Endocrinologie – Uitgebreide aantekeningen
hoorcolleges en werkcolleges
,Inhoud
Week 1 – Gonadale endocrinologie ....................................................................................................... 3
Hoorcollege 1.2 – Basis endocrinologie ............................................................................................. 3
Hoorcollege 1.3 – Hypogonadisme bij de man ................................................................................ 14
Hoorcollege 1.4 – Endocriene Laboratoriumdiagnostiek ................................................................ 23
Hoorcollege 1.5 – Genderdysforie ................................................................................................... 33
Werkcollege 1.1 – Moreel beraad .................................................................................................... 42
Werkcollege 1.2 – Hypogonadisme vrouw ...................................................................................... 43
Vragenuurtje ..................................................................................................................................... 53
Week 2 – Diabetes Mellitus.................................................................................................................. 58
Hoorcollege 2.1 – Classificatie Diabetes Mellitus ............................................................................ 58
Hoorcollege 2.2 – Psychologische aspecten Diabetes → Coping en Depressie.............................. 66
Hoorcollege 2.3 – Epidemiologie en pathogenese van type 2 diabetes mellitus ........................... 74
Hoorcollege 2.4 – Diatary managment of diabetes ......................................................................... 81
Hoorcollege 2.5 – Nefropathie ......................................................................................................... 93
Werkcollege 2.1 – Leefstijl en dan?................................................................................................ 101
Werkcollege 2.2 – Complicaties gerelateerd aan diabetes (behandeling) ................................... 107
Vragenuurtje ................................................................................................................................... 114
Week 3 – Calcium en bot .................................................................................................................... 116
Hoorcollege 3.0 – Inleiding botten ................................................................................................. 116
Hoorcollege 3.1 – Osteogenesis imperfecta .................................................................................. 118
Hoorcollege 3.2 – Hormonen en botstofwisseling ........................................................................ 124
Hoorcollege 3.3 – Geslachtshormonen en bot .............................................................................. 130
Hoorcollege 3.4 – Osteoporose ...................................................................................................... 139
Werkcollege 3.1 – Practicum: Diagnostiek van botbiopten .......................................................... 146
Hoorcollege 3.5 – Bijzondere botziektes – Fibrodysplasia Ossificans Progressiva ....................... 150
Vragenuurtje ................................................................................................................................... 155
,Week 1 – Gonadale endocrinologie
Hoorcollege 1.2 – Basis endocrinologie
Deel 1 – Het endocriene systeem.
A. Signaal overdracht, hormonen, receptoren.
Endocrinologie
- Communicatie tussen cellen van een organisme.
- Endocrinologie → De studie van hormonen.
Globale hormoonfuncties
- Er zijn verschillende hormonen die verschillende functies hebben.
- 1 hormoon kan meerdere functies hebben.
- Voortplanting → Testosteron, oestrogeen, oxytocine, prolactine, …
- Groei en ontwikkeling → Groeihormoon, IGF-1, schildklierhormoon, cortisol, …
- Homeostase (reactie op interne en externe stimuli) → Insuline, glucagon, vasopressine,
aldosteron, parathormoon, cortisol, schildklierhormoon, …
- Energie productie en metabolisme.
Signaaloverdracht
- Endocrien:
o Cel in het lichaam scheidt hormonen af aan het bloed.
o De hormonen worden via het bloed vervoerd naar andere cellen.
o Op of in doelcellen zitten receptoren waar de hormonen aan kunnen binden wat
zorgt voor een verandering binnen in de cel.
- Autocrien → Een cel scheidt hormonen af en deze kunnen binden op de eigen receptoren
van de cel zelf.
- Paracrien → Een cel scheidt hormonen af en deze kunnen binden aan receptoren op
naastgelegen cellen.
o Voorbeeld → Insuline wordt gemaakt in eilandjes van Langerhans in de lever en hier
liggen ook andere cellen naast waar insuline invloed op heeft.
- Neuroendocrien → Neuronen kunnen ook hormonen afgeven aan de bloedbaan die
vervolgens op doelcellen aan receptoren gaan
binden.
o Voorbeeld → Hypofyse en
hypothalamus.
- Neurotransmitters → Neurotransmissie van
ene neuron naar andere neuron.
