Samenvatting Verdiepend Strafrecht
,Commissie doet een voorstel voor een richtlijn
Welke stappen moet je doorlopen om te zien of die richtlijn gemaakt mag worden?
Beoordeel of de EU de bevoegdheid heeft om een dergelijke richtlijn op te stellen en of deze in
lijn is met de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.
1. Is er een bevoegdheid? – Er moet een noodzaak zijn om op te treden (ultimum remedium)
- Art. 83 VWEU (p. 5700 Wetboek)
Lid 1: bijzonder zware criminaliteit (1) én grensoverschrijdende dimensie (2) die
voortvloeit uit de aard of gevolgen van deze strafbare feiten OF uit een
bijzondere noodzaak om deze op gemeenschappelijke basis te bestrijden.
Zie ook de onderwerpen waar de EU over mag ingrijpen. Lijst is niet
uitputtend.
Lid 2: zie wetsartikel.
- Is de voorgestelde richtlijn in lijn met proportionaliteit (1) en subsidiariteit (2)?
Subsidiariteit (art. 5 lid 3 VEU)
Kan het onderwerp van de richtlijn niet beter op nationaal niveau
worden geregeld lokaal, regionaal of landelijk?
Er moet een noodzaak van optreden vanuit de EU zijn (ultimum
remedium-gedachte)
Proportionaliteit (art. 5 lid 4 VEU)
Inhoud en de vorm van de richtlijn moet niet verder gaan dan nodig om
het doel te verwezenlijken. Je kijkt naar:
o Gedrag dat strafbaar is gesteld (niet te ruim vage
begrippen?)
o Sanctie die voor het gedrag staat (niet te hoog?)
Zie dit altijd in vergelijking met andere delicten.
Waarom is er met de opmars van positieve verplichtingen vanuit het EVRM volgens Van Kempen
sprake van een fundamentele conceptuele verschuiving?
Omdat de positieve verplichtingen en de onderliggende rechten en ook het EVRM primair zijn ontstaan
om staatsmacht tegen te gaan. Bescherming van mensenrechten tegenover andere burgers, iets dat nu
ook mogelijk is en moet worden beoordeeld door het EHRM, impliceert een conceptuele verschuiving.
Als je vanuit mensenrechten redeneert recht op leven zorgt dat doodslag strafbaar moet zijn. (zie het
antwoord van de quiz). Positieve verplichtingen kunnen de eerste, belangrijkste taak van
mensenrechten ondergraven namelijk de staatsmacht inperken/controleren. Mensenrechten zijn
ontwikkeld als afweer tegen onrechtvaardige machtsuitoefening tegen individuen door de
autoriteiten. Door positieve verplichtingen legitimeren mensenrechten juist machtsuitoefening van de
staat t.o.v. burgers.
Verschil rechtsdelict en wetsdelict
Er is een verschil tussen wetdelicten en rechtsdelicten. Rechtsdelicten zijn delicten met een normatieve
lading (fundamentele waarde die in de maatschappij leven en die worden aangetast, wil men die
, bestraffen en kunnen niet worden uitgewisseld). Gaat dan om normen waarvan iedereen vindt dat ze
strafbaar moeten zijn. Denk daarbij aan moord, doodslag of discriminatie.
Legaliteitsbeginsel
Twee grondnormen voor wetgever
o Verbod op terugwerkende kracht
Niet iets strafbaar stellen wat eerder gebeurd is.
o Bestimmtheitsgebot (Lex Certa)
Bepaalbaarheidsvereiste: de strafbaar gestelde gedraging moet gespecificeerd
worden. Dit in het belang van de voorspelbaarheid en berekenbaarheid van de
mensen die zich aan deze wet moeten kunnen houden.
‘Al het onrechtmatig gedrag is strafbaar’ is niet duidelijk, want je weet dan nog
steeds niet wat wel en niet mag.
Twee grondnormen voor de rechter
o Analogieverbod
Rechter mag geen gevallen onder een wetsartikel plakken door te stellen dat er
overeenkomsten zijn en het er daarom onder zou kunnen vallen. Extensief
uitleggen mag wel – grijs gebied tussen analogie en extensief interpreteren.
o Geen strafbaarheid op gewoonterecht.
Legaliteitsbeginsel werpt soms ook barricades op voor de wetgever om bepaald gedrag strafbaar te
stellen. Denk daarbij aan technologische ontwikkelingen waarin de criminaliteit ook meegaat. Je krijgt
andere soorten criminaliteit en die zijn soms moeilijk bepaalbaar te krijgen.
Legaliteitsbeginsel is niet absoluut!
Verbod op terugwerkende kracht wordt soms in gevallen toch gedaan onder het motto: nood
breekt wet.
o Art. 7 lid 2 EVRM: legaliteitsbeginsel legt een verbod op terugwerkende kracht op, maar
in sommige omstandigheden die te bizar voor woorden zijn moet het toch kunnen.
Bestimmtheitsgebot: ‘onbehoorlijk gedragen’ is een algemeen begrip en onvoldoende
gespecificeerd (verschilt per beroepsgroep, generatie, leeftijd).
o HR: in dit geval was het wel voldoende bepalend, want het gaf aan dat dit gedrag niet
mocht worden vertoond op locatie x, y en z. Let op: daarmee werd het type gedrag niet
duidelijker!
Analogie. Dit is iets anders dan een extensieve interpretatie die uitgaat van een aantal
begrippen waar je als rechter een ruimere betekenis aan toekent.
o Wordt veel toegepast bij nieuwe gevallen zoals technologie: wegnemen van enig goed –
elektriciteitsarrest is een voorbeeld.
