Samenvatting Taal en betekenis (009874) - Kenleer

Samenvatting Taal & betekenis
3. Kenleer
Inleiding
 Kenleer/ epistemologie/ kennisleer
o Hier vanuit analytische hoek bekeken
o Specifieke benadering
o Bevragen van het kennisbegrip is zo oud als de filosofie
 Drie basisvragen
1. Wat is kennis?
2. Grenzen van kennis? (= wat kunnen we weten?)
 Hoe ver kan onze kennis rijken?
 Kunnen we alles weten wat er te weten valt?
 Antwoord hangt af van de vraag wat kennis is
 Je kan het antwoord op bepaalde vragen manipuleren door het antwoord
dat je geeft op de fundamentele vraag wat kennis is
3. Hoe kunnen we (het beste) kennis verwerven aannemend dat we kennis kunnen
verwerven)?
 Gaat eerder over methodologie
 Vooral wetenschappers & wetenschapsfilosofen hebben vooruitgang
geboekt met het beantwoorden van deze vraag
 We gaan het hier vooral hebben over 1 & 2 (3: methodologie: wetenschapsfilosofie)
 Naturalisten
 Zullen zeggen; het wetenschappelijke antwoord op wat kennis is, is het beste, laat
ons zien wat dat in de praktijk betekent
 Wat heb je nodig? Een kennend wezen; de mens
 Laat ons die mens bestuderen in zijn of haar kennisproducerende activiteit
 Reductie tot empirisch vraagstuk
 Wetenschapsfilosofie; argumenten om te zeggen dat empirische grond niet
in het luchtledige hangt
 Vooringenomenheid waar principiële positie geldt is onvermijdelijk
 Heeft oa te maken met theoriegeladenheid van de waarneming

Relatie wijsbegeerte – wetenschap
 In het algemeen problematisch, niet alleen qua kennisleer
 Heeft de rol van de relatie religie – filo ingenomen
 Naturalisme zegt in verschillende varianten; filo kan wetenschappelijke bevindingen niet
negeren, heeft zich te schikken naar wetenschappelijke bevindingen, mag niet in strijd
zijn met wetenschappelijke bevindingen

Toepassing wetenschappelijke kennis  doelen

1. Het zoeken van betekenis
 Zou je meer als theoretische oefening kunnen beschouwen, inzicht verwerpen in wereld
waar we in geworpen zijn
2. Kennis heeft praktische bedoeling
 We willen kennis in ons voordeel gebruiken
 Dit 2e leunt dichter aan bij die vaardigheid/ praktisch doel


1

,Wat is kennis?
Soorten kennis
1. Propositionele kennis (We zullen ons beperken tot propositionele kennis, er zijn veel andere types die daar mogelijk
mee samenhangen)
 ‘Jan weet dat Utrecht de hoofdstad is van de provincie Utrecht’
 Traditionele kennis = traditioneel, bepaalde zaken ‘weten’
 We gaan vooral hierop focussen: wegens innige band met filosofie: prima
philosophia als basis van elke wetenschap (hoewel voor het belang 2 en 3 ook wat te zeggen valt)
 De kenleer werd traditioneel geacht het fundament te verschaffen voor andere
filosofische subdisciplines (later voor de empirische wetenschappen)
i. Daarom sprak men over de kenleer als prima philosophia (= eerste filosofie
de filosofie die aan alle andere filosofie voorafgaat)
ii. Kenleer concentreert zich op propositionele kennis omdat dit soort kennis
zowel centraal staat in het onderzoek in de andere filosofische subdisciplines
alsook in de empirische wetenschappen