,Casus
- Mevrouw E. 27 jaar.
- Klachten in de loop van 2 jaar.
o Moeheid terwijl ze normaal een heel actief leven had.
o Somber en vaak verdrietig en emotioneel.
o Veel uiterlijke veranderingen:
▪ Opgezwollen gezicht.
▪ Stretchmarks (striae) op de borst wat niet echt normale plek is.
▪ Haargroei op gezicht.
- Mogelijke oorzaak → Overproductie van hormoon cortisol.
Syndroom van Cushing.
- Overproductie cortisol.
- Symptomen:
o Vol gezicht → Volle maan gezicht.
o Haargroei op gezicht en meer haargroei op rest van lichaam.
o Rode wangen.
o Stretch marks.
o Dunner haar.
o Spieratrofie → Dunnere armen en dunnere benen.
o Dunne huid → Makkelijk blauwe plekken.
o Dikke nek.
Hormonen – Verschillende typen gebaseerd op chemische groepen.
- Amine hormonen → Aminozuren met gemodificeerde groepen eraan geplakt.
o (Nor)adrenaline.
- Peptide hormonen → Een keten van aminozuren.
o Oxytocine.
o Insuline.
o Glucagon.
- Steroid hormonen → Gevormd uit de lipide cholesterol.
o Testosteron.
o Progesteron.
o Cortisol.
Synthese steroid hormonen → Bijnier.
- Cortisol wordt gevormd in de bijnier.
- Cortisol wordt geproduceerd in de cortex van de bijnier.
- Cortex van de bijnier:
o Zona glomerulosa → Aanmaak van minerale corticoïden.
▪ Aldosteron.
o Zona fasciculata → Aanmaak van glucocorticoïden.
▪ Cortisol.
▪ Corticosteron.
▪ Cortison.
o Zona reticularis → Aanmaak van
androgenen.
▪ Dehydroepiandrosteron → DHEA.
, - Medulla van bijnieren → Aanmaak van stresshormonen.
o (Nor)adrenaline.
- Om van cholesterol naar cortisol te komen, spelen verschillende
enzymen een rol die cholesterol uiteindelijk omzetten tot
cortisol.
o Als er een disfunctie is in 1 van de enzymen dan kan je
een overproductie van het ene hormoon krijgen en een
deficiëntie van een ander hormoon.
Steroid hormonen → Receptoren.
- Vetoplosbaar (lipofiel) → Niet vrij in bloedbaan maar gebonden aan plasma eiwitten.
o Voor cortisol is dit CBG → Cortisol Binding Globulin.
- Als hormoon aankomt in extracellulaire ruimte bij een
celmembraan dan kan het wel makkelijk het
celmembraan passeren door middel van passieve
diffusie door de lipiden.
- In cytoplasma kan het gaan binden aan receptor in
cytoplasma → Nucleaire receptor.
- Receptor-hormoon complex zal naar de nucleus
getransporteerd worden om hier invloed uit te oefenen
op de transcriptie van DNA.
- Het complex zal transcriptie activeren van de
doelgenen.
- Om daadwerkelijk de eiwitten te maken van de genen
die geactiveerd worden, heeft tijd nodig en daarom is dit niet een super snel proces maar is
het meer een proces dat langzaam optreedt en ook langdurig kan aanhouden.
Synthese peptide hormonen
- Peptide hormonen zijn een keten van aminozuren aan elkaar
geplakt die geproduceerd worden in het endoplasmatisch
reticulum (ER) en vervolgens worden ze als een prohormoon
opgeslagen in het Golgi apparaat.
- Vesikels worden afgesnoerd van het Golgi apparaat waarin het
prohormoon zit → Secretory vesikel.
- Dit prohormoon wordt in het blaasje dan door enzymen geknipt in
actieve vorm van het hormoon.
- Als er behoefte is aan release van het hormoon dan fuseert het
vesikel met celmembraan van de cel en wordt het hormoon
afgegeven aan de extracellulaire ruimte → Exocytose.
o Snelle afgifte.
- Het hormoon zal opgenomen worden door het bloed en door het
lichaam getransporteerd worden.
