Samenvatting CBW

Vermaatschappelijking
Vermaatschappelijking: what’s in a name?
 Wat roept deze term op?
o Niet op één plaats, maar verspreid over de maatschappij.
o Hele context betrekken (bv. familie).
o Zorg inkantelen in de maatschappij, niet alleen residentiële zorg.
 Minder instellingen  meer inclusie & zorg in de maatschappij.
o Alle disciplines zijn betrokken & alle disciplines zullen de gevolgen hiervan
voelen.
 Zijn we met vermaatschappelijking een stap dichter bij een ideale wereld?

Vermaatschappelijking is hot
 Populaire term met een hoge aaibaarheidsfactor.
 Tegelijk containerbegrip dat vele ladingen dekt:
o Containterbegrip: vermaatschappelijking betekent niet voor iedereen
hetzelfde.
o Wordt door veel hulpverleners gezien als een manier om te besparen (bv.
professionals zijn niet meer nodig, als er beroep kan gedaan worden op de
context).
 Dezelfde terminologie, andere invulling/visie.
 Onderhevig aan discussie & kritiek.

Vermaatschappelijking: een sociohistorische benadering
 Vermaatschappelijking is niet zo modern als wij denken:
o Grieken & Oude Romeinen:
 Mensen met een beperking (die niet zo uitgesproken waren)  als ze
een bijdrage konden leveren aan de maatschappij, werden ze hier ook
in opgenomen.
o Duivelsteen:
 Mensen met een beperking of problematiek die werden opgenomen
in de maatschappij, enkel als de mensen zo geïsoleerd waren of de
problematiek te ernstig was, dan werden ze in het duivelsteen
(tijdelijk) afgesloten.
o Dolhuis:
 Plek waar mensen met een problematiek werden ondergebracht.
 Ze gingen hierin zorg dragen voor mensen met een psychiatrische
problematiek.
o Gislain:
 Eerste persoon die naar psychiatrische ziekten keek als een ziekte &
niet als een zonde of de duivel.
 Richtte de eerste residentiële zorg op voor mensen met die
problematiek.




1

,  4 varianten v. vermaatschappelijking:
o 1ste variant: verzorgingsstaat:
 Midden 20ste eeuw  overheid trekt steeds meer
zorgverantwoordelijkheden naar zich toe  v. privésfeer naar
openbare sfeer.
de
o 2 variant: kritiek op residentiële zorg:
 Jaren ’60 – ’70.
 Extramuralisering v. de zorg: recht op volwaardige deelname aan de
maatschappij (positie v. patiënt als gebruiker  patiëntenbeweging).
 Ontmanteling v. de traditionele psychiatrische ziekenhuizen:
deïnstitutionalisering.
 Oprichting centra GGZ, PAAZ & dagziekenhuizen.
 Belangrijke rol voor de eerstelijnszorg  nulde lijn (mantelzorg,
zelfhulp)  concentrische cirkels.
de
o 3 variant: normalisatieprincipe:
 Onderscheid beperking – handicap 
mensen zijn meer dan handicap alleen.
 Beperking: persoonskenmerk.
 Ook terminologie: persoon met…
 Handicap: verlies v. functionaliteit v. de
beperking als samenleving er niet goed op
inspeelt.
 Samenleving heeft als geheel
verantwoordelijkheid voor de gevolgen v.
individuele kenmerken.
de
o 4 variant: (her)verdelen v. zorgverantwoordelijkheden:
 Uitgangspunt: veronderstelde ineffectiviteit v. sociale sector & een
ander beeld v. de moderne burger  v. verzorgingsstaat naar
participatiestaat: opnemen v. de eigen verantwoordelijkheden staat
centraal  wantrouwen t.o.v. de zorg ontvangende medeburger +
besparingen + verhogen v. indicatie-eisen voor zorg.
 In kielzog neoliberaal discours: veranderd mensbeeld.
 Recht versus plicht tot participatie.
 Burgers & hun sociaal netwerk krijgen meer verantwoordelijkheid
doorgeschoven  paradox succesfactor voor realiseren v.
vermaatschappelijking.
 Garantie recht op zorg?
 Bv. persoonsgebonden financiering.
 Veranderde positie binnen GGZ:
o Gekken  patiënten  gebruikers  burgers.
 Burger/zorggebruikers: gaat ervan uit dat de persoon perfect weet
wat zijn zorgvraag is, impliceert dat de persoon gebruikt maakt v. een
systeem of v. een hulpverlener.




