VOLLEDIGE samenvatting systeemfysiologie voortplanting (De Clercq)

FYSIOLOGIE V/D
VOORTPLANTING
Voorplanting = proces waarmee organismen nieuwe individuen v/d zelfde soort generen

Celdeling in gameten = meiose deling
=> °4 cellen met 1set chromosomen (n) => versmelten => 2n individu
 Spermatogenese bij man => °4 functionele spermatozoa
 Oogenese bij vrouw => °1 functionele oocyt + 3 poollichaampjes (minder CP, onfunctioneel)

VOORTPLANTING BIJ DE VROUW

HET VOORTPLANTINGSSTELSEL & NEUROENDOCRINOLOGIE


VROUWELIJK VOORPLANTINGSTELSEL
Eierstokken met ei  eileiders  baarmoeder (uternus)  cervix/ baarmoederhals  vagina

Baarmoeder 3 lagen: - Perimetrium
- Myometrium = spierlaag => baby naar buiten duwen
- Endometrium = klierlaag = oiv hormonale schommelingen

5 functies voorplantingstelsel: kind maken
1) Productie eicel: tijdens ovariële cyclus
2) Bevruchting = syngamie = fusie kernen 2 gameten
3) Innesteling in baarmoeder: tijdens endometrium cyclus
4) Placenta/ moederkoek => voorzien voeding tijdens zwangerschap
5) Bostvoeding/ lactatie => voorzien voeding na zwangerschap

Menstruele cyclus
Start: pubertijd – ~400 cycli – Stop: menopauze
Doel cyclus = voorbereiding op mogelijke zwangerschap
Onderbreking menstuele cyclys door zwangerschap (/pil)

Ovariële cyclus in eierstokken: - medulla = binnenste laag, rijk aan bloedvaten
- cortex =buitenste laag met follikels
=> ontwikkeling follikels => eicel vrij bij ovulatie
Endometriumcyclus in endometrium (binnenste laag baarmoeder)
=> voorbereiding baarmoeder op mogelijk implantatie bevruchte eicel
=> cycli van opbouw & afbraak

 ! beide cycli gebeuren parallel maar bekijk ander orgaan




1

,NEUTROENDOCRINOLOGIE
Algemeen: Hypothalamus-hypofyse-orgaan as:
Hypothalamus: secretie hormonen => signaal naar hypofyse: secretie hormoon
=> signaal orgaan (klier): secretie hormoon => negatieve feedback naar hypothalamus

Voorplantingstelsel: HPG as = hypothalamus – hypofyse (pituitary) – gonaden as
Hypothalamus: secretie …RH => signaal naar hypofyse: secretie hormoon
=> signaal nr gonaden = geslachstKLIER: eierstokken & testes
=> secretie geslachtshormoon (klier):
- steroïde hormonen (choleserol afgeleide): estrogeen, progesteron, testosteron
- peptide hormonen: activine, inhibine
=> bij ♀: °ovariële cyclus in eierstok => hormonen vrij => inwerking op endometrium
=> °endometrium cyclus => hormonen vrij => feedback

- Hypothalamus: uit ≠ kernen = groepen neuronen bv. POA met GnRH & ARC met KDHy neuronen
- Hypofyse: adeno- en neuro
- Opslagruimte (=ME):
Axonen v. n0 in hypothalamus komen hier terecht => hele hormonen en NT vrij
= doorbloed door poortader => hormoon in bloed => transport naar adenohypofyse

HPG as (!!! Kunnen tekenen)




Hypothalamus: GnRH neuronen (in kernen) => GnRH (Gonadotropine Release Hormoon) vrij in opslagruimte
 poortader => transport nr adenohypofyse (aP)
Adenohypofyse met Gonadotrope cellen in aP (=10% v/d cellen aP)
=> GnRH bindt GnRH-R op gonadotrope cel
=> gonadotropine vrij: FSH (follikelstimulerend hormoon) en LH (luteïniserend hormoon)
(ook lactotrope cellen in aP => prolactine vrij)

Hypothalamus: KDNy-neuronen = puls-generator
=> Kiss vrij => vrijzetting GnRH en gonadotropine in bepaalde pieken/ pulsen/ frequentie



2

,KDNy-neuron zet 3 stoffen vrij:
- Kisspeptine => bindt Kiss-R (GPR) op GnRH neuron => stimulatie GnRH secretie
- Dynorphine (= opoid peptide) => bindt opoid R op KDNy neuron (autocrien)
=> negatief effect op secretie Kiss met beetje vertraging op effect
- Neurokinine B (NKB) => bindt NK3 R op KDNy neuronen (autocrien)
=> positief effect op frequentie Kiss secretie => synchronisatie hormoon vrijzetting

Pathologie: - Los of Function (LOF) mutatie Kiss-R of NK3-R => geen gonadotrofines vrij: hypogonadotroop
- Gain of Function (GOF) mutatie Kiss-R => teveel kiss bindt => vroegtijdige pubertijd

