Opdracht 5 (week 5), werkgroep Goederenrecht B2
Onderwerpen:
Pandrecht op roerende zaken
Pandrecht op vorderingen
Literatuur
Pitlo, nrs. 759-804 (par. 14.3), nrs. 805-837 (par. 14.4)
Arresten:
HR 14 oktober 1994, NJ 1995/447 m.nt. WMK (Rivierenland/Gispen q.q.)
HR 17 februari 1995, NJ 1996/471, m.nt. W.M.K. (Mulder q.q./Credit Lyonnais)
HR 12 juli 2002, NJ 2003/194 (Rabobank/Knol q.q.)
HR 17 januari 2003, NJ 2004/281, m.nt. HJS (Oryx/Van Eesteren)
HR 19 november 2004, NJ 2005/199 m.nt. PvS (ING/Gunning)
HR 22 juni 2007, NJ 2007/520 m.nt. PvS (ING/Verdonk)
HR 30 oktober 2009, NJ 2010/96, m.nt. F.M.J. Verstijlen (Hamm q.q./ABN AMRO)
HR 3 februari 2012, NJ 2012/261 m.nt. F.M.J. Verstijlen (Dix q.q./ING)
HR 21 maart 2014, RvdW 2014/495 (Coface/Intergamma)
1
,Lastige stof. Lees Pitlo hierover.
Pandrecht is zelfde systematiek als hypotheekrecht. Hypotheekrecht op registergoederen en
pandrecht op niet-registergoederen. Meestal is een registergoed op een huis. Pandrecht is meer
divers, kan namelijk ook op een vordering.
Art. 3:98 jo 3:84 BW: titel, levering en beschikkingsbevoegd
Levering (art. 3:236). Twee soorten pandrechten: vuistpandrecht en stil pandrecht. Voor
vuistpand moet je zaak fysiek afgeven bij vuistpandhouder (art. 3:236 BW) en stil pandrecht kun
je volstaan met afspraak tussen partijen (art. 3:237 voor roerende zaken en voor vorderingen art.
3:239 BW). Stil pandrecht door middel van een authentieke of geregistreerde akte. Bij
vorderingsrechten kun je alleen stil pandrecht vestigen op reeds bestaande of rechtstreeks zal
worden verkregen uit een dan reeds bestaande rechtsverhouding. Pandrecht op een toekomstige
zaak of rechtsverhouding geldt dat pandrecht pas tot stand komt indien je beschikkingsbevoegd
bent.
CASUS 1 (pandrecht roerende zaken en vorderingen algemeen)
Alex heeft een adviesbureau voor startende ondernemers. In verband met de financiering van zijn
auto leent hij bij zijn vriend Kees een bedrag van € 35.000,=. Kees en Alex spreken af dat Kees
een zekerheidsrecht krijgt voor de terugbetaling van het geleende bedrag.
Vraag 1
Geef aan (onder vermelding van eventueel relevante jurisprudentie) of Alex ten behoeve van
Kees een stil pandrecht kan vestigen op de navolgende goederen.
Alex – overeenkomst van lening – Kees
| €3500 /
| / Pandrecht
Goed
a. Een motor die Alex onlangs heeft gekocht en geleverd heeft gekregen, maar waarvan de
koopprijs nog niet volledig is voldaan.
Alex is pandgever. Kees is pandhouder. Titel van verpanding, geen probleem met levering en
beschikkingsbevoegd. Dat er nog niet is betaald maakt niet uit, dat is geen vereiste voor
overdracht of verpanding van een zaak. Alleen van belang bij eigendomsvoorbehoud. Alex kan
pandrecht vestigen op de motor. Sprake van stil pandrecht.
b. Het vruchtgebruik van een zomerhuisje dat Alex van zijn hoogbejaarde tante heeft
verkregen en waarvan tante de bloot eigenaar is.
Tante – vruchtgebruik – Alex – pand – Kees?
Het zomerhuisje is een registergoed. Op een registergoed vestig je geen pandrecht, maar een
hypotheekrecht, zie art. 3:227 BW. Art. 3:98 BW: recht van vruchtgebruik vestig je op dezelfde
manier als waarop het gevestigd word. Het moet dus via hypotheekrecht.
2
, Art. 3:226 lid 4 BW: is alleen van toepassing indien het om recht van bewoning gaat. Recht van
vruchtgebruik is namelijk veelomvattender.
Er kan dus geen pandrecht gevestigd worden.
c. Alle vorderingen die Alex in de toekomst uit hoofde van zijn onderneming op zijn
klanten zal krijgen.
In beginsel kunnen toekomstige vorderingen verpand worden. Maar kan alleen bij bestaande
rechtsverhoudingen. Vordering moet voldoende bepaalbaar zijn ex art. 3:231 lid 2 BW. In dit
geval zijn de toekomstige vordering onvoldoende bepaalbaar. Het is niet duidelijk met wie de
vorderingen zullen zijn en voor welke bedragen.
