Goederenrecht
Inhoudsopgave
1 Inleiding...........................................................................................................................................................3
1.1 Enkele begrippen...................................................................................................................................3
1.2 Modernisering goederenrecht..............................................................................................................3
1.3 Belang zakenrecht.................................................................................................................................4
2 Indeling van goederen....................................................................................................................................5
2.1 Goederen volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid................................................................5
2.2 Goederen volgens hun gebruik..............................................................................................................6
2.3 Roerende en onroerende goederen.......................................................................................................6
2.3.1 Soorten onroerende goederen.........................................................................................................7
2.3.2 Roerende goederen..........................................................................................................................8
3 Het eigendomsrecht.....................................................................................................................................10
3.1 Definitie...............................................................................................................................................10
3.2 Oorspronkelijke wijzen van eigendomsverkrijging..............................................................................12
3.2.1 Verkrijgende verjaring.....................................................................................................................12
3.2.2 Natrekking.......................................................................................................................................18
3.2.3 Verwerking......................................................................................................................................20
3.2.4 Vondst.............................................................................................................................................20
3.2.5 Niet-ophaling..................................................................................................................................21
3.3 Eigendomsbeperkingen.......................................................................................................................21
3.4 Mede-eigendom..................................................................................................................................23
3.4.1 Begrip..............................................................................................................................................23
3.4.2 Soorten mede-eigendom................................................................................................................23
3.4.3 Appartementsrecht (gedwongen)..................................................................................................27
3.4.4 Mandeligheid (gedwongen)............................................................................................................34
4 Vruchtgebruik...............................................................................................................................................36
5 Recht van opstal...........................................................................................................................................42
5.1 Definitie...............................................................................................................................................42
5.2 Duurtijd................................................................................................................................................43
5.3 Verkrijging...........................................................................................................................................44
5.4 Rechten en plichten van partijen.........................................................................................................45
5.5 Tenietgaan...........................................................................................................................................46
6 Erfpachtrecht................................................................................................................................................48
6.1 Definitie...............................................................................................................................................48
6.2 Duurtijd................................................................................................................................................48
6.3 Verkrijging...........................................................................................................................................49
, 6.4 Rechten en plichten van partijen.........................................................................................................50
6.5 Tenietgaan...........................................................................................................................................51
7 Erfdienstbaarheden......................................................................................................................................52
7.1 Algemene bepalingen..........................................................................................................................52
7.1.1 Definitie...........................................................................................................................................52
7.1.2 Indelingen.......................................................................................................................................54
7.2 Erfdienstbaarheden door menselijk handelen.....................................................................................54
7.3 Wettelijke erfdienstbaarheden............................................................................................................57
7.3.1 Water..............................................................................................................................................57
7.3.2 Afstanden........................................................................................................................................58
7.3.3 Ingeslotenheid................................................................................................................................60
8 Zakelijke zekerheden....................................................................................................................................61
