Sociale psychologie
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Methodes van sociaalwetenschappelijk onderzoek..........................................................3
Observatie..........................................................................................................................................3
Zelfbeschrijvingen..............................................................................................................................3
Experiment.........................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2: De psychologische betekenis van (on)macht....................................................................8
Wat is macht?.....................................................................................................................................8
Operant of instrumenteel leren.........................................................................................................8
Macht en gender..............................................................................................................................11
Onmacht...........................................................................................................................................11
Metingen van macht........................................................................................................................12
Power poses.....................................................................................................................................13
Hoofdstuk 3: Sociale invloed................................................................................................................14
Sociale facilitatie en inhibitie............................................................................................................14
Asch en de meerderheidsinvloed.....................................................................................................18
Milgram studies – achtergrond........................................................................................................21
Milgram studies – basisparadigma en vooronderzoeken.................................................................21
Milgram studies – de ‘officiële’ Milgramstudies...............................................................................22
Milgram studies – de ‘verdwenen’ Milgramstudies.........................................................................25
Milgram studies – andere ethische vragen.......................................................................................25
Theoretische verklaringen................................................................................................................26
Hoofdstuk 4: Attitudes.........................................................................................................................28
Wat zijn attitudes?...........................................................................................................................28
Metingen van attitudes....................................................................................................................28
De vorming van attitudes.................................................................................................................29
Cognitieve dissonantietheorie..........................................................................................................33
Hoofdstuk 5: Stereotypes.....................................................................................................................35
Wat zijn stereotypes?.......................................................................................................................35
De vorming van stereotypes.............................................................................................................36
Metingen van stereotypes................................................................................................................36
Gevolgen van stereotypes................................................................................................................37
Waarom stereotypes zichzelf in stand houden................................................................................41
Wanneer veranderen stereotypes?..................................................................................................43
Hoofdstuk 6: Agressie...........................................................................................................................45
Wat is agressie?................................................................................................................................45
Hoe meten we agressie?..................................................................................................................46
1
, Theoretische visies...........................................................................................................................48
Hoofdstuk 7: Altruïstisch gedrag..........................................................................................................59
Wat is altruïstisch gedrag?...............................................................................................................59
Onderzoek over perceptie altruïstisch gedrag..................................................................................59
Waarom helpen mensen?................................................................................................................60
Hoofdstuk 8: Sociale vergelijking..........................................................................................................67
Theorie van sociale vergelijking........................................................................................................67
Bedenkingen en toetsing theorie.....................................................................................................68
2
,Hoofdstuk 1: Methodes van sociaalwetenschappelijk
onderzoek
Observatie
Aard
• Overt of archiefmateriaal
Voordelen
• Ecologische validiteit (= de mate waarin het onderzoek conclusies toelaat over het
‘natuurlijk voorkomende gedrag van mensen zoals in ‘het echte leven’) gegarandeerd
• Ethisch en praktisch: geen ingreep realiteit
Nadelen
• Interessant gedrag is zeldzaam
• Niet alle gewenste vergelijkingen mogelijk
• Niet altijd ideale meting alle concepten
• Wie observeert? > gevoelig voor bias (voorbeeld actor-observator bias)
• Geen causale conclusies mogelijk, alleen correlationele verbanden (schijncorrelaties mogelijk
> confound variabele)
Zelfbeschrijvingen
Voordelen
• Kan over elk gedrag/mechanisme
• Dataverzameling weinig arbeidsintensief + eenvoudig
Voorwaarden valide beschrijving
1. Ondervraagde moet gedrag of reden waarom hij het gedrag vertoond kunnen
beschrijven Niet aan voldaan indien…
• Retrospectieve vragen en ondervraagde zich gedrag/context/factoren die invloed hadden
niet goed kan herinneren
• Vragen gedragingen betre 昀昀 en waar ondervraagde zich niet van bewust was
2. Ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om dat gedrag te beschrijven
Niet aan voldaan indien…
• Vraagstelling onvoldoende ruimte biedt om eigen gedrag/factoren die een rol
hebben gespeeld te beschrijven
3. Ondervraagde moet het gedrag willen
beschrijven Niet aan voldaan indien…
• Sociale wenselijkheid zich er in mengt
Voorbeeld: morele waardes
3
, • Welke waarden en normen koesteren mensen? Welke prioriteit daarbinnen?
