Samenvatting Schema theorieën en stromingen

Hoofdstuk 1: Algemene inleiding

 Doel
1. Historische aspecten in WD en interacties met Geneeskunde
2. wetenschappelijk denken als methode
3. wetenschappelijk denken als sociaal verschijnsel en als houding: relevantie buiten fundamenteel onderzoek
4. voorbeelden van medische relevante wetenschappelijke ontdekkingen
5. wetenschap: waarden, integriteit en fraude
6. wetenschappelijke informatie
7. research initiatie: eerste stappen

 Methode : Verschillende denkniveaus

 Niveau D : denken ( waarheid, denken over en in wetenschap)

 Niveau K : Kunst : waarneming ~ werkelijkheid ? (Magritte, Escher). Wat we zien wordt bepaald door het
perspectief waaruit we kijken

 Niveau W : Wetenschap
 Waarneming :
o wat je ziet is afh. van hoe en voorkennis
o waarneming is niet beperkt tot de wereld rondom ons (cfr. Priemgetallen, Verhulst,
Mandelbrot)
 Waar en objectief
 Rationeel, toeval
 Vooruitgang  risico’s

 Niveau G : Geneeskunde
 Ouder dan de wetenschap
 Geneeskunst

 Niveau T : Tijd
 Historische reconstructie : subjectief
 Grote persoonlijkheden + tijdgenoten die bijdragen tot doorbraak
 Grote thema’s blijven actueel

Hoofdstuk 2: Het voorwetenschappelijke wereldbeeld

 Inleiding
o Scheiding tussen denken  doen, theorie  praktijk, natuurfilosofie  mechanische kunsten
o Respect voor natuurlijke harmonie  experimenten
o Denken : contemplatief en niet experimenteel
o Waarheid in de ideeën en niet in de weerneming
o Zuiverheid en onveranderlijkheid der ideeën
o Toevalligheid en onvolmaaktheid van het leven
o Denken is een dissectie van ideeën

 Denkniveau D
o Socrates (470-399 v.C.)
 Charismatisch filosoof en leraar
 Dialoog : these  antithese  synthese
 Constructief scepticisme
o Plato (428-347 vC)
 DUALISME: idee vs werkelijkheid
 leerling van socrates
 begaafd schrijver
 Ideeënwereld voorafgaand aan de fysieke wereld
 Mathematische verbanden
 Ideeënwereld (zuiver, onaantastbaar)  dagelijks leven
 Denkniveau W
1

, o Aristoteles

 Actief in Plato’s academie  Natuurlijke harmonie
 Dialectische stijl zoals plato  Wereldbeeld : holistisch(= eigenschappen
 Analytisch-deductief volgens categorische bepaald door relatie met geheel) , monistisch
syllogismen (= 1 beginsel ter verklaring van de
 Observaties + formalismen verschijnselen), bezielde natuur
 Causaliteitsbegrip  Dissecties, 1e wetenschapper en bioloog
 Causaliteit : elk verschijnsel heeft 4 oorzaken
 Waarneming !!  Geen evolutie, vitalisme ipv materialisme
 Teleologisch  Onveranderlijkheid van de sterrenhemel
 Metafysica (bovenzintuigelijke gronden van  Logica : A = B , C = A  B = C
de dingen): planeetbeweging

 Denkniveau G : Voorwetenschappelijke Geneeskunde
1. Ziekten en verandering van levensgewoonten
Nomade  vestigen : monocultuur, domesticatie van dieren, later : verstedelijking  pest, cholera, tyfus, difterie,…
2. Kenmerken van voorwetenschappelijke geneeskunde
 Eerste geneeskunde : 3000 vC : rituele genezingen
 Westerse geneeskunde :
 Asclepius en Hippocrates
 Chirurgie zonder onderliggende anatomie
 1: Oorzaak = subject, evenwicht in de combinatie van de 4 kardinale humeuren kwijt
sanguine, choleriek, melancholieke, flegmatische (bloed:vurig - gele gal:nors zwarte gal:
melanch.- Slijm: kalm)
 2: Externe oorzaak : stand hemellichamen
 combinatie: Miasmetheorie (aderlating en laxatie) kwalijke dampen: malaria:slechte geur
 = Georganiseerde poging tot vinden van een humanistisch alternatief om de ziekte uit de samenleving uit
te stoten

 Voorwetenschappelijke Geneeskunde : bijdragen op naam
 Nauwkeurigheid, terughoudendheid, boekstaving en kritische ingesteldheid : belangrijk !
 Hippocrates (430 vC)
 Gedragsregels : Eed van H  Eenvoudige behandeling
 Aandacht voor relatie ziekte   Chirurgisch ingrijpen : laatst
dieet, omgevingsfactoren  Geneeskunst  geneeskunde
 Nauwkeurige observatie
 Diagnose, prognose
 Celsus (10-37)
 Vat medische kennis samen : De Re Medica
 Beschrijving van ontstekingsverschijnselen : rubor,calor,dolor,tumor

 Galenus (129-216)
 Lijfarts van Keizer Marcus Aurelius  Geen dissecties op mensen, wel op
 Productief schrijver geiten, varkens en apen
 Teleologisch: functies dankzij  Talent in voorspellen van ziekteverloop
ontwerper-god
 Visie op de bloedsomloop
o Oorsprong van venen in lever o Dubbele richting van
o Hartactiviteit in diastole longvenen
o Doorlaatbaarheid van o Geen arteriële connectie tussen
intraventriculair hartseptum hart en long
o Geen doorloop van bloed via o Rete mirabile (zuivering van
longen bloed)

 Besluit
Antropocentrisch (mens centraal) en teleologisch (verklaring in het doel)
Theorie > waarneming
Anderen : Soranos, Cajus Plinius (Natuurlijke historie), Avicenna

Hoofdstuk 3 : Eerste wetenschappelijke revolutie
2