Samenvatting ethiek

Waarden, deugden en grondhouding
Moraal en ethiek
Moraal
 Mos – mores (Latijns): verwijst naar gebruiken, zeden & gewoonten.
 = het geheel v. normen, waarden & deugden die het gedrag v. een persoon mee
sturen.
 Onze eigenschappen die we v. onszelf of v. anderen waarderen.

Ethiek
 Ethos (Grieks): het vermogen om het vertrouwen v. een publiek te verwerven bij
redevoering.
 = reflectie op moraal, zoekt antwoorden op de vraag hoe te handelen.
 Hoe we kijken naar wat goed is of wat goed had moeten zijn.

Moreel probleem, dilemma, nood
 Moreel probleem:
o = verschillende handelingsalternatieven, welke is de beste?
o Je verliest er niks bij.
 Moreel dilemma:
o = als je het ene kies, kan je het andere niet kiezen.
o Je kan er wel iets mee verliezen.
 Morele nood:
o = het is niet oké, maar niemand ziet het.
o Iemand die in een moeilijke situatie zit & die hulp nodig heeft, maar hier
wordt niet op gereageerd.

Normen, waarden, deugden
 Waarden:
o = wat je belangrijk, waardevol of behoorlijk vindt.
o Het gaat over ernaar leven/ertoe opvoeden.
o Worden gerealiseerd door normen.
o Compleet relatief, we gaan ervan uit dat ons eigen waardenkader universeel
is, maar dat is niet zo.
o Bv. veiligheid.
 Normen:
o = manier waarop waarden gerealiseerd worden.
o Gebod of verplichting naleven/afdwingen.
o Bv. verkeersreglement.
 Deugden:
o = verinnerlijkte waarden, kwaliteiten die je hebt ontwikkeld die jou in staat
stellen juist te handelen.
o Zie link EK de attitudes die we moeten beoordelen.
o Bv. voorzichtigheid.




1

,Ethische stelsels in MT1, deontologie in MT2
Is ethisch handelen een kwestie van verstand of iets intuïtief?
 Socrates:
o Waarden & normen zijn relatief aan tijd, persoon & cultuur.
 Plato:
o Zocht naar absolute fundering voor het goede.
 Aristoteles:
o Deugd als het midden tussen twee uitersten.
 Kant:
o Basis voor ons geweten.
 Bentham:
o Het goede verbinden met wat het grootste geluk oplevert.
 Hume:
o Morele gevoelens & sympathie.
 Schopenhauer:
o Empathie.

Kenmerken ethische stelsels
 Modellen & principes voor het goede handelen te begrijpen, op te stellen & te
funderen.
 Descriptief (hoe we moreel handelen) en/of prescriptief (hoe we behoren te
handelen).
 Nadruk op ratio (inzicht/wijsheid) en/of gevoel (sympathie/empathie/intuïtie).
 Verwijzen naar interne motieven of naar externe gevolgen.
 Doen beroep op waarden, normen of deugden.
 Eerder absoluut (één waarheid) of eerder relatief (afhankelijk v. tijd, cultuur, plaats,
groep).

Kernwaarden en grondhouding
Kernwaarden
 Vormen de brug tussen absoluut & relatief.
 Zijn essentieel in je leven & geven er zin aan.
 Zijn datgene v. waaruit je ten diepste handelt.
 Zijn onbaatzuchtig & transcendent (ze staan ten dienste v. allen, niet v. jou alleen).
 Niet ego-gerelateerd of ego-gedreven.
 Manifesteren zich als grondhouding.
 Bv. betrokkenheid, oprechtheid, integriteit, rechtvaardigheid, openheid, echtheid,
liefde, empathie, …

Waarden in het afgescheiden zelf
 Wel ego-gerelateerd.
 Vertrekken vanuit een gebrek & verlangen.
 Leiden nooit tot blijvend geluk.
 Bv. verlangen naar roem, aanzien, macht, carrière, genot, bezit, …


Een transpersoonlijk mensbeeld
2

,  IK als oceaan: zijn – bewustzijn – vrede.
 ik als afgescheiden golf of rimpeling.
 Leven of zijn = zoektocht v. golf naar oceaan – zoektocht naar geluk, vrede, liefde,
vrijheid.

Wie/wat ben IK?
 IK = oceaan = datgene waarop alle golven verschijnen & waaruit alle golven bestaan.
o Wat we in essentie zijn:
 Wordt niet verstoord (= vrede).
 Heeft geen tekort (= geluk).
 Heeft geen grenzen (= vrijheid).
 Voelt zich afgescheiden (= liefde).
 Afgescheiden ik = lijden (verlangen & angst):
o In stand gehouden door twee bewegingen:
 Angst voor de dood: ik ben eindig (in tijd).
 Verlangen naar volledigheid: ik ben niet volledig, ik mis iets (in
ruimte).
o Hoe manifesteert zich die afgescheidenheid:
 Schuldgevoel & zelfverwijt: ik ben niet goed genoeg, ik had het anders
moeten doen.
 Beschuldigen v. anderen: jij bent niet goed genoeg, je had het anders
moeten doen.
 Trots: ik ben beter dan jij.
 Zorgen, angst & ongerustheid: ik wil niet dat…
 Hechting: ik zou willen dat (verlangen naar o.a. objecten, middelen,
toestanden, relaties).
 Golf = alles wat waargenomen wordt (gedachten, zintuigen, lichamelijke sensaties).
 Oceaan = ‘stil’:
o Geen verstoring, wel vrede.
o Geen gebrek, wel geluk.
o Geen afgescheidenheid, wel liefde.
o Geen grenzen, wel vrijheid.
 Streven we na, maar diep vanbinnen zijn we dit.




Zorgethiek
3