8.1 Begrip en belang..................................................................................................................................61
8.2 Hypotheek............................................................................................................................................62
8.2.1 Totstandkoming..............................................................................................................................62
8.2.2 Uitoefening.....................................................................................................................................63
8.3 Bijzondere voorrechten........................................................................................................................64
8.3.1 Totstandkoming..............................................................................................................................64
8.3.2 Uitoefening.....................................................................................................................................65
8.4 Pand.....................................................................................................................................................66
8.4.1 Totstandkoming..............................................................................................................................66
8.4.2 Uitoefening.....................................................................................................................................66
8.5 Retentierecht.......................................................................................................................................67
9 Publiciteit......................................................................................................................................................68
9.1 Roerende goederen.............................................................................................................................68
9.1.1 Algemeen........................................................................................................................................68
9.1.2 Overdracht van schuldvordering....................................................................................................69
9.1.3 Pandrecht........................................................................................................................................69
9.2 Onroerende goederen.........................................................................................................................70
9.2.1 Overschrijving.................................................................................................................................70
9.2.2 Inschrijving......................................................................................................................................72
9.2.3 Kantmelding....................................................................................................................................73
10 Zakelijke rechten: gemeenschappelijke principes.......................................................................................73
10.1 Algemene regels over zakelijke rechten..............................................................................................73
10.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten.................................................................75
10.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten.........................................79
10.3.1 Verkrijgen...................................................................................................................................79
10.3.2 Tenietgaan..................................................................................................................................80
,1 Inleiding
1.1 Enkele begrippen
Vermogensrecht = recht tot regeling van de patrimoniale subjectieve rechten
- Goederenrecht is onderdeel vermogensrecht
> Patrimoniaal = op geld waardeerbaar
o 3 soorten patrimoniale subjectieve rechten :
Zakelijke rechten
Vorderingsrechten
Intellectuele rechten
Vorderingsrechten (verbintenissenrecht)
= Bieden een rechtssubject een recht op een prestatie van een ander rechtssubject
- Dus: gaat over rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten
- Prestatie = iets doen, iets niet doen (iets laten) of iets geven
Intellectuele rechten
= Geven de titularis een tijdelijk en exclusief exploitatierecht op een originele creatie van de
menselijke geest bv. auteursrecht, octrooi&
Zakelijke rechten (goederenrecht)
= Geven een rechtssubject een rechtstreekse zeggenschap over een bepaalde zaak
- Dus: gaat over verhouding mens-zaak
- verschillende soorten aanspraken met variabele draagwijdte in functie van de aard
van het zakelijk recht
- Beperkte aantal zakelijke rechten opgesomd in de wet, je kan er zelf geen creëren en
moet conform de definitie zijn
o soorten: eigendomsrecht, mede-eigendom, gebruiksrechten&
Zakelijke hoofdrechten
- Meest volkomen zakelijk recht = eigendomsrecht
- Mede-eigendom = variant van eigendomsrecht
- Zakelijke rechten met minder omvangrijke zeggenschap op de zaak = zakelijke
gebruiksrechten 3 nl. erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht en opstalrecht
Bijkomende zakelijke rechten
- = Zakelijke zekerheden
- Zijn een accessorium (bijzaak) van een schuldvordering (hoofdzaak)
- Ze waarborgen deze schuldvordering nl. bijzondere voorrechten, pand, hypotheek,
en retentierecht
o Hebben geen betekenis meer als de schuldvordering voldaan is
1.2 Modernisering goederenrecht
- Ons goederenrecht is sinds 1804 heel weinig veranderd (behalve appartementsrecht)
- Burgerlijk Wetboek van 1804 => gericht op een agrarische samenleving
- Nauwelijks gewijzigd tot recente hervorming van het BW
, - > Met ingang van 1 september 2021: inwerkingtreding van Boek 3 van het (nieuw)
Burgerlijk Wetboek, begrepen in de wet van 4 februari 2020 (BS 17 maart 2020)
o Vroegere goederenrecht blijft nog belangrijk voor bestaande verhoudingen,
ook bij de invoeging van het nieuwe boek 3 eerbiedigt men het oude recht
dat van toepassing blijft op alle bestaande verhoudingen, maar ook voor alle
rechtsfeiten en rechtshandelingen die voor 1 september zijn ontstaan maar
pas daarna worden behandeld is het oude recht van toepassing
1.3 Belang zakenrecht
- Goede juridische regeling van de toekenning van zakelijke rechten => regelt de
welvaart van de burgers
o (eigendomsrecht = grondrecht)
- Cruciaal = publiciteitssysteem
o Want: snel en met zekerheid weten wie welk vermogen heeft, is nuttig voor
de medecontractant en voor de overheid
Zaak 3 voorwerp 3 goed 3 vruchten 3 opbrengsten 3 vermogen
- Zaak (algemeen) = al wat bestaat, met uitzondering van de mens
o Vroeger vaak door elkaar gebruikt met het begrip 8goed9, maar 8zaak9
is eigenlijk iets wat we in het dagelijkse taalgebruik hanteren
- Goederen = alle voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening met inbegrip van de
vermogensrechten
o Je kan dus ook eigenaar zijn van een schuldvordering etc.