,Commissie doet een voorstel voor een richtlijn
Welke stappen moet je doorlopen om te zien of die richtlijn gemaakt mag worden?
Beoordeel of de EU de bevoegdheid heeft om een dergelijke richtlijn op te stellen en of deze in
lijn is met de vereisten van proportionaliteit en subsidiariteit.
1. Is er een bevoegdheid? – Er moet een noodzaak zijn om op te treden (ultimum remedium)
- Art. 83 VWEU (p. 5700 Wetboek)
Lid 1: bijzonder zware criminaliteit (1) én grensoverschrijdende dimensie (2) die
voortvloeit uit de aard of gevolgen van deze strafbare feiten OF uit een
bijzondere noodzaak om deze op gemeenschappelijke basis te bestrijden.
Zie ook de onderwerpen waar de EU over mag ingrijpen. Lijst is niet
uitputtend.
Lid 2: zie wetsartikel.
- Is de voorgestelde richtlijn in lijn met proportionaliteit (1) en subsidiariteit (2)?
Subsidiariteit (art. 5 lid 3 VEU)
Kan het onderwerp van de richtlijn niet beter op nationaal niveau
worden geregeld lokaal, regionaal of landelijk?
Er moet een noodzaak van optreden vanuit de EU zijn (ultimum
remedium-gedachte)
Proportionaliteit (art. 5 lid 4 VEU)
Inhoud en de vorm van de richtlijn moet niet verder gaan dan nodig om
het doel te verwezenlijken. Je kijkt naar:
o Gedrag dat strafbaar is gesteld (niet te ruim vage
begrippen?)
o Sanctie die voor het gedrag staat (niet te hoog?)
Zie dit altijd in vergelijking met andere delicten.
Waarom is er met de opmars van positieve verplichtingen vanuit het EVRM volgens Van Kempen
sprake van een fundamentele conceptuele verschuiving?
Omdat de positieve verplichtingen en de onderliggende rechten en ook het EVRM primair zijn ontstaan
om staatsmacht tegen te gaan. Bescherming van mensenrechten tegenover andere burgers, iets dat nu
ook mogelijk is en moet worden beoordeeld door het EHRM, impliceert een conceptuele verschuiving.
Als je vanuit mensenrechten redeneert recht op leven zorgt dat doodslag strafbaar moet zijn. (zie het
antwoord van de quiz). Positieve verplichtingen kunnen de eerste, belangrijkste taak van
mensenrechten ondergraven namelijk de staatsmacht inperken/controleren. Mensenrechten zijn
ontwikkeld als afweer tegen onrechtvaardige machtsuitoefening tegen individuen door de
autoriteiten. Door positieve verplichtingen legitimeren mensenrechten juist machtsuitoefening van de
staat t.o.v. burgers.
Verschil rechtsdelict en wetsdelict
Er is een verschil tussen wetdelicten en rechtsdelicten. Rechtsdelicten zijn delicten met een normatieve
lading (fundamentele waarde die in de maatschappij leven en die worden aangetast, wil men die
, bestraffen en kunnen niet worden uitgewisseld). Gaat dan om normen waarvan iedereen vindt dat ze
strafbaar moeten zijn. Denk daarbij aan moord, doodslag of discriminatie.
Legaliteitsbeginsel
Twee grondnormen voor wetgever
o Verbod op terugwerkende kracht
Niet iets strafbaar stellen wat eerder gebeurd is.
o Bestimmtheitsgebot (Lex Certa)
Bepaalbaarheidsvereiste: de strafbaar gestelde gedraging moet gespecificeerd
worden. Dit in het belang van de voorspelbaarheid en berekenbaarheid van de
mensen die zich aan deze wet moeten kunnen houden.
‘Al het onrechtmatig gedrag is strafbaar’ is niet duidelijk, want je weet dan nog
steeds niet wat wel en niet mag.
Twee grondnormen voor de rechter
o Analogieverbod
Rechter mag geen gevallen onder een wetsartikel plakken door te stellen dat er
overeenkomsten zijn en het er daarom onder zou kunnen vallen. Extensief
uitleggen mag wel – grijs gebied tussen analogie en extensief interpreteren.
o Geen strafbaarheid op gewoonterecht.
Legaliteitsbeginsel werpt soms ook barricades op voor de wetgever om bepaald gedrag strafbaar te
stellen. Denk daarbij aan technologische ontwikkelingen waarin de criminaliteit ook meegaat. Je krijgt
andere soorten criminaliteit en die zijn soms moeilijk bepaalbaar te krijgen.
Legaliteitsbeginsel is niet absoluut!
Verbod op terugwerkende kracht wordt soms in gevallen toch gedaan onder het motto: nood
breekt wet.
o Art. 7 lid 2 EVRM: legaliteitsbeginsel legt een verbod op terugwerkende kracht op, maar
in sommige omstandigheden die te bizar voor woorden zijn moet het toch kunnen.
Bestimmtheitsgebot: ‘onbehoorlijk gedragen’ is een algemeen begrip en onvoldoende
gespecificeerd (verschilt per beroepsgroep, generatie, leeftijd).
o HR: in dit geval was het wel voldoende bepalend, want het gaf aan dat dit gedrag niet
mocht worden vertoond op locatie x, y en z. Let op: daarmee werd het type gedrag niet
duidelijker!
Analogie. Dit is iets anders dan een extensieve interpretatie die uitgaat van een aantal
begrippen waar je als rechter een ruimere betekenis aan toekent.
o Wordt veel toegepast bij nieuwe gevallen zoals technologie: wegnemen van enig goed –
elektriciteitsarrest is een voorbeeld.
