtsevenwicht
 Absoluut: ieder voor zicht, volledig
gescheiden organen van de trias
politica
o FR grondwet van 1791:
gevolg => administration
juges (het bestuur controleert
zichzelf)
 Machtsevenwicht: Vb: medewerking
UM aan totstandkoming wetten
o = checks and balances :
controleren en samenwerken
I. Vb. in de VS de
impeachment
procedure
o Bekendste pleidooi c&b dr
Madison: “[Montesquieu] did
not mean that these
departments ought to have
no partial agency in, or no
control over, the acts of each
other. His meaning, as his
own words import, and still
more conclusively as
illustrated by the example in
his eye, can amount to no
more than this, that where
the whole power of one
department is exercised by
the same hands which
possess the whole power of
another department, the
fundamental principles of a
free constitution are
subverted.”
I. Madison vergelijkt
VK system
(parlementair) met
het VS
(presidentieel):
maar in

2

,Chelsea Nshuti Grondwettelijk Recht
Sottiaux
presidentieel kan
het parlement niet
controleren, die
worden apart
verkozen  Boris
Johnson heeft meer
macht dan Joe
Biden
 Montesquieu : “C’est une expérience
éternelle que tout homme qui a du
pouvoir est porté à en abuser (…). Pour
qu’on ne puisse pas abuser du pouvoir, if
faut que, par la disposition des choses, le
pouvoir arrête le pouvoir.”
 Rechtsvergelijking met VK : VK
systeem had een vorm van
machtenscheiding en hierdoor
waren de rechten van de mensen
gewaarborgd, parlementair systeem
 Pro checks and balences, relatieve
machtenscheiding
 Locke: And because it may be too great
temptation to human frailty, apt to grasp
at power, for the same persons who have
the power of making laws to have also in
their hands the power to execute them,
whereby they may exempt themselves
from obedience to the laws they make,
and suit the law, both in its making and
execution, to their own private advantage
o Vertrouwen in rechters
 FR: weinig vertrouwen (door het ancien
regime
 VK: veel vertrouwen in rechters (door
common law die burgerlijke vrijheid
beschermde)

 Arbeidsverdeling & functionele
specialisatie
 Onafhankelijkheid
 Rechters genieten
onafhankelijkheid
 De centrale bank
 UNIA
o Verticale (territoriale)machtsverdeling
 = verspreiden over verschillende
territoriaal omschreven
overheidsverbanden




3

, Chelsea Nshuti Grondwettelijk Recht
Sottiaux
 Verdeling van taken tussen lokale,
regionale, supranationale en
internationale niveaus
 Vb: de Unie, de staat, de deelstaten
 Gelaagde rechtsorde  constitutioneel
pluralisme
 Vb: Duitsland = federale staat EN
lidstaat EU
o Grondwetten vd staten
o Duitse federale Grondwet
o Europese constitutionele
verdragen
 2 constitutionele technieken
 Federalisme
o Spreiding bevoegdheden tss
autonome rechtsordes
 Decentralisatie
o Taken toeschrijven aan
ondergeschikte besturen
o Spreiding bevoegdheden aan
ondergeschikte (lokale)
besturen
 Subsidiariteitsbeginsel = hogere OH moet
zich niet inlaten met taken die ook door
lagere instanties kunnen worden
afgehandeld
 Verankeren fundamentele rechten en vrijheden
o Montesquieu(1748) en Locke(1689)
 3 onvervreemdbare rechten: life, liberty
en property
o Verankering rechten en vrijheden
 MC, BI, Bill of Rights waren basis voor…
 …Déclaration des droits en EVRM
 Bill of Rights (1689) : VK voorloper van
huidige grondrechten, geboorte van
Engelse parlementaire stap, vb. verbod op
wrede en onmenselijke behandelingen
 Amerikanen vonden het eerste niet nodig
om die grondrechten te verankeren,
daarna amendementen (1st amendment
freedom of speech), dus hebben de
federalist de twijfelaars over de streep
getrokken als ‘wapen’ om de macht van
de federale OH aan banden te leggen
3. Overige functies
 Natie- en staatsvorming
 Programmatorische functie : bevat doelstellingen die de staat
moet nastreven
 Conclusie: de grondwet als maatschappelijk contract
 Grondwet = maatschappelijk contract

4