o Juridische betekenis
- Voorwerp = wat geen persoon en geen dier is, ongeacht of het voorwerp natuurlijk of
kunstmatig, lichamelijk of onlichamelijk is
o Lichamelijke voorwerpen = voorwerpen die zintuiglijk kunnen waargenomen
worden en worden gemeten middels een momentopname bv. onlichamelijk is
een schuldvordering
o Dieren = hebben een gevoelsvermogen en biologische noden
- Vruchten = datgene wat een goed periodiek voortbrengt zonder dat dit de substantie
van het goed wijzigt, ongeacht of dit uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de
valorisatie ervan
o bv. notelaar in je tuin met de noten als vruchten
- Opbrengsten = datgene wat een goed opbrengt maar waardoor de waarde van het
goed onmiddellijk of geleidelijk wordt verminderd
o bv. ertsen die men gaat ontginnen in een mijn of grond, eens je dat
wegneemt komt het niet meer terug of kan het heel lang duren
- Vermogen = juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en
toekomstige goederen (baten) en verbintenissen (lasten) omvat
o => Belangrijk in het erfrecht en het verbintenissenrecht
Inhoudsopgave
1 Inleiding...........................................................................................................................................................3
1.1 Enkele begrippen...................................................................................................................................3
1.2 Modernisering goederenrecht..............................................................................................................3
1.3 Belang zakenrecht.................................................................................................................................4
2 Indeling van goederen....................................................................................................................................5
2.1 Goederen volgens de graad van toe-eigeningsmogelijkheid................................................................5
2.2 Goederen volgens hun gebruik..............................................................................................................6
2.3 Roerende en onroerende goederen.......................................................................................................6
2.3.1 Soorten onroerende goederen.........................................................................................................7
2.3.2 Roerende goederen..........................................................................................................................8
3 Het eigendomsrecht.....................................................................................................................................10
3.1 Definitie...............................................................................................................................................10
3.2 Oorspronkelijke wijzen van eigendomsverkrijging..............................................................................12
3.2.1 Verkrijgende verjaring.....................................................................................................................12
3.2.2 Natrekking.......................................................................................................................................18
3.2.3 Verwerking......................................................................................................................................20
3.2.4 Vondst.............................................................................................................................................20
3.2.5 Niet-ophaling..................................................................................................................................21
3.3 Eigendomsbeperkingen.......................................................................................................................21
3.4 Mede-eigendom..................................................................................................................................23
3.4.1 Begrip..............................................................................................................................................23
3.4.2 Soorten mede-eigendom................................................................................................................23
3.4.3 Appartementsrecht (gedwongen)..................................................................................................27
3.4.4 Mandeligheid (gedwongen)............................................................................................................34
4 Vruchtgebruik...............................................................................................................................................36
5 Recht van opstal...........................................................................................................................................42
5.1 Definitie...............................................................................................................................................42
5.2 Duurtijd................................................................................................................................................43
5.3 Verkrijging...........................................................................................................................................44
5.4 Rechten en plichten van partijen.........................................................................................................45
5.5 Tenietgaan...........................................................................................................................................46
6 Erfpachtrecht................................................................................................................................................48
6.1 Definitie...............................................................................................................................................48
6.2 Duurtijd................................................................................................................................................48
6.3 Verkrijging...........................................................................................................................................49
, 6.4 Rechten en plichten van partijen.........................................................................................................50
6.5 Tenietgaan...........................................................................................................................................51
7 Erfdienstbaarheden......................................................................................................................................52
7.1 Algemene bepalingen..........................................................................................................................52
7.1.1 Definitie...........................................................................................................................................52
7.1.2 Indelingen.......................................................................................................................................54
7.2 Erfdienstbaarheden door menselijk handelen.....................................................................................54
7.3 Wettelijke erfdienstbaarheden............................................................................................................57
7.3.1 Water..............................................................................................................................................57
7.3.2 Afstanden........................................................................................................................................58
7.3.3 Ingeslotenheid................................................................................................................................60
8 Zakelijke zekerheden....................................................................................................................................61
