4.1.4. Rusland verlegt grenzen
TSAAR IVAN III (1462-1505):
- 15e eeuw: regio rond Moskou is kern van het rijk
o Expansie richting Zuiden en Oosten > multi-etnisch en multiconfessioneel
o 1453: VAL VAN CONSTANTINOPEL
▪ > roept zichzelf uit als erfgenaam van de keizerstitel en tsaar (caesar) van alle Russen
▪ De facto de eerste heerser van heel Rusland
- Nauwelijks contact met Westen
TSAAR IVAN IV (1547-75):
BUITENLANDSE POLITIEK
- Oostzeegebied te verwerven
o LIVIONISCHE OORLOG (1558-83) = oorlog tss Rusland, Zweden en Polen-Litouwen
- Stroomgebied van de Wolga tot Kaspische Zee in Russische handen
- Geen echte interesse in Westen behalve:
o Drukkunst en commerciële relaties
BINNENLANDSE POLITIEK
- Versterkt zijn macht door meedogenloos op te treden tegen adel
- Schrikbewind door OPRICHNIKI (persoonlijke garde)
[periode van instabiliteit na dood Ivan IV]
- 1613: ZEMSKY SOBOR (Russische Statenvergadering) zet dynastie van de Romanovs op de troon
o GEVOLG: OEKRAÏENSE KOZAKKENOPSTAND en VREDE VAN ANDRUSOVO (1667)
▪ = internationale ommekeer → begin expansie in westelijke richting door Tsaar Peter
de Grote
TSAAR PETER DE GROTE (1682-1725)
- Westelijke geïnspireerde tsaar
- 1697-98: Peter de Grote reist naar Engeland en Republiek voor de Grote Ambassade,
o MAAR: doet ook kennis op van Westerse technologie, wetenschappelijke kennis en laat
vaklieden naar Rusland overbrengen
- Sporen van het Westen in Russisch bestuur:
o Bestuurlijke structuren, procedures en instellingen gecentraliseerd
o Duma (raad van hoge edelen) wordt afgeschaft (1771), en vervangen door een senaat
- HOOFDDOEL PETER DE GROTE: rechtstreekse toegang tot de Oostzee
o Leger moderniseren
o 1700-21: GROTE NOORDSE OORLOG (Zweden vs. Rusland)
▪ Rusland wint door tactiek van de verschroeide aarde = op gebied dat moet worden
prijsgegeven aan de vijand alles vernielen dat voor oorlogsvoering gebruikt kan
worden (voedselvoorraad, infrastructuur, gewassen), waardoor de vijand verplicht is
om alles zelf aan te voeren via lange, kwetsbare aanvoerlijnen
Doel bereikt + onderstreept positie door STICHTING SINT-PETERSBURG
(Ruslands ‘venster op het Westen’)
[Vrouw Peter de Grote neemt de scepter even over, maar sterft als in 1727]
TSAAR IVAN III (1462-1505):
- 15e eeuw: regio rond Moskou is kern van het rijk
o Expansie richting Zuiden en Oosten > multi-etnisch en multiconfessioneel
o 1453: VAL VAN CONSTANTINOPEL
▪ > roept zichzelf uit als erfgenaam van de keizerstitel en tsaar (caesar) van alle Russen
▪ De facto de eerste heerser van heel Rusland
- Nauwelijks contact met Westen
TSAAR IVAN IV (1547-75):
BUITENLANDSE POLITIEK
- Oostzeegebied te verwerven
o LIVIONISCHE OORLOG (1558-83) = oorlog tss Rusland, Zweden en Polen-Litouwen
- Stroomgebied van de Wolga tot Kaspische Zee in Russische handen
- Geen echte interesse in Westen behalve:
o Drukkunst en commerciële relaties
BINNENLANDSE POLITIEK
- Versterkt zijn macht door meedogenloos op te treden tegen adel
- Schrikbewind door OPRICHNIKI (persoonlijke garde)
[periode van instabiliteit na dood Ivan IV]
- 1613: ZEMSKY SOBOR (Russische Statenvergadering) zet dynastie van de Romanovs op de troon
o GEVOLG: OEKRAÏENSE KOZAKKENOPSTAND en VREDE VAN ANDRUSOVO (1667)
▪ = internationale ommekeer → begin expansie in westelijke richting door Tsaar Peter
de Grote
TSAAR PETER DE GROTE (1682-1725)
- Westelijke geïnspireerde tsaar
- 1697-98: Peter de Grote reist naar Engeland en Republiek voor de Grote Ambassade,
o MAAR: doet ook kennis op van Westerse technologie, wetenschappelijke kennis en laat
vaklieden naar Rusland overbrengen
- Sporen van het Westen in Russisch bestuur:
o Bestuurlijke structuren, procedures en instellingen gecentraliseerd
o Duma (raad van hoge edelen) wordt afgeschaft (1771), en vervangen door een senaat
- HOOFDDOEL PETER DE GROTE: rechtstreekse toegang tot de Oostzee
o Leger moderniseren
o 1700-21: GROTE NOORDSE OORLOG (Zweden vs. Rusland)
▪ Rusland wint door tactiek van de verschroeide aarde = op gebied dat moet worden
prijsgegeven aan de vijand alles vernielen dat voor oorlogsvoering gebruikt kan
worden (voedselvoorraad, infrastructuur, gewassen), waardoor de vijand verplicht is
om alles zelf aan te voeren via lange, kwetsbare aanvoerlijnen
Doel bereikt + onderstreept positie door STICHTING SINT-PETERSBURG
(Ruslands ‘venster op het Westen’)
[Vrouw Peter de Grote neemt de scepter even over, maar sterft als in 1727]
