Samenvatting Nederlands Vertaal- en Tolkwetenschappen (1141FLWTTA)

2020 – 2021 Vertaal- en tolkwetenschappen



Samenvatting vertaal- en
tolkwetenschappen
Equivalence and equivalent effect
Jakobson
 Linguïstisch perspectief (voor het ontstaan van de vertaalwetenschap)
o Niet-specifiek vertaalwetenschappelijk standpunt
 Invloed van Saussure
o Langue >< parole
= taalsysteem (gramm., regels) >< taak in actie/gebruik (context; connotatie)
o [langue:] signifiant + signifié = signe
 Vraag naar betekenis
o Als je het woord (bv. kaas) wil kennen, moet je het dan gezien hebben? => NEEN.
 Verband signifiant – signifié is volledig arbitrair: kaas had evengoed “ferita” kunnen heten
 Vraag naar equivalentie
o Doorgaans: geen equivalentie tussen code-units: bv. syr vs. cheese
 Cheese betekent zowel blok kaas als cottage cheese
 Syr houdt enkel blok kaas in
 Je zou het kunnen specifiëren
o Gaat enkel bij universalisme
o >> is dit een probleem?
 Ja: relativisme
o Taal + taalstructuur bepalen wereldbeeld en denken
bv. Inuiten hebben verschillende woorden voor wit omdat er zo veel
wit
in hun wereld is
 Nee: universalisme
o Alles wat vertaalbaar is, kan in taal worden uitgedrukt en we ervaren de
wereld over en altijd op dezelfde manier
bv. wit is in elke cultuur wit
bv. cottage + cheese >< [cottage cheese]
 Jakobson’s discussie
o Probleem focust op verschillen in structuur en terminologie van talen i.p.v. het niet
kunnen overbrengen van een boodschap uit de ene taal in de andere
bv. haar boek -> son livre (zijn of haar? Laten blijken uit context!)
o Vertalen is steeds mogelijk (uitz. Poëzie, waarbij het gaat om creative transposition)




1

,2020 – 2021 Vertaal- en tolkwetenschappen


Nida and ‘the science of translating’
Algemeen
 Vanaf jaren ’40: vooral Bijbelvertaling
o Heel specifiek genre
 1964: Toward a Science of Translating
o Ambitie om wetenschap te vormen => objectiveren
 Invloed van taalkunde op vertaalwetenschap (avant la lettre)

De invloed van Chomsky
 Chomsky: alle talen hebben iets gemeen




KERNEL-level




 kernels: het niveau waarop boodschap over wordt gebracht in de receptortaal voordat hij wordt
omgezet in oppervlaktestructuur
o kernel zin = basiszin
bv. de kat valt de muis aan
 De kat valt de muis aan.
o oppervlaktestructuur: had evengoed “hond” of “tijger” kunnen zijn
|||||
Dieptestructuur: onderwerp doet iets “kat valt aan muis” = relatie tussen onderdelen
zin
 van oppervlaktestructuur naar dieptestructuur (wat vertaler moet doen)
o events (werkwoorden)
o objects (substantieven)
o abstracts (adjectieven, bijwoorden)
o relationals (voegwoorden, voorzetsels enz.)
bv. oppervlakte: will of God --- back transformation: B (object, God) performs A (event, wills)

Wat is betekenis?
 Geen vast gegeven, maar functionele definitie;
afhankelijk van context (=> niveau van parole)
 Linguïstische betekenis
o Semantiek:
 House = bezit
 Journey = iets dat hij doormaakt
 Kindness = karaktereigenschap
o Pragmatiek
bv. his house – his journey – his kindness
 Referentiële betekenis
bv. son = a male child
 Emotieve of connotatieve betekenis



2

, 2020 – 2021 Vertaal- en tolkwetenschappen


bv. Don’t worry about that, son.
=> troetelnaam of paternalistisch? Ook “bitches” hier

HOE KAN BETEKENIS AFGELEID WORDEN?
 Hiërarchisch structureren en componentiële analyse
bv. familiebanden (p. 66) (Chinees maakt bv. onderscheid tss grootvader langs moederskant en
vaderskant)
 Semantische structuuranalyse
= verschillende betekeniselementen van een woord definiëren a.d.h.v. opposities zoals goed/
slecht, bezield/niet bezield enz.
bv. spirit >>> betekenis sterk afhankelijk van de context (invloed van pragmatiek)
 Geconnoteerde begrippen (letterlijk, vrij, trouw…) vervangen door twee types equivalentie
o Formele equivalentie: focus op boodschap zelf, zowel vorm als inhoud
o Dynamische equivalentie & equivalent effect: focus op boodschap; zelfde effect bij lezer

4 BASISEIGENSCHAPPEN VAN EEN (GOEDE) VERTALING
1. Logisch zijn
2. De geest en wijze van het origineel overbrengen
3. Een natuurlijke en makkelijke vorm van expressie hebben
4. Zelfde reactie produceren

 !!! Dynamische equivalentie = alle criteria voldaan
o Indien conflict: voorrang op betekenis i.p.v. stijl

Conclusie
 Alternatief voor woord-voor-woord-equivalentie
 Vertaling gericht op ontvanger
 Kritiek
o Equivalentie nog steeds voornamelijk op woordniveau, niet hele boodschap (context,
cultuur)
o Hoe meet je equivalentie-effect? Subjectief? Wetenschappelijk?
bv. hoe weet je of tekst zelfde effect had op doelpubliek?
o Equivalentie is problematisch indien betekenis (mede) in de vorm vervat zit
bv. animal / vegetable / mineral / monster >< dòng wù /zhí wù / kuàng wù / guài wù
 Wù = ‘voorwerp’ bv. dòng (bewegend) voorwerp = animal
 Deze vier termen genereren een onbedoeld verband in de Chinese vertaling
 Equivalentie hier onmogelijk, want niet vormelijk mogelijk over te nemen
 Gentzler: dynamische equivalentie als proselytisch instrument (maar: ook kritiek vanuit religieuze
hoek)
o Doelpubliek proberen bekeren

CASE: religieuze studie
 Enkele overwegingen
o Let op gebruikte terminologie (componentiële analyse) i.v.m. vertalen
o Vertalen vs. actualiseren >>> equivalentie?
= er gebeurt transfer; aanpassen aan vandaag
o cf. de 4 basiseigenschappen van een vertaling volgens Nida
o verschil met Instagram-post van Conner Rousseau?
o Oplossingen na(ast) het vertalen: ethische kwesties
 Tekst vertalen, maar equivalentie bereiken door commentaar toe te voegen
o Andere criteria (bv. Koller): zie verderop

3