8.1 Begrip en belang..................................................................................................................................61
8.2 Hypotheek............................................................................................................................................62
8.2.1 Totstandkoming..............................................................................................................................62
8.2.2 Uitoefening.....................................................................................................................................63
8.3 Bijzondere voorrechten........................................................................................................................64
8.3.1 Totstandkoming..............................................................................................................................64
8.3.2 Uitoefening.....................................................................................................................................65
8.4 Pand.....................................................................................................................................................66
8.4.1 Totstandkoming..............................................................................................................................66
8.4.2 Uitoefening.....................................................................................................................................66
8.5 Retentierecht.......................................................................................................................................67
9 Publiciteit......................................................................................................................................................68
9.1 Roerende goederen.............................................................................................................................68
9.1.1 Algemeen........................................................................................................................................68
9.1.2 Overdracht van schuldvordering....................................................................................................69
9.1.3 Pandrecht........................................................................................................................................69
9.2 Onroerende goederen.........................................................................................................................70
9.2.1 Overschrijving.................................................................................................................................70
9.2.2 Inschrijving......................................................................................................................................72
9.2.3 Kantmelding....................................................................................................................................73
10 Zakelijke rechten: gemeenschappelijke principes.......................................................................................73
10.1 Algemene regels over zakelijke rechten..............................................................................................73
10.2 Algemene regels over het voorwerp van zakelijke rechten.................................................................75
10.3 Algemene regels over het verkrijgen en tenietgaan van zakelijke rechten.........................................79
10.3.1 Verkrijgen...................................................................................................................................79
10.3.2 Tenietgaan..................................................................................................................................80
,1 Inleiding
1.1 Enkele begrippen
Vermogensrecht = recht tot regeling van de patrimoniale subjectieve rechten
- Goederenrecht is onderdeel vermogensrecht
> Patrimoniaal = op geld waardeerbaar
o 3 soorten patrimoniale subjectieve rechten :
Zakelijke rechten
Vorderingsrechten
Intellectuele rechten
Vorderingsrechten (verbintenissenrecht)
= Bieden een rechtssubject een recht op een prestatie van een ander rechtssubject
- Dus: gaat over rechtsverhoudingen tussen rechtssubjecten
- Prestatie = iets doen, iets niet doen (iets laten) of iets geven
Intellectuele rechten
= Geven de titularis een tijdelijk en exclusief exploitatierecht op een originele creatie van de
menselijke geest bv. auteursrecht, octrooi&
Zakelijke rechten (goederenrecht)
= Geven een rechtssubject een rechtstreekse zeggenschap over een bepaalde zaak
- Dus: gaat over verhouding mens-zaak
- verschillende soorten aanspraken met variabele draagwijdte in functie van de aard
van het zakelijk recht
- Beperkte aantal zakelijke rechten opgesomd in de wet, je kan er zelf geen creëren en
moet conform de definitie zijn
o soorten: eigendomsrecht, mede-eigendom, gebruiksrechten&
Zakelijke hoofdrechten
- Meest volkomen zakelijk recht = eigendomsrecht
- Mede-eigendom = variant van eigendomsrecht
- Zakelijke rechten met minder omvangrijke zeggenschap op de zaak = zakelijke
gebruiksrechten 3 nl. erfdienstbaarheden, vruchtgebruik, erfpacht en opstalrecht
Bijkomende zakelijke rechten
- = Zakelijke zekerheden
- Zijn een accessorium (bijzaak) van een schuldvordering (hoofdzaak)
- Ze waarborgen deze schuldvordering nl. bijzondere voorrechten, pand, hypotheek,
en retentierecht
o Hebben geen betekenis meer als de schuldvordering voldaan is
1.2 Modernisering goederenrecht
- Ons goederenrecht is sinds 1804 heel weinig veranderd (behalve appartementsrecht)
- Burgerlijk Wetboek van 1804 => gericht op een agrarische samenleving
- Nauwelijks gewijzigd tot recente hervorming van het BW
, - > Met ingang van 1 september 2021: inwerkingtreding van Boek 3 van het (nieuw)
Burgerlijk Wetboek, begrepen in de wet van 4 februari 2020 (BS 17 maart 2020)
o Vroegere goederenrecht blijft nog belangrijk voor bestaande verhoudingen,
ook bij de invoeging van het nieuwe boek 3 eerbiedigt men het oude recht
dat van toepassing blijft op alle bestaande verhoudingen, maar ook voor alle
rechtsfeiten en rechtshandelingen die voor 1 september zijn ontstaan maar
pas daarna worden behandeld is het oude recht van toepassing
1.3 Belang zakenrecht
- Goede juridische regeling van de toekenning van zakelijke rechten => regelt de
welvaart van de burgers
o (eigendomsrecht = grondrecht)
- Cruciaal = publiciteitssysteem
o Want: snel en met zekerheid weten wie welk vermogen heeft, is nuttig voor
de medecontractant en voor de overheid
Zaak 3 voorwerp 3 goed 3 vruchten 3 opbrengsten 3 vermogen
- Zaak (algemeen) = al wat bestaat, met uitzondering van de mens
o Vroeger vaak door elkaar gebruikt met het begrip 8goed9, maar 8zaak9
is eigenlijk iets wat we in het dagelijkse taalgebruik hanteren
- Goederen = alle voorwerpen die vatbaar zijn voor toe-eigening met inbegrip van de
vermogensrechten
o Je kan dus ook eigenaar zijn van een schuldvordering etc.
o Juridische betekenis
- Voorwerp = wat geen persoon en geen dier is, ongeacht of het voorwerp natuurlijk of
kunstmatig, lichamelijk of onlichamelijk is
o Lichamelijke voorwerpen = voorwerpen die zintuiglijk kunnen waargenomen
worden en worden gemeten middels een momentopname bv. onlichamelijk is
een schuldvordering
o Dieren = hebben een gevoelsvermogen en biologische noden
- Vruchten = datgene wat een goed periodiek voortbrengt zonder dat dit de substantie
van het goed wijzigt, ongeacht of dit uit zichzelf gebeurt of als gevolg van de
valorisatie ervan
o bv. notelaar in je tuin met de noten als vruchten
- Opbrengsten = datgene wat een goed opbrengt maar waardoor de waarde van het
goed onmiddellijk of geleidelijk wordt verminderd
o bv. ertsen die men gaat ontginnen in een mijn of grond, eens je dat
wegneemt komt het niet meer terug of kan het heel lang duren
- Vermogen = juridische algemeenheid die het geheel van de bestaande en
toekomstige goederen (baten) en verbintenissen (lasten) omvat
o => Belangrijk in het erfrecht en het verbintenissenrecht
