Samenvatting nood aan beweging en een goede houding

Verpleegkundig redeneren en handelen inleidend 2




Verpleegkundige interventies



3. Behoefte aan beweging en het aannemen van een
gewenste houding
3.0. Inleiding: voorkennis en verdieping
Voorkennis:

- Module duurzame VPK inleidend: basis rughygiëne en manutentie

Verdieping:

- Het beoordelen van de motoriek
- Mobiliseren
 Mobilisatieoefeningen
 Verplaatsen van zorgvragers met een specifieke zorgsituatie/pathologie; incl. correct
gebruik hulpmateriaal
 Eerste opstaan
 Hulp aan een oplopende zorgvrager: educatie
- Houdingen ZV: in rust, tijdens onderzoek, tijdens behandeling
- Immobiliseren – Hoogstand lidmaat
- Hulpmiddelen bij verplaatsen – aannemen houding

Bewegen is zo’n essentieel onderdeel van het leven dat hinder op dit vlak of blijvend verlies van
beweging van een onderdeel van het lichaam als heel erg wordt ervaren

- Verlies van mobiliteit tast dan ook iemands gevoel van eigenwaarde heel sterk aan
- Men krijgt een heel ander beeld van zichzelf en aandacht komt vooral te liggen op wat men
niet kan zelfstandig
- Onafhankelijkheid wordt bedreigt en bedreiging wordt groter naarmate meer belangrijke
motorische delen van lichaam niet meer kunnen bewogen worden
- Kinderen die zich o.w.v. welke reden dan ook, niet voldoende kunnen bewegen, maken
fysiek, intellectueel en psychosociaal een minder gunstige ontwikkeling door dan diegenen
die dat wel kunnen
- Mogelijkheden van het individu op het vlak van communicatie worden beperkt wanneer men
zich niet vrij kan bewegen
 Communicatie is rechtstreeks gelinkt aan het kunnen spreken, schrijven, gebruik maken
van lichaamstaal en idealiter ook aan het zich kunnen verplaatsen
- Alle lichaamsfuncties functioneren beter wanneer zij actief zijn
 Verkeerd gebruik van neuromusculaire stelsel leidt heel snel tot degeneratie met als
gevolg verlies van functionaliteit
 Sterkte en tonus van geïmmobiliseerde spieren kan afnemen met 5% per dag
- Bewegen en zich verplaatsen heeft verschillende doeleinden, veel ruimer dan motoriek op
zichzelf

3.1. Houdingen en bewegingspatronen en beïnvloedende factoren
Normaal motorisch functioneren


1

,Verpleegkundig redeneren en handelen inleidend 2


Belangrijkste stelsels die een rol spelen bij lichaamsbewegingen zijn:

- Skelet
- Spierstelsel
- Zenuwstelsel (activiteit zenuwbanen en evenwichtsgevoel)
- (Bloedsomploop): eerder indirecte rol door handhaven van een goede voedingstoestand van
deze orgaanstelsels
- Beenderstelsel
- Zintuigen
 Nociceptie (pijnzin = voelen van pijn)
 Proprioceptie (positiezin = aanvoelen in welke positie lichaam zich bevindt)
 Tastreceptoren (aanraking, trilling)
 Gezichtsvermogen

Normale lichaamshouding: staan – zitten – liggen

3.1.1. Lichaamshouding: mogelijke problemen bij zorgvragers
Bij ZV kunnen problemen voorkomen met de lichaamshouding: problemen zien bij iemand dat…

- Staan
 Kunnen moeilijk of niet lang rechtstaan
 Houding kan stijf, onevenwichtig of onzeker zijn, polsen gestrekt
 Bv iemand dat een steunpunt nodig heeft en een kruk gebruikt, maar toch geen mooie
rechtopstaande houding heeft
- Zitten
 Kunnen vaak niet rechtzitten
 Zakken in mekaar: onderuit gezakte positie
 Zitten scheefgezakt
 Houding eventueel stijf of gespannen
- Liggen
 Passieve houding; kunnen eigen houding niet corrigeren of wijzigen (bv door
verlamming, coma)
 Actieve houding: beweeglijk
 Onderuitgezakt in bed (kussen niet meer op correcte hoogte)
- Specifieke dwanghoudingen
 Houding die men spontaan aanneemt of moet aannemen om het ongemak dat men
heeft te verlichten
 Zittende houding bij ademnood
 Rugligging met opgetrokken bene bij hevige buikpijn
 Zijligging op ziek zijde bij pleuritis (immobilisatie en daardoor minder pijn)
 Hoofd en nekstijfheid bij meningitis
 Vaak gerelateerd met bepaalde pathologieën/handicaps/aangeboren afwijkingen
 Als mensen te lang in een bepaalde houding liggen, krijgen ze een dwangstand

3.1.2. Factoren die motorische functioneren belemmeren
Motorisch functioneren van menselijk lichaam kan door verschillende oorzaken worden verstoord of
zelfs onmogelijk gemaakt worden

 In het geval dat er in het samenspel tussen spieren, botten, zenuwen en bloedvaten een
essentieel onderdeel beschadigd is


2

, Verpleegkundig redeneren en handelen inleidend 2


- Bij verzwikte enkel (geforceerde gewrichtsbanden)
- Meer uitgesproken bij letsels t.h.v. ruggenwervels of t.h.v. myelum (RM) en bij
circulatiestoornissen in de hersenen (specifiek t.h.v. motorische centra)

Langdurige immobiliteit zal ook negatieve gevolgen hebben op het vlak van motoriek

- Ernstige ziekte (van welke aard ook) vermindert vaak spierkracht en spiertonus in dergelijke
mate dat men voor bewegen en transfers afhankelijk wordt van anderen
- Specifieke handicaps (blindheid/aangeboren afwijkingen; t.h.v. heup of voeten) kunnen ook
heel wat belemmeringen meebrengen qua zich bewegen en zich zelfstandig verplaatsen

3.2. Het beoordelen van de motoriek
Observatie: beoordelen van motorisch functioneren

- Hoe beweegt patiënt
- Hoe staat patiënt
- Hoe ligt patiënt

3.2.1. Objectieve gegevens
Om een verpleegplan te kunnen opstellen m.b.t. motoriek van de patiënt, heeft VPK info nodig over
normale motorische mogelijkheden en over die van dit moment (net zoals over voorafgaande en
huidige gezondheidsproblemen)

- Belangrijke info m.b.t. motoriek (probleem, etiologie, therapie, prognose) zal aangeleverd
worden door arts, kine, ergo
- Eigen observaties van VPK zijn uiteraard ook onmisbaar voor een goed en volledig zorgplan
en uitvoering ervan




Spierverkorting door langdurig
in bepaalde houding te zitten




3