Hypothalamus: KDHy neuron (2 aftakkingen axon)
Kiss vrij (rechte tak)=> GnRH vrij
NKB vrij (schuine tak) => bindt R op KDHy cel (zelf of naburig) => secretie van Kiss ↑ => meer GnRH vrij
Dyn vrij (schuine tak) => bindt R op KDHy cel => inhibitie secretie Kiss => GnRH vrijzetting ↓
DUS °pulsatief patroon Kiss vrijzetting: door stimulatie en inhibitie
=> °pulsatief patroon GnRH vrijzetting (kiss bindt Kiss1-R op GnRH neuron)
=> °pulsatief patroon LH en FSH (gonadotropine) vrijzetting (GnRH bindt R gonadotrope cellen)

Hoe weet Gonadotrope cel welk hormoon vrijzetten:
 oiv GnRH (pulsatiele secretie): bindt GnRH-R => activatie => pulsatiele secretie LH en FSH

- LH & FSH hebben zelfde alfaketen => altijd alfaketens in voorraad in Gonadotrope cel
- Hoge frequentie GnRH release (1/h) => LH-beta expressie => LH vrijzetting
- Lage frequentie GnRH release (1/4h) => FSH-beta expressie => FSH secretie (FSH-beta TXN = v-bep. stap)

DE NIET-ZWANGERE VROUW


OVARIËLE CYCLUS
- In eierstokken

Ovariële follikels:
- Follikel = eicel (oocyt) met omringende cellagen
- Folliculogenese = ontwikkeling follikel (doorgaat ≠ stadia) tijdens ovariële cyclus
- Vruchtbaar jaren afh. #follikels/eicellen tot beschikking
- #eicellen bepaalt in utero (als foetus)
(dus wij gemaakt door mama, maar die waren er ook al bij haar geboorte: dus in onze oma)

Atresie = standaard instelling eicellen/ follikels = afsterven (meeste gaan dood)
1) Aanmaak in utero (als foetus):
stamcellen  oocyt delen => °heel veel eicellen op week 20 zwangerschap : 7milj. Eicellen/eierstok
MAAR delen gebeurt niet foutloos => ook veel sterven
=> Luister begin: veel cellen => Veel cellen sterven terug af
=> hormenen vallen weg => nog veel eicellen vallen weg
2) Geboorte: van vrouwelijk lichaam met hormonen  alle hormonen vallen weg
=> vele eicellen sterven => < miljoen eicellen
3) Pubertijd: vele hormonale schommelingen begin pubertijd => nog meer eicellen vallen weg (atresie)




3

, 4) Maandelijkse cyclus start met ~250 000 eicellen
= niet veel want er sterven nog af



FOLLICULOGENESE
= rijping follikels in stadia: van primordiaal  preovulatoir follikel => eindigt in ovulatie
= uit 2 delen: gonadoptropine-onafh. preantrale follikel groei  gonadotropine-afh. antrale follikel groei




Gonadoptropine-onafh. preantrale follikel groei
= random: niet onder invloed hormonen
 valt niet samen met menstruele cyclus = random proces = heel traag (65 dagen – 120 dagen)
= achtergrond process: gebeurt continu = ontwikkeling tot pre-antraal stadium
= primordiaal  primair  secundair pre-antraal follikel

1) Tijdens ontwikkeling: stamcellen delen en vormen oocyten:
primaire oocyt stop in meiose I + w omcirkelt door pregranulosa cellen
=> °primordiale follikels
2) 1 follikel/ uur rijpt (random): meestal mislukt dit => atresie = afsterven follikel
Als rijping °primair follikel
- oocyt => secretie glycoproteinen => °zona pellucida (ZP) => bescherming en binding spermacel
- 1 laag granulosacellen
3) Secundair pre-antraal follikel
- 2 lagen granulosacellen (hebben geprofileerd)
- basale lamina laag
- theca cellaag: fibroblasten v. BM differentatie tot theca cel = gevasculariseerde laag
4) Verdere ontwikkeling:
- °2 lagen thecacellen (interna: met LH-R en externa)
- vele lagen granulosacellen (proliferatie) => secretie follikel vocht => °holtes met vocht
(=> w 1 holte (=antrum = later stadium))
- Expressie FSH-R: + FSH (aanwezig) => folliculogenese vs - FSH => atresie

Gonadotropine-afhankelijke antrale follikel groei
= pas vanaf pubertijd: is deel v/d ovariële cyclus = folliculaire fase
= stimulatie door gonadotropines => verdere ontwikkeling vanaf pre-antraal stadium

Voor pubertijd: geen gonadotropines:
Neuropeptide Y (NPY) neuron => NPY vrij => continue inhibitie GnRH secretie
=> geen stimulatie van gonadotropines => eierstokken inactief

Vanaf pubertijd: lichaam klaar maken voor zwangerschap:
Als voldoende reserve: nutritionele status (afhv [lepitin]) => pubertijd start:
Vet => leptine vrijzetting => indien boven treshhold (~17% vet)
=> inhibitie NPY secretie => GnRH secretie: FSH en LH => °ovariële cyclus


4