Samenvatting Nederlands Taal En Cultuur (1029FLWTTA)

2019 – 2020 Nederlands: Taal en cultuur


Nederlands: taal en cultuur
Deel 1: (Taal)geschiedenis van de Lage Landen
Prehistorie (tot 57 v.C.)
 Geen geschreven bronnen
Enkele vondsten uit het stenen tijdperk
BELGIË