- Voorbeeld → Insuline → Wanneer bloedsuikerspiegel te hoog is,
moet er snel insuline afgegeven worden aan het bloed om de
spiegel weer naar beneden te krijgen.
hoorcolleges en werkcolleges
,Inhoud
Week 1 – Gonadale endocrinologie ....................................................................................................... 3
Hoorcollege 1.2 – Basis endocrinologie ............................................................................................. 3
Hoorcollege 1.3 – Hypogonadisme bij de man ................................................................................ 14
Hoorcollege 1.4 – Endocriene Laboratoriumdiagnostiek ................................................................ 23
Hoorcollege 1.5 – Genderdysforie ................................................................................................... 33
Werkcollege 1.1 – Moreel beraad .................................................................................................... 42
Werkcollege 1.2 – Hypogonadisme vrouw ...................................................................................... 43
Vragenuurtje ..................................................................................................................................... 53
Week 2 – Diabetes Mellitus.................................................................................................................. 58
Hoorcollege 2.1 – Classificatie Diabetes Mellitus ............................................................................ 58
Hoorcollege 2.2 – Psychologische aspecten Diabetes → Coping en Depressie.............................. 66
Hoorcollege 2.3 – Epidemiologie en pathogenese van type 2 diabetes mellitus ........................... 74
Hoorcollege 2.4 – Diatary managment of diabetes ......................................................................... 81
Hoorcollege 2.5 – Nefropathie ......................................................................................................... 93
Werkcollege 2.1 – Leefstijl en dan?................................................................................................ 101
Werkcollege 2.2 – Complicaties gerelateerd aan diabetes (behandeling) ................................... 107
Vragenuurtje ................................................................................................................................... 114
Week 3 – Calcium en bot .................................................................................................................... 116
Hoorcollege 3.0 – Inleiding botten ................................................................................................. 116
Hoorcollege 3.1 – Osteogenesis imperfecta .................................................................................. 118
Hoorcollege 3.2 – Hormonen en botstofwisseling ........................................................................ 124
Hoorcollege 3.3 – Geslachtshormonen en bot .............................................................................. 130
Hoorcollege 3.4 – Osteoporose ...................................................................................................... 139
Werkcollege 3.1 – Practicum: Diagnostiek van botbiopten .......................................................... 146
Hoorcollege 3.5 – Bijzondere botziektes – Fibrodysplasia Ossificans Progressiva ....................... 150
Vragenuurtje ................................................................................................................................... 155
,Week 1 – Gonadale endocrinologie
Hoorcollege 1.2 – Basis endocrinologie
Deel 1 – Het endocriene systeem.
A. Signaal overdracht, hormonen, receptoren.
Endocrinologie
- Communicatie tussen cellen van een organisme.
- Endocrinologie → De studie van hormonen.
Globale hormoonfuncties
- Er zijn verschillende hormonen die verschillende functies hebben.
- 1 hormoon kan meerdere functies hebben.
- Voortplanting → Testosteron, oestrogeen, oxytocine, prolactine, …
- Groei en ontwikkeling → Groeihormoon, IGF-1, schildklierhormoon, cortisol, …
- Homeostase (reactie op interne en externe stimuli) → Insuline, glucagon, vasopressine,
aldosteron, parathormoon, cortisol, schildklierhormoon, …
- Energie productie en metabolisme.
Signaaloverdracht
- Endocrien:
o Cel in het lichaam scheidt hormonen af aan het bloed.
o De hormonen worden via het bloed vervoerd naar andere cellen.
o Op of in doelcellen zitten receptoren waar de hormonen aan kunnen binden wat
zorgt voor een verandering binnen in de cel.
- Autocrien → Een cel scheidt hormonen af en deze kunnen binden op de eigen receptoren
van de cel zelf.
- Paracrien → Een cel scheidt hormonen af en deze kunnen binden aan receptoren op
naastgelegen cellen.
o Voorbeeld → Insuline wordt gemaakt in eilandjes van Langerhans in de lever en hier
liggen ook andere cellen naast waar insuline invloed op heeft.
- Neuroendocrien → Neuronen kunnen ook hormonen afgeven aan de bloedbaan die
vervolgens op doelcellen aan receptoren gaan
binden.
o Voorbeeld → Hypofyse en
hypothalamus.
- Neurotransmitters → Neurotransmissie van
ene neuron naar andere neuron.
,Casus
- Mevrouw E. 27 jaar.
