Samenvatting Nederlands Taalbeschouwing 2 deel 1

Samenvatting: Nederlands taalbeschouwing deel 1



SAMENVATTING: NEDERLANDS
TAALBESCHOUWING DEEL 1
DEEL 1: HET WOORD




Deel 1: het woord Deel 3: de zin
= woordontleding of woordleer = zinsontleding of zinsleer
Onderscheid van woordsoort o.b.v. kenmerken Onderscheid van zinsdelen o.b.v. hun functie in
- Syntactische de zin
- Morfologische
- Semantische

9. DE ADPOSITIE (VOORZETSEL, ACHTERZETSEL, OMZETSEL)


MORFOLOGISCH

De adpositie is onveranderlijk


SEMANTISCH

De adpositie drukt een relatie uit

 Plaatsaanduiding: in de kamer, op de kast, tussen de rekken
 Tijdsaanduiding: na vijf dagen, voor vrijdag, sinds gisteren


SYNTACTISCH

Adposities hebben een complement (verplichte aanvulling)

Voorzetsel/prepositie* Achterzetsel/postpositie Omzetsel/circumpositie**
In de kamer, op de kast, tussen Het peloton fietste de berg op Ze loopt niet graag onder de
de rekken ladder door
Substantief: in het station Drukken een richting uit Combinaties van 2 adposities:
Voornaamwoord in Ik wandel de zaal in Achter hem lopen, met jou
objectsvorm: voor mij Hij komt de hoek om mee, door de jaren heen

*Mits, voorzetsel = BEL-NL (mits hulp, kon ik)

1

, Samenvatting: Nederlands taalbeschouwing deel 1


*Mits, voegwoord = AN (mits ik hulp krijg)

*Voornaamwoord als complement van een voorzetsel: altijd objectsvorm, behalve in het West-
Vlaams (Loes is verliefd op ik)

**daar kan je trots op zijn = voornaamwoordelijke bijwoord

**ik ben hier niet bij gebaat = voornaamwoordelijk bijwoord

Adposities zonder complement (partikels)

Je spreekt over adposities of partikels, NIET over preposities of postposities

Bij scheidbaar samengestelde De agent houdt de auto tegen (tegenhouden)
werkwoorden Jef zet de tv aan
Plaatsbepalingen (zinsleer: De woonkamer bevindt zich beneden
bijwoordelijke bepaling van plaats) Het is buiten erg koud
Als predicaatsnomen bij een Het licht is uit
naamwoordelijk gezegde Het eten is op

Voorzetseluitdrukkingen

= vaste combinatie van een voorzetsel, zelfstandig naamwoord en tweede voorzetsel

Voorbeelden (meer op p116 van het boek):

Naar aanleiding van Door middel van

Onder leiding van In verband met

P116


10. HET VOEGWOORD (CONJUNCTIE)

Conjunctie ≠ conjugatie Het is sterk vergelijkbaar met het voorzetsel

Morfologisch Semantisch Syntactisch
Ze zijn onveranderlijk Ze drukken een verband uit Ze komen nooit alleen voor




Behalve = voegwoord of voorzetsel? (vraag 5)

2

, Samenvatting: Nederlands taalbeschouwing deel 1


 Voegwoord want het is niet te combineren met een voornaamwoord in de objectsvorm
(een voorzetsel wordt altijd gecombineerd met de objectsvorm van een voornaamwoord)
 Je kan het wel combineren met de subjectsvorm (behalve wij)


INDELING

Nevenschikkend voegwoord (nevenschikking of coördinatie)

- Aaneenschakelend verband en
- Tegenstelling maar, of
- Causaliteit want
- Gevolg dus

Ze verbinden gelijkwaardige elementen

 Substantieven (Piet en Jan)
 Adjectieven (kort maar krachtig)
 Voorzetsels (op of onder de kast)
 Zelfstandige zinnen (het sneeuwt, dus ik blijf thuis)

Reeksvormers (subcategorie)

Het aantal verbindingswoorden is identiek aan het aantal leden van de nevenschikking

- Ofwel is hij gek, ofwel heeft hij te veel wijn gedronken
- Zowel de inkomsten als de winst waren hoog
- de QR-code kan worden omgewisseld tegen hetzij bitcoins, hetzij Amerikaanse dollars
 2 verbindingswoorden
 2 leden in de nevenschikking

Onderschikkend voegwoord (onderschikking of subordinatie)

Verbindt ongelijkwaardige elementen:

Zelfstandige zin (= zin met een voor-PV) + bijzin (= zin met een achter-PV)

Mijn goudvis denkt dat hij voor zijn verjaardag een nieuwe vijver krijgt

 Dat, terwijl, omdat, zodat, opdat, om, als, indien, hoewel, dan, …




3