Geen pandrecht gevestigd.
d. De laptop die Alex in eigendom heeft maar die valt onder het stille pandrecht van de bank
die een pandrecht heeft op de gehele kantoorinventaris van Alex als zekerheid voor de
terugbetaling van de versterkte bedrijfsfinanciering die nog niet is terugbetaald.
Alex kan meerdere pandrechten vestigen. Er moet voldaan zijn aan art. 3:98 jo 3:84 BW. Gaat
om een roerende zaak, dus art. 3:237 BW. Alex is beperkt beschikkingsbevoegd, omdat er al een
pandrecht gevestigd is op de laptop. Hier speelt alleen het prioriteitsbeginsel: een ouder recht
gaat voor een jonger recht. Bank heeft hier het oudste recht.
NB. Derdenbescherming indien Alex onbevoegd is? Art. 3:238 BW. Lid 1: Mocht Alex
beschikkingsonbevoegd zijn komt toch een geldig pandrecht, maar twee vereisten: vuistpand
(fysiek naar pandhouder) en op moment dat het vuistpand word moet er sprake zijn van te goeder
trouw. Lid 2: derdenbescherming indien er al een eerder pandrecht rust op het goed. Kees wordt
dus geconfronteerd met eerder pandrecht. Op moment dat het een vuistpand wordt en goeder
trouw, dan sprake van rangwisseling. Pandrecht van bank gaat niet teniet.
Vraag 2
Gesteld dat Kees een rechtsgeldig pandrecht heeft gekregen op de door Alex met het geleende
bedrag gekochte en aan hem geleverde auto, een nieuwe Volvo S50. Twee jaar later ruilt Alex
deze Volvo in bij garage De Vries voor een oud model Volvo S40, met bijbetaling door garage
De Vries aan Alex van € 10.000,=. Deze betaling heeft nog niet plaatsgevonden zodat Alex nog
een vordering heeft op De Vries van € 10.000,=.
Heeft Kees nu een pandrecht op de door inruil verkregen oud model Volvo S40 en/of de
vordering van Alex op De Vries?
Pandrecht op Volvo S50. Deze wordt ingeruild voor een Volvo S40 + €10.000,-.
Er is hier sprake van een roerende zaak. Daardoor is voor de vestigingshandeling art. 3:237 BW
van toepassing.
Het uitgangspunt is dat zo’n pandrecht zaaksgevolg heeft. Dit betekent dat ook al krijgt de Volvo
S50 een andere eigenaar, het pandrecht volgt gewoon de zaak. Garage De Vries heeft de Volvo
S50 gekocht, bezwaard met het stille pandrecht. Tenzij de verkrijger beroep kan doen op
3
Onderwerpen:
Pandrecht op roerende zaken
Pandrecht op vorderingen
Literatuur
Pitlo, nrs. 759-804 (par. 14.3), nrs. 805-837 (par. 14.4)
Arresten:
HR 14 oktober 1994, NJ 1995/447 m.nt. WMK (Rivierenland/Gispen q.q.)
HR 17 februari 1995, NJ 1996/471, m.nt. W.M.K. (Mulder q.q./Credit Lyonnais)
HR 12 juli 2002, NJ 2003/194 (Rabobank/Knol q.q.)
HR 17 januari 2003, NJ 2004/281, m.nt. HJS (Oryx/Van Eesteren)
HR 19 november 2004, NJ 2005/199 m.nt. PvS (ING/Gunning)
HR 22 juni 2007, NJ 2007/520 m.nt. PvS (ING/Verdonk)
HR 30 oktober 2009, NJ 2010/96, m.nt. F.M.J. Verstijlen (Hamm q.q./ABN AMRO)
HR 3 februari 2012, NJ 2012/261 m.nt. F.M.J. Verstijlen (Dix q.q./ING)
HR 21 maart 2014, RvdW 2014/495 (Coface/Intergamma)
1
,Lastige stof. Lees Pitlo hierover.
Pandrecht is zelfde systematiek als hypotheekrecht. Hypotheekrecht op registergoederen en
pandrecht op niet-registergoederen. Meestal is een registergoed op een huis. Pandrecht is meer
divers, kan namelijk ook op een vordering.
Art. 3:98 jo 3:84 BW: titel, levering en beschikkingsbevoegd
Levering (art. 3:236). Twee soorten pandrechten: vuistpandrecht en stil pandrecht. Voor
vuistpand moet je zaak fysiek afgeven bij vuistpandhouder (art. 3:236 BW) en stil pandrecht kun
je volstaan met afspraak tussen partijen (art. 3:237 voor roerende zaken en voor vorderingen art.
3:239 BW). Stil pandrecht door middel van een authentieke of geregistreerde akte. Bij
vorderingsrechten kun je alleen stil pandrecht vestigen op reeds bestaande of rechtstreeks zal
worden verkregen uit een dan reeds bestaande rechtsverhouding. Pandrecht op een toekomstige
zaak of rechtsverhouding geldt dat pandrecht pas tot stand komt indien je beschikkingsbevoegd
bent.