- Klachten in de loop van 2 jaar.
o Moeheid terwijl ze normaal een heel actief leven had.
o Somber en vaak verdrietig en emotioneel.
o Veel uiterlijke veranderingen:
▪ Opgezwollen gezicht.
▪ Stretchmarks (striae) op de borst wat niet echt normale plek is.
▪ Haargroei op gezicht.
- Mogelijke oorzaak → Overproductie van hormoon cortisol.
Syndroom van Cushing.
- Overproductie cortisol.
- Symptomen:
o Vol gezicht → Volle maan gezicht.
o Haargroei op gezicht en meer haargroei op rest van lichaam.
o Rode wangen.
o Stretch marks.
o Dunner haar.
o Spieratrofie → Dunnere armen en dunnere benen.
o Dunne huid → Makkelijk blauwe plekken.
o Dikke nek.
Hormonen – Verschillende typen gebaseerd op chemische groepen.
- Amine hormonen → Aminozuren met gemodificeerde groepen eraan geplakt.
o (Nor)adrenaline.
- Peptide hormonen → Een keten van aminozuren.
o Oxytocine.
o Insuline.
o Glucagon.
- Steroid hormonen → Gevormd uit de lipide cholesterol.
o Testosteron.
o Progesteron.
o Cortisol.
Synthese steroid hormonen → Bijnier.
- Cortisol wordt gevormd in de bijnier.
- Cortisol wordt geproduceerd in de cortex van de bijnier.
- Cortex van de bijnier:
o Zona glomerulosa → Aanmaak van minerale corticoïden.
▪ Aldosteron.
o Zona fasciculata → Aanmaak van glucocorticoïden.
▪ Cortisol.
▪ Corticosteron.
▪ Cortison.
o Zona reticularis → Aanmaak van
androgenen.
▪ Dehydroepiandrosteron → DHEA.
, - Medulla van bijnieren → Aanmaak van stresshormonen.
o (Nor)adrenaline.
- Om van cholesterol naar cortisol te komen, spelen verschillende
enzymen een rol die cholesterol uiteindelijk omzetten tot
cortisol.
o Als er een disfunctie is in 1 van de enzymen dan kan je
een overproductie van het ene hormoon krijgen en een
deficiëntie van een ander hormoon.
Steroid hormonen → Receptoren.
- Vetoplosbaar (lipofiel) → Niet vrij in bloedbaan maar gebonden aan plasma eiwitten.
o Voor cortisol is dit CBG → Cortisol Binding Globulin.
- Als hormoon aankomt in extracellulaire ruimte bij een
celmembraan dan kan het wel makkelijk het
celmembraan passeren door middel van passieve
diffusie door de lipiden.
- In cytoplasma kan het gaan binden aan receptor in
cytoplasma → Nucleaire receptor.
- Receptor-hormoon complex zal naar de nucleus
getransporteerd worden om hier invloed uit te oefenen
op de transcriptie van DNA.
- Het complex zal transcriptie activeren van de
doelgenen.
- Om daadwerkelijk de eiwitten te maken van de genen
die geactiveerd worden, heeft tijd nodig en daarom is dit niet een super snel proces maar is
het meer een proces dat langzaam optreedt en ook langdurig kan aanhouden.
Synthese peptide hormonen
- Peptide hormonen zijn een keten van aminozuren aan elkaar
geplakt die geproduceerd worden in het endoplasmatisch
reticulum (ER) en vervolgens worden ze als een prohormoon
opgeslagen in het Golgi apparaat.
- Vesikels worden afgesnoerd van het Golgi apparaat waarin het
prohormoon zit → Secretory vesikel.
- Dit prohormoon wordt in het blaasje dan door enzymen geknipt in
actieve vorm van het hormoon.
- Als er behoefte is aan release van het hormoon dan fuseert het
vesikel met celmembraan van de cel en wordt het hormoon
afgegeven aan de extracellulaire ruimte → Exocytose.
o Snelle afgifte.
- Het hormoon zal opgenomen worden door het bloed en door het
lichaam getransporteerd worden.
- Voorbeeld → Insuline → Wanneer bloedsuikerspiegel te hoog is,
moet er snel insuline afgegeven worden aan het bloed om de
spiegel weer naar beneden te krijgen.
