Samenvatting Wijsbegeerte

Wijsbegeerte (docent: Paulus Van Bortel)
Kan alles ‘beter’?  over de grens van techniek

1. Filosofie = vragen stellen over vanzelfsprekende dingen  vriend v/d wijsheid
2. Wijsbegeerte = het begeren v/d wijsheid (het verlangen naar de wijsheid)

Kan alles ‘beter’?

 = een oud verhaal dat vaak herhaald wordt
o Verteld door 2 vrouwen:
 1 vrouw = filosofe
 1 vrouw = psychologe
 3 fundamentele interesses v/d mens:
o Kennis: nieuwe dingen willen weten bv. roddels  wetenschap
o Controle: de techniek zorgt ervoor dat we dingen onder controle krijgen = technische
controle  beheersing
o Zin/betekenis
 De interesses kunnen zich vermengen EN/OF tegenspreken
Voorbeelden betekenis:
 Betekenis face-to-face relatie wordt veel hoger ingeschat
dan FB- vrienden.
 De prof schrijft een tekst en laat deze nalezen door vrouw en
jury. Wanneer de jury deze tekst goedkeurt is er meer
betekenis voor de prof omdat de jury de tekst ook kan
afkeuren.
 “Robot is beter dan de beste minnaar.” De liefde van de
robot is echter nier dezelfde als de liefde van een partner.
De onzekerheid van de liefde van een partner geeft net meer
betekenis. “Authenticiteit”
 Gesproken over controle en zin
o Kennis wordt gezien als controle  door iets te weten kunnen we iets beheersen
 Bv. automatische deur  technologische kennis goed EN zwaar geladen
beter controle over lading (handen niet nodig om deur open te doen) MAAR
met 2 door deur  hoffelijkheid wordt op proef gesteld (zeggen niet meer
na u = zin/betekenis)  interesses vermengen zich (kennis en controle) en
spreken ook tegen (met zin/betekenis)
 ‘Ingenieur = iem. die leven v. mensen aangenamer maakt door het op een verantwoorde
manier met technologie te ondersteunen. Daarbij zijn zorg voor milieu en duurzaamheid
voortdurende aandachtspunten.’
o Is aangenamer beter? Is aangenaam goed?  aangenaam is op korte termijn goed
en goed op lange termijn
 Bv:
De overgang van Lp’s naar Cd’s zorgde voor meer gebruiksgemak, en
wordt dus als aangenaam bevonden. Toch vallen we soms graag
terug op het originele. Wanneer de plaat kleine gebreken vertoonde,
zorgt dit voor authenticiteit.
Schuifdeuren: Wanneer je met veel spullen de school komt
binnengewandeld passeer je gemakkelijks halve langs de

1

, schuifdeuren. Vroeger toen er nog geen sprake was van
schuifdeuren moest je langs gewone deuren. Misschien werd je wel
geholpen door een hoffelijk iemand en induceert dit een leuke
babbel.
De prof schaft alle examens af en geeft iedereen 100%: Voor de
studenten lijkt dit op het eerste zicht aangenaam, maar later zal
blijken dat hun diploma veel minder waard is en is men veel minder
goed voorbereid op het beroepsleven.
 Vrijheid: ongestoord, ongehinderd = aangenaam
o Begrip vrijheid bestaat nog maar 40 jaar
o Tijd v. verlichting: alles rationeel vertalen  vrijheid  autonomie = zelfstandig
(auto = zelf en nomos = norm)  jezelf een norm op leggen
 Ongestoord je ding kunnen doen (vrijheid) = aangenaam MAAR kan
verslavend worden
 Doel v/d techniek:
o Oorspronkelijke doel v. techniek:
 Duurzaamheid, bestendigheid en stabiliteit brengen in ons leven
 Bouwen aan een bewoonbare en betrouwbare wereld
o Verandering in doel vanaf 1750 Industriële Revolutie
 Door stoommachine in Engeland
Milieu vervuiling  pollutie  klimaatverandering kan een
onrechtstreeks gevolg hiervan zijn
 Tijdperk NIET eigen tijd genoemd MAAR antropogeen
 = Tijdperk v/d mens  mens dominant op aarde <->
vroeger: mens kon niks beginnen tegen natuur
 Nieuw doel: CONSUMENTISME:
= vele innovaties gepaard gegaan door consumenten/kopers
 Bv. nieuwe smartphone: veel mensen willen de nieuwe
vooruitgangen erin hebben  het nieuwste en consument
wil het hebben
 Nieuw product zodat consument het gaat kopen
Consumentisme is 1 v/d motoren achter innovatie
 Techniek:
o Aangenaam (goed op korte termijn) ≠ goed
 Moet alles aangenaam worden zonder oog voor het goede?
o Gebruiksvoorwerpen trekken zich terug
 Geen aandacht voor nodig  wordt heel vanzelfsprekend
Bv. goede stoel: gaat zitten en geen probleem mee MAAR slechte
stoel: te krap, zit slecht… je hebt er nu aandacht voor
 Die vanzelfsprekendheid maakt ons afhankelijk v/d
technologie
o Functioneel
 Bv. robots die beter zijn dan mensen (plannen voor) qua mogelijkheden EN
vaardigheden EN menselijke relaties  perfect want mens heeft tekorten en
die worden aangevuld door techniek  bv. slechthorend: membraan
inplanten en door trilling in schedel toch kunnen horen
o Verfijnen, optimaliseren
 Techniek wordt telkens opnieuw verfijnt en beter gemaakt dan het al was