2

,Nieuw begrip of historische constante?
 Vormgeving aan de relatie tussen overheid & burgers.
 Rol v. formele hulpverleners (professionals) & informele hulpverleners (mantelzorg,
buren, vrijwilligers, …).
 Financiering.
 Verbonden met solidariteitsopvattingen:
o Warme solidariteit:
 Mensen kiezen zelf een organisatie, omdat het ingaat op een bepaald
doel.
 Gaat over de manier waarop de mensen zelf kiezen waar de
solidariteit naartoe gaat.
 Bv. Warmste week, …
 Nadeel: ziektes die niet veel voorkomen, gaan minder aandacht
krijgen (bv. ALS, MUCO, …).
o Koude solidariteit:
 Na WOII geïnstalleerd, iedere Belg staat een deel v. zijn loon af.
 Onafhankelijk v. welk project, krijgt iedereen een deel hiervan.
 Rechtvaardig systeem installeren.

Vermaatschappelijking in de huidige beleidscontext
Een verhaal in verschillende sectoren
 Geestelijke gezondheidszorg  Art. 107:
o 6000 bedden afgebouwd ten voordele v. mobiele teams.
o Oprichting functies (bv. beschut wonen, activering, residentiële settings,
revalidatiecentra, mobiele teams, eerstelijnszorg, …).
 Ondersteuning voor mensen met een beperking  Perspectief 2020:
o Persoonsgebonden financiering.
o Diensten aanbieden tegen zo’n laag mogelijke kost.
 Integrale Jeugdhulp:
o Maximaal beroep doen op eigen krachten v. gebruikers.
 Ouderenzorg:
o Ondersteund door technologische innovatie.
o Informele hulpverlening, mantelzorg, vrijwillige hulpverlening.
o Zorg zoveel mogelijk in de vertrouwde omgeving v. de ouderen.

Vermaatschappelijking in de huidige beleidscontext
 Recht of plicht op een zinvolle plek in de samenleving?
 Centrale begrippen:
o Desinstitutionalisering = weggaan v. het instituut, iedereen in de
maatschappij omarmen.
o Communitycare = gemeenschapsgerichte zorg.
o Empowerment.
o Krachtgericht werken = focus op de krachten v. de cliënt, wel rekening
houden met pathologie of aandoening.
o Contextgericht werken.
o Vraagsturing.

3

, o Respijtzorg = iemand neemt de zorg over v. de mantelzorger (bv. vakantie).
Centraal
 Verbondenheid & sociale connectie.
 Zorg in vertrouwde omgeving.
 Mensen die het dichts bij de zorgvrager staan:
o Wie staat er het dichts bij? Moeilijk om soms te bepalen.
 Mensen met zorgvraag zoveel mogelijk laten participeren aan de samenleving:
o Recht of plicht?
 Positie overheid: faciliterend i.p.v. organiserend.
o Faciliteren = randvoorwaarden creëren om ervoor te zorgen dat er iets
ondernomen kan worden.
 Grootste kans op QOL.
 Samengevat: vermaatschappelijking v. zorg is een maatschappelijke beweging
gebaseerd op het actuele mensbeeld, meer dan enkel “beddenafbouw” of
“besparing”.

Positieve en negatieve lezing van vermaatschappelijking
 Positieve lezing:
o Recht op leven in de samenleving + ondersteuning in de samenleving.
o Recht op participatie.
 Negatieve lezing:
o Zorg door de gemeenschap i.p.v. professionals.
o Plicht tot participatie.
 Subsidiariteit of complementariteit?

Positieve aspecten
 Streeft naar een meer solidaire samenleving.
 Erkent dat elke burger een volwaardige plaats heeft + recht om deze plaats mee
autonoom in te vullen.
 Erkent de kracht & expertise v. burgers.
 Voorkomt dat mensen worden gereduceerd tot hun probleem.
 Voorkomt dat mensen geïnstitutionaliseerd worden & zo geen deel meer uitmaken v.
de samenleving.
 Reageert tegen overprofessionalisering v. de zorg.

Aandachtspunten
 Doelstelling vermaatschappelijking: zorg in & door de samenleving – deel uitmaken v.
 Inclusief burgerschap: structurele & sociale component:
o Structureel component: dak boven hoofd, hoe kan een gezin met kinderen
nog zorgen voor, …
o Sociale component: participatie, sociale inclusie, …
 Nood aan sociale integratie.
 Is de samenleving klaar voor integratie v. verschillende doelgroepen (bv. sociaal
isolement, misbruik, …)?
 Gebrek aan sociale cohesie is probleem & oplossing.
 Meest kwetsbare mensen moeten het meest beroep doen op hun (kwetsbare)
netwerk.
4