LEEFOMGEVING Wateroverlast Hoofdstuk 4:
Paragraaf 4.1:
De functie van rivieren is niet alleen het afvoeren van water, maar ze zijn ook de
transporteurs van verschillende afbraakproducten (zand, klei). Een stroomstelsel is het
geheel van de hoofdstroom en de zijtakken van een rivier. Het verzamelgebied van een
rivier waarbinnen alle neerslag via het grondwater en de zijrivieren uiteindelijk de
hoofdrivier binnenstroomt is het stroomgebied. Tussen die stroomgebieden ligt de
waterscheiding, wordt gevormd door gebergte of andere stukken landschap.
Het stroomstelsel bestaat uit de bovenloop, middenloop en benedenloop die het
lengteprofiel vormen. Verschillende rivieren:
➢ gletsjerrivier, smeltwater sneeuw en ijs
➢ regenrivier, neerslag
➢ gemengde rivier, smeltwater en regenwater
Soms verschilt de hoeveelheid watertoevoer, dat noem je het regiem. De tijd die het
water na een regenbui nodig heeft om in de rivier te komen, noem je vertragingstijd.
(hangt af van de vegetatie, bodem en gesteente). Het hoogteverschil van de Rijn, het
verval, is 14 meter. Lijkt veel, maar het hoogteverschil per kilometer (het verhang), is
maar 8 cm.
Debiet - totale hoeveelheid water wat een rivier op een plek per tijdseenheid (sec)
Waterafvoer verandert:
Door klimaatverandering verandert het Neerslag regiem op 2 manieren:
1. Meer neerslag
2. Neerslag wordt onregelmatiger, grote periodes droog en dan mega buien
Manier 2 zorgt voor veel wateroverlast en een hoger debiet in rivieren. Door verstening
(bouwing van steden), krijgt de rivier in korte tijd meer water te verwerken,
vertragingstijd neemt af, daardoor is er soms sprake van piekafvoer.
Tijdens het stromen van de rivier worden zand en klei in de bedding van de
uiterwaarden gesedimenteerd, gevolg daarvan is dat deze hoger komen te liggen. De
functie van het bergen van weten neemt af. Om veilig te blijven wonen binnendijks, zou
je dijkverzwaring toe moeten passen. Maar dat kan niet altijd, want door afname
waterbergend vermogen, klimaatverandering en bodemdaling verandert de
waterafvoer. Het water kan soms niet snel genoeg weg.
Dreigend water:
Ongelukkige samenloop van getij, het weer, broeikaseffect en bodemdaling zorgen
ervoor dat we aandacht moeten blijven besteden aan de dijken en deltawerken. Wij
Nederland komt lager te liggen , maar de zeespiegel stijgt. Doodtij - laag water.
Springtij - extra hoog. De rivier kan zijn water niet aan de zee kwijt.
, Paragraaf 4.2:
De nederlandse kust bestaat uit 3 zones:
➢ Waddenzeekust, kust wordt gevormd door zeedijken. Land wordt beschermt
door de waddenzee en -eilanden.
➢ Noord- en Zuid-Hollandse kust, er liggen strandwallen met daarop duinenrij
(duinenkust).
➢ Zeeuwse kust, eerst was dit gebied een estuarium (trechtervormige monding
van rivier tot zee). Door Deltawerken met o.a. duinen (primaire keringen) en
waterkeringen beschermen de delta nu van de zee.
Je hebt harde kust en zachte kust. Bij harde kust moet je denken aan zeedijken,
boulevards en hybride keringen (combinatie van harde zeewering en duinen). Bij zachte
kust moet je denken aan duinen, zandplaten, wadden en kwelders.
Kustgebied heeft een dynamiek. Dat wil zeggen dat de kust (vooral zachte kust)
voortdurend in beweging is. Terwijl op de ene plek zand wordt weggeslagen, afbraak,
kan op de andere plekken de kust aangroeien, opbouw. In de ijstijd hebben rivieren
massa’s zand naar de noordzee verplaatst. Parallel aan de kust, komt een ophoping van
zand waar er achter een waddengebied vormt. Dat noem je een strandwal.