2. Vaardigheden
 ‘Jan weet hoe je een band moet plakken’
 In de wetenschap; komen ook heel wat praktische vaardigheden kijken
i. Vb.: Fietsen leer je niet door handleiding te lezen en toe te passen
 Betekent niet dat die vaardigheden niet kunnen getransformeerd worden in een
soort handleiding, in een soort propositionele kennis, maar er is een wisselwerking
tussen de 2 maar de een kan niet tot de ander gereduceerd worden
 Als je aan wetenschap doet; bepaalde methode toepassen, je bent niet puur
intellectueel bezig, experimenten bv zijn een praktisch iets
 Vaardigheidskennis vaak impliciet
i. Vb.: Literatuur/ poëzie: om het onzegbare zegbaar te maken op een niet
exacte wijze -> manier om het impliciete expliciet te maken
ii. Grenst ook aan het metafysiche
 Impliciete is dan meer dan enkel vaardigheden, gaat ook over intuïtie
i. Je weet hoe iets moet
ii. Maar kan je dat dan ook uitleggen?
3. Vertrouwdheid
 Bv.: met plaatsen of mensen
 ‘Jan kent Els’ of ‘Trudy kent Parijs’
Principiële antwoorden vs naturalisme
 Als je principiële antwoorden geeft ga je geen rekening houden met de werkelijkheid
o Daar gaat het naturalisme tegen
o Ze zijn tegen; ‘ik hoef niet te zien in de werkelijkheid wat kennis is, wat
mensen daar van maken om daar een principieel antwoord op te geven’
 Ik weet het zelfs liever niet
 Naturalistic fallacy; ik zou mij kunnen laten verleiden om die
werkelijkheid te rationaliseren in mijn kennisvermogen
o Veel wetenschappen hebben ook traditie op dat vlak
 Bv menswetenschappen; met systematisering boekenwijsheid
bezig zijn
o De verlichting/ geboorte moderniteit; de wende naar de realiteit van de wens

2

,  Om zich te realiseren; we hebben zintuigen waarmee we
onafhankelijk zelf de werkelijkheid kunnen gaan onderzoeken
 Boekenwijsheid kritisch bekijken
Aanpak
 De meest beproefde aanpak
o Antwoord te geven op vraag 1 via conceptuele analyse = systematische manier om
betekenis van een term te expliciteren
 Idee is om te gaan na te denken welke voorwaarde vervuld moeten zijn
zodat men van rechtmatige, discursieve, propositionele kennis te kunnen
spreken
 Idealiter resulteert een conceptuele analyse in een informatieve theorie over
de gegeven term  analysandum
 Het resultaat noemt men ook wel de analysans
 Vb.: vraag: wat betekent het om van iemand te houden?
o Analysandum: ‘van iemand houden’
o Analysans: Antwoord: ‘van iemand houden betekent grote
waarde hechten aan de relatie met die persoon’
o Het is de bedoeling om met de conceptuele analyse de waarheidswaarden te
bepalen van een analysandum dat we schematische vorm ‘A heeft eigenschap B’
kunnen geven
 Bv.: Proberen om de waarheidvoorwaarden te bepalen van
 ’s is een verzameling’ (’s heeft de eigenschap een verzameling te
zijn’)
 Of ’s weet dat p’ (’s heeft de eigenschap p te weten’)
 …
o In een conceptuele analyse willen we voorwaarden bepalen die afzonderlijk
noodzakelijk en gezamenlijk voldoende zijn voor de waarheid van het analysandum
 Resultaat: A heeft eigenschap B als en alleen als Ci,… Cn
o Belangrijk: het niet-triviale van deze oefening (inherent aan analytische filosofie)
 Denk goed na als je bepaalde woorden gebruikt wat je met die woorden
gebruikt
 We zijn niet altijd in staat een analyse van het met een woord geassocieerde
concept te geven
 wees zo zorgvuldig mogelijk met terminologie, uw conceptueel
woordgebruik; define your terms
 Belang is nog groter in wetenschappelijke context
 Gek dat verschillende wetenschappers iets anders bedoelen met
dezelfde term
 Overeenstemming invulling term nodig
 Blijft wel onmogelijk om een sluitende definitie te geven van allerlei
termen die je gebruikt en die dan consequent te blijven toepassen
o 2 types conceptuele analyse
 1. Reductieve analyse
 Begrippen (pogen te) herleiden tot ervan onafhankelijke,
eenvoudiger (dus beter te begrijpen) termen



3