• Allerlei waardenvragenlijsten
• Vaststelling: centraal in menselijke interactie
o Anderen geen schade berokkenen
o Anderen in nood helpen
• Trolleydilemma: 1 leven of 5? > probleem: ecologische validiteit is laag
Aannames bij vragenlijst/interviews
Veronderstelling Probleem
We weten wat we doen Aandacht & geheugen (retrospectieve
vragen)
Waarom Aandacht & geheugen (retrospectieve
vragen)
We willen dat meedelen Sociale wenselijkheid
Vraag geeft daar gelegenheid toe Antwoordopties geschikt?
Studie Feldman-Hall, Mobbs, Evans, Hiscox, Navrady & Dalgleish (2012)
• Eigenbelang (financieel) versus een ander (lichamelijke integriteit)
• Assumptie gebaseerd op normen in maatschappij: geld geven om lijden van anderen te
verzachten
• 2 condities: werkelijk doorlopen of hypothetisch
• Deelnemer: 20 pond – Ander: 20 elektrische schokken
• Volle pond afgeven: geen schok
• Een fractie; significante verlichting intensiteit
Hypothetisch Werkelijk
< 2 pond behouden >12 pond behouden
Kleine proportie die deel houd Iedereen behield een deel v/h bedrag
9/10 zeiden alles te geven
Maar…
• Wil niet zeggen dat zelfbeschrijvingen niet heel waardevol kunnen zijn
• Bv. Als eerste indicatie of zijn hypothese waarom bepaald gedrag plaatsvind stand houdt
• Soms is het juist de beschrijving waar onderzoekers in geïnteresseerd zijn
• Minder gevoelig voor ‘foutieve’ conclusies: gedrag waar geen sterke sociale normen
over bestaan
Denken als sociaalpsycholoog
Studie Kahneman Krueger, Schkade, Schwarz & Stone (2004) over liefst dag doorbrengen met
vrienden en familie
• Event sampling
• Day reconstruction method
Experiment
Belangrijke aspecten
4
Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1: Methodes van sociaalwetenschappelijk onderzoek..........................................................3
Observatie..........................................................................................................................................3
Zelfbeschrijvingen..............................................................................................................................3
Experiment.........................................................................................................................................4
Hoofdstuk 2: De psychologische betekenis van (on)macht....................................................................8
Wat is macht?.....................................................................................................................................8
Operant of instrumenteel leren.........................................................................................................8
Macht en gender..............................................................................................................................11
Onmacht...........................................................................................................................................11
Metingen van macht........................................................................................................................12
Power poses.....................................................................................................................................13
Hoofdstuk 3: Sociale invloed................................................................................................................14
Sociale facilitatie en inhibitie............................................................................................................14
Asch en de meerderheidsinvloed.....................................................................................................18
Milgram studies – achtergrond........................................................................................................21
Milgram studies – basisparadigma en vooronderzoeken.................................................................21
Milgram studies – de ‘officiële’ Milgramstudies...............................................................................22
Milgram studies – de ‘verdwenen’ Milgramstudies.........................................................................25
Milgram studies – andere ethische vragen.......................................................................................25
Theoretische verklaringen................................................................................................................26
Hoofdstuk 4: Attitudes.........................................................................................................................28
Wat zijn attitudes?...........................................................................................................................28
Metingen van attitudes....................................................................................................................28
De vorming van attitudes.................................................................................................................29
Cognitieve dissonantietheorie..........................................................................................................33
Hoofdstuk 5: Stereotypes.....................................................................................................................35
Wat zijn stereotypes?.......................................................................................................................35