Het getij komt via twee getijdenstromingen - stromingen die ontstaan doordat
getijgolven op de bodem van de ondiepe Noordzee wordt afgeremd. Door draaiing van
de aarde gaat de getij stroom naar links. Vloed - zuid naar noord. Eb - andersom.
Menselijke processen:
Vroeger beschermde mensen zich door terpen, zeedijken en de hele kustlijn vol leggen
met dijken. Maar pas in de 19/20e eeuw werd de bescherming op grotere schaal
aangepakt. Grote projecten van de afgelopen 150 jaar:
➢ afsluiting zuiderzee, zo ontstond dmv de afsluitdijk het ijsselmeer
➢ Hondsbossche zeewering, In Noord Holland waar de duinen ontbraken is een
stevige zeedijk aangelegd.
➢ Westkapelse zeedijk, eerste versie van zeewering op de westpunt van walcheren
➢ deltawerken, na de watersnoodramp van 1953 ontstond het Deltaplan.
Zeedijken werden verhoogd, zeearmen werden met dammen afgesloten.
Oosterschelde kreeg een stormvloedkering.
➢ Stormvloedkering in de nieuwe waterweg (zorgt ervoor dat bij stormvloed of
springtij zorgt dat het water verhinderd wordt om het land in te gaan)
Oosterschelde ging dicht, maar de westerschelde bleef open. Omdat dat anders de
toegang tot de Antwerpse haven verhinderde. Door de stijging van de zeespiegel,
bodemdaling etc. is het nog maar de vraag of dit genoeg is.
Paragraaf 4.3:
Op prinsjesdag wordt het deltaprogramma van Nederland tot 2050 benoemd. Dit
integraal beleid is alleen mogelijk wanneer de Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten
en waterschappen (overheidsinstantie die de waterhuishouding regelt) met inbreng
Paragraaf 4.1:
De functie van rivieren is niet alleen het afvoeren van water, maar ze zijn ook de
transporteurs van verschillende afbraakproducten (zand, klei). Een stroomstelsel is het
geheel van de hoofdstroom en de zijtakken van een rivier. Het verzamelgebied van een
rivier waarbinnen alle neerslag via het grondwater en de zijrivieren uiteindelijk de
hoofdrivier binnenstroomt is het stroomgebied. Tussen die stroomgebieden ligt de
waterscheiding, wordt gevormd door gebergte of andere stukken landschap.
Het stroomstelsel bestaat uit de bovenloop, middenloop en benedenloop die het
lengteprofiel vormen. Verschillende rivieren:
➢ gletsjerrivier, smeltwater sneeuw en ijs
➢ regenrivier, neerslag
➢ gemengde rivier, smeltwater en regenwater
Soms verschilt de hoeveelheid watertoevoer, dat noem je het regiem. De tijd die het
water na een regenbui nodig heeft om in de rivier te komen, noem je vertragingstijd.
(hangt af van de vegetatie, bodem en gesteente). Het hoogteverschil van de Rijn, het
verval, is 14 meter. Lijkt veel, maar het hoogteverschil per kilometer (het verhang), is
maar 8 cm.
Debiet - totale hoeveelheid water wat een rivier op een plek per tijdseenheid (sec)
Waterafvoer verandert:
Door klimaatverandering verandert het Neerslag regiem op 2 manieren:
1. Meer neerslag
2. Neerslag wordt onregelmatiger, grote periodes droog en dan mega buien
Manier 2 zorgt voor veel wateroverlast en een hoger debiet in rivieren. Door verstening
(bouwing van steden), krijgt de rivier in korte tijd meer water te verwerken,
vertragingstijd neemt af, daardoor is er soms sprake van piekafvoer.