2

, o Onbedacht
o Makkelijk en toegankelijk
o Ongestoord
o Vlot, zonder weerstand
o Spannend door ethiek en zinvolheid
 Ethiek = leer v/h goede  als iets goed is heeft het een + betekenis
Positief/negatief?  grens = onbekend, voor iedereen anders
 Bij feit: zowel + als – betekenis voorkomen
Bv. basketmatch: doelpunt (iedereen heeft het gezien) maar het ene
team is bij (+) en het andere niet (-)
 Zinvolheid  iets krijgt zin omdat het niet voorspelt is 
zin=onvoorspelbaar
Bv. boek schrijven: criticus zegt dat het goed is  mening krijgt zin
(onvoorspelbaar) omdat hij het boek ook de grond in kon boren
 Filosoof Plato:
o 2 ≠werelden:
 De waarneembare wereld  onvolmaakt
 De ideeënwereld  volledig volmaakt = perfect
Plato wilde de meetkunde toepassen op alles in de werkelijkheid
 Christenen gebruikten dit idee v. Plato om geloof uit te
drukken: hemel = volmaakt/perfect en hel = onvolmaakt
 Hannah Arendt:
o Schreef in 1958 het boek “The Human Condition”
 Alle (menselijke) condities waar wij met leven, die zorgen voor hoe wij leven
o Ze stelt zich de vraag: “Wat zal er met de mens gebeuren wanneer de weg die de
technologie is ingeslagen zich voort zou zetten?”
o = Joodse filosofe  auteur ‘banaliteit v/h kwaad’
 Boek: banaal mannetje (viel niet op in de menigte) die voor de lijsten v/d
Joden zorgde ten tijde van het nazisme (hij deed het ‘kwade’)
 Technologische ontwikkelingen (zijn drempelverlagend)
o Lancering v/d eerste satelliet in 1957 = Spoetnik
o Leven verwekken in reageerbuis
 Bv. kind niet vatbaar voor hiv
o Eugenetische experimenten (= goede genen creëren  nu nog verboden)
 Bv. designerbaby = perfecte kind  de vraag: goed voor ouders, maar ook
voor het kind? EN is het ethisch verantwoord?
o Verlenging v/d levensduur voorbij de 100jaar-grens
 Bv. Nanorobots:
Ingeplant in bloed en herstellen cellen die afsterven of aangetast
zijn. Een gevaar hiervan is eindeloos leven: Willen we dit wel?
(indeling leven licht overhoop, overbevolking, we zien er allemaal
even oud uit, kanker kan bestreden w...)
 Leven beëindigen dmv euthanasie, zelfmoord, moord
 Nu: leven ingedeeld in doelen
o Bv. 18jaar = verder studeren 
onsterfelijk = toenemende



3

, lusteloosheid, depressie en minder
motivatie want kunnen uitstellen
o Koesteren = bang zijn om iets te
verliezen  eeuwig leven = verlies
van koestering v/h leven  zin in
leven gaat weg
 Motivatie
o Alles wat de mens maakt is beter
 mens = onvolmaakt, hebben beperkingen MAAR dit kan interessant zijn 
wat zelf gemaakt wordt is ‘beter’ dus meer controle hebben, MAAR is dit ook
wel beter?
Plastische chirurgie
 Honnoh denkt dat de verbondenheid met aarde doorbroken kan worden
o Giambattista Vico (1668-1744) = filosoof
 Nieuwe wetenschap  niet meer over wereld/natuur (en haar eigen kracht)
maar over eigen condities bepalen
= labo + experiment
Moderne wetenschap kan lijken op hoe het in de natuur is maar in
labo heb je beperkte condities
 Aristoteles: het machtigen van de natuur
o Ontsnappen aan menselijke conditie-onsterfelijk, aardse leven als veralgemeend
lijden (= een gedachte)
 Lijden  ideale wereld: elk gebrek = lijden
  deze wereld (gewone wereld) = gebreken niet altijd lijden
o Opstand tegen menselijk bestaan als vrije gift
 Bv niemand v. ons heeft gekozen om te leven
 Klimaatverandering:
o Het is te laat  nieuwe methode v/d wetenschap bestaat erin om eigen natuur te
maken
 Alles perfect controleerbaar en beheersbaar
 Opstand tegen menselijk bestaan als vrije gift
o Transgenders
o Derde geslacht: ZE (HE/SHE)
 Kwetsbare:
o Zijn wij (voor)bereid in deze richting verder te gaan?
 Wetenschap + beroepspolitiek kunnen hier geen antwoord op geven
 De menselijke conditie
o Zijn wij (voor)bereid in deze richting verder te gaan?
 Nu vragen stellen om voorbereid te zijn en oordeel te kunnen vellen
 = politieke vraag v/d eerste oorde  ze belangt ons allemaal aan (Arendt
vindt dit)
 Wetenschap en beroepspolitiek kunnen daar geen antwoord op geven
(mogen niet  antwoord niet objectief)
Wetenschap: streefdoel is perfecte wereld en zullen niet stoppen +
w. tegengehouden door bv. de wet




4