De vorming van stereotypes.............................................................................................................36
Metingen van stereotypes................................................................................................................36
Gevolgen van stereotypes................................................................................................................37
Waarom stereotypes zichzelf in stand houden................................................................................41
Wanneer veranderen stereotypes?..................................................................................................43
Hoofdstuk 6: Agressie...........................................................................................................................45
Wat is agressie?................................................................................................................................45
Hoe meten we agressie?..................................................................................................................46
1
, Theoretische visies...........................................................................................................................48
Hoofdstuk 7: Altruïstisch gedrag..........................................................................................................59
Wat is altruïstisch gedrag?...............................................................................................................59
Onderzoek over perceptie altruïstisch gedrag..................................................................................59
Waarom helpen mensen?................................................................................................................60
Hoofdstuk 8: Sociale vergelijking..........................................................................................................67
Theorie van sociale vergelijking........................................................................................................67
Bedenkingen en toetsing theorie.....................................................................................................68
2
,Hoofdstuk 1: Methodes van sociaalwetenschappelijk
onderzoek
Observatie
Aard
• Overt of archiefmateriaal
Voordelen
• Ecologische validiteit (= de mate waarin het onderzoek conclusies toelaat over het
‘natuurlijk voorkomende gedrag van mensen zoals in ‘het echte leven’) gegarandeerd
• Ethisch en praktisch: geen ingreep realiteit
Nadelen
• Interessant gedrag is zeldzaam
• Niet alle gewenste vergelijkingen mogelijk
• Niet altijd ideale meting alle concepten
• Wie observeert? > gevoelig voor bias (voorbeeld actor-observator bias)
• Geen causale conclusies mogelijk, alleen correlationele verbanden (schijncorrelaties mogelijk
> confound variabele)
Zelfbeschrijvingen
Voordelen
• Kan over elk gedrag/mechanisme
• Dataverzameling weinig arbeidsintensief + eenvoudig
Voorwaarden valide beschrijving
1. Ondervraagde moet gedrag of reden waarom hij het gedrag vertoond kunnen
beschrijven Niet aan voldaan indien…
• Retrospectieve vragen en ondervraagde zich gedrag/context/factoren die invloed hadden
niet goed kan herinneren
• Vragen gedragingen betre 昀昀 en waar ondervraagde zich niet van bewust was
2. Ondervraagde moet de gelegenheid krijgen om dat gedrag te beschrijven
Niet aan voldaan indien…
• Vraagstelling onvoldoende ruimte biedt om eigen gedrag/factoren die een rol
hebben gespeeld te beschrijven
3. Ondervraagde moet het gedrag willen
beschrijven Niet aan voldaan indien…
• Sociale wenselijkheid zich er in mengt
Voorbeeld: morele waardes
3
, • Welke waarden en normen koesteren mensen? Welke prioriteit daarbinnen?
• Allerlei waardenvragenlijsten
• Vaststelling: centraal in menselijke interactie
o Anderen geen schade berokkenen
o Anderen in nood helpen
• Trolleydilemma: 1 leven of 5? > probleem: ecologische validiteit is laag
Aannames bij vragenlijst/interviews
Veronderstelling Probleem
We weten wat we doen Aandacht & geheugen (retrospectieve
vragen)
Waarom Aandacht & geheugen (retrospectieve
vragen)
We willen dat meedelen Sociale wenselijkheid
Vraag geeft daar gelegenheid toe Antwoordopties geschikt?
Studie Feldman-Hall, Mobbs, Evans, Hiscox, Navrady & Dalgleish (2012)
• Eigenbelang (financieel) versus een ander (lichamelijke integriteit)
• Assumptie gebaseerd op normen in maatschappij: geld geven om lijden van anderen te
verzachten
• 2 condities: werkelijk doorlopen of hypothetisch
• Deelnemer: 20 pond – Ander: 20 elektrische schokken
• Volle pond afgeven: geen schok
• Een fractie; significante verlichting intensiteit
Hypothetisch Werkelijk
< 2 pond behouden >12 pond behouden
Kleine proportie die deel houd Iedereen behield een deel v/h bedrag
9/10 zeiden alles te geven
Maar…
• Wil niet zeggen dat zelfbeschrijvingen niet heel waardevol kunnen zijn
• Bv. Als eerste indicatie of zijn hypothese waarom bepaald gedrag plaatsvind stand houdt
• Soms is het juist de beschrijving waar onderzoekers in geïnteresseerd zijn
• Minder gevoelig voor ‘foutieve’ conclusies: gedrag waar geen sterke sociale normen
over bestaan
Denken als sociaalpsycholoog
Studie Kahneman Krueger, Schkade, Schwarz & Stone (2004) over liefst dag doorbrengen met
vrienden en familie
• Event sampling
• Day reconstruction method
Experiment
Belangrijke aspecten
4