CASUS 1 (pandrecht roerende zaken en vorderingen algemeen)
Alex heeft een adviesbureau voor startende ondernemers. In verband met de financiering van zijn
auto leent hij bij zijn vriend Kees een bedrag van € 35.000,=. Kees en Alex spreken af dat Kees
een zekerheidsrecht krijgt voor de terugbetaling van het geleende bedrag.
Vraag 1
Geef aan (onder vermelding van eventueel relevante jurisprudentie) of Alex ten behoeve van
Kees een stil pandrecht kan vestigen op de navolgende goederen.
Alex – overeenkomst van lening – Kees
| €3500 /
| / Pandrecht
Goed
a. Een motor die Alex onlangs heeft gekocht en geleverd heeft gekregen, maar waarvan de
koopprijs nog niet volledig is voldaan.
Alex is pandgever. Kees is pandhouder. Titel van verpanding, geen probleem met levering en
beschikkingsbevoegd. Dat er nog niet is betaald maakt niet uit, dat is geen vereiste voor
overdracht of verpanding van een zaak. Alleen van belang bij eigendomsvoorbehoud. Alex kan
pandrecht vestigen op de motor. Sprake van stil pandrecht.
b. Het vruchtgebruik van een zomerhuisje dat Alex van zijn hoogbejaarde tante heeft
verkregen en waarvan tante de bloot eigenaar is.
Tante – vruchtgebruik – Alex – pand – Kees?
Het zomerhuisje is een registergoed. Op een registergoed vestig je geen pandrecht, maar een
hypotheekrecht, zie art. 3:227 BW. Art. 3:98 BW: recht van vruchtgebruik vestig je op dezelfde
manier als waarop het gevestigd word. Het moet dus via hypotheekrecht.
2
, Art. 3:226 lid 4 BW: is alleen van toepassing indien het om recht van bewoning gaat. Recht van
vruchtgebruik is namelijk veelomvattender.
Er kan dus geen pandrecht gevestigd worden.
c. Alle vorderingen die Alex in de toekomst uit hoofde van zijn onderneming op zijn
klanten zal krijgen.
In beginsel kunnen toekomstige vorderingen verpand worden. Maar kan alleen bij bestaande
rechtsverhoudingen. Vordering moet voldoende bepaalbaar zijn ex art. 3:231 lid 2 BW. In dit
geval zijn de toekomstige vordering onvoldoende bepaalbaar. Het is niet duidelijk met wie de
vorderingen zullen zijn en voor welke bedragen.
Geen pandrecht gevestigd.
d. De laptop die Alex in eigendom heeft maar die valt onder het stille pandrecht van de bank
die een pandrecht heeft op de gehele kantoorinventaris van Alex als zekerheid voor de
terugbetaling van de versterkte bedrijfsfinanciering die nog niet is terugbetaald.
Alex kan meerdere pandrechten vestigen. Er moet voldaan zijn aan art. 3:98 jo 3:84 BW. Gaat
om een roerende zaak, dus art. 3:237 BW. Alex is beperkt beschikkingsbevoegd, omdat er al een
pandrecht gevestigd is op de laptop. Hier speelt alleen het prioriteitsbeginsel: een ouder recht
gaat voor een jonger recht. Bank heeft hier het oudste recht.
NB. Derdenbescherming indien Alex onbevoegd is? Art. 3:238 BW. Lid 1: Mocht Alex
beschikkingsonbevoegd zijn komt toch een geldig pandrecht, maar twee vereisten: vuistpand
(fysiek naar pandhouder) en op moment dat het vuistpand word moet er sprake zijn van te goeder
trouw. Lid 2: derdenbescherming indien er al een eerder pandrecht rust op het goed. Kees wordt
dus geconfronteerd met eerder pandrecht. Op moment dat het een vuistpand wordt en goeder
trouw, dan sprake van rangwisseling. Pandrecht van bank gaat niet teniet.
Vraag 2
Gesteld dat Kees een rechtsgeldig pandrecht heeft gekregen op de door Alex met het geleende
bedrag gekochte en aan hem geleverde auto, een nieuwe Volvo S50. Twee jaar later ruilt Alex
deze Volvo in bij garage De Vries voor een oud model Volvo S40, met bijbetaling door garage
De Vries aan Alex van € 10.000,=. Deze betaling heeft nog niet plaatsgevonden zodat Alex nog
een vordering heeft op De Vries van € 10.000,=.
Heeft Kees nu een pandrecht op de door inruil verkregen oud model Volvo S40 en/of de
vordering van Alex op De Vries?
Pandrecht op Volvo S50. Deze wordt ingeruild voor een Volvo S40 + €10.000,-.
Er is hier sprake van een roerende zaak. Daardoor is voor de vestigingshandeling art. 3:237 BW
van toepassing.
Het uitgangspunt is dat zo’n pandrecht zaaksgevolg heeft. Dit betekent dat ook al krijgt de Volvo
S50 een andere eigenaar, het pandrecht volgt gewoon de zaak. Garage De Vries heeft de Volvo
S50 gekocht, bezwaard met het stille pandrecht. Tenzij de verkrijger beroep kan doen op
3