Tijdens het stromen van de rivier worden zand en klei in de bedding van de
uiterwaarden gesedimenteerd, gevolg daarvan is dat deze hoger komen te liggen. De
functie van het bergen van weten neemt af. Om veilig te blijven wonen binnendijks, zou
je dijkverzwaring toe moeten passen. Maar dat kan niet altijd, want door afname
waterbergend vermogen, klimaatverandering en bodemdaling verandert de
waterafvoer. Het water kan soms niet snel genoeg weg.
Dreigend water:
Ongelukkige samenloop van getij, het weer, broeikaseffect en bodemdaling zorgen
ervoor dat we aandacht moeten blijven besteden aan de dijken en deltawerken. Wij
Nederland komt lager te liggen , maar de zeespiegel stijgt. Doodtij - laag water.
Springtij - extra hoog. De rivier kan zijn water niet aan de zee kwijt.
, Paragraaf 4.2:
De nederlandse kust bestaat uit 3 zones:
➢ Waddenzeekust, kust wordt gevormd door zeedijken. Land wordt beschermt
door de waddenzee en -eilanden.
➢ Noord- en Zuid-Hollandse kust, er liggen strandwallen met daarop duinenrij
(duinenkust).
➢ Zeeuwse kust, eerst was dit gebied een estuarium (trechtervormige monding
van rivier tot zee). Door Deltawerken met o.a. duinen (primaire keringen) en
waterkeringen beschermen de delta nu van de zee.
Je hebt harde kust en zachte kust. Bij harde kust moet je denken aan zeedijken,
boulevards en hybride keringen (combinatie van harde zeewering en duinen). Bij zachte
kust moet je denken aan duinen, zandplaten, wadden en kwelders.
Kustgebied heeft een dynamiek. Dat wil zeggen dat de kust (vooral zachte kust)
voortdurend in beweging is. Terwijl op de ene plek zand wordt weggeslagen, afbraak,
kan op de andere plekken de kust aangroeien, opbouw. In de ijstijd hebben rivieren
massa’s zand naar de noordzee verplaatst. Parallel aan de kust, komt een ophoping van
zand waar er achter een waddengebied vormt. Dat noem je een strandwal.
Het getij komt via twee getijdenstromingen - stromingen die ontstaan doordat
getijgolven op de bodem van de ondiepe Noordzee wordt afgeremd. Door draaiing van
de aarde gaat de getij stroom naar links. Vloed - zuid naar noord. Eb - andersom.
Menselijke processen:
Vroeger beschermde mensen zich door terpen, zeedijken en de hele kustlijn vol leggen
met dijken. Maar pas in de 19/20e eeuw werd de bescherming op grotere schaal
aangepakt. Grote projecten van de afgelopen 150 jaar:
➢ afsluiting zuiderzee, zo ontstond dmv de afsluitdijk het ijsselmeer
➢ Hondsbossche zeewering, In Noord Holland waar de duinen ontbraken is een
stevige zeedijk aangelegd.
➢ Westkapelse zeedijk, eerste versie van zeewering op de westpunt van walcheren
➢ deltawerken, na de watersnoodramp van 1953 ontstond het Deltaplan.
Zeedijken werden verhoogd, zeearmen werden met dammen afgesloten.
Oosterschelde kreeg een stormvloedkering.
➢ Stormvloedkering in de nieuwe waterweg (zorgt ervoor dat bij stormvloed of
springtij zorgt dat het water verhinderd wordt om het land in te gaan)
Oosterschelde ging dicht, maar de westerschelde bleef open. Omdat dat anders de
toegang tot de Antwerpse haven verhinderde. Door de stijging van de zeespiegel,
bodemdaling etc. is het nog maar de vraag of dit genoeg is.
Paragraaf 4.3:
Op prinsjesdag wordt het deltaprogramma van Nederland tot 2050 benoemd. Dit
integraal beleid is alleen mogelijk wanneer de Rijkswaterstaat, provincies, gemeenten
en waterschappen (overheidsinstantie die de waterhuishouding regelt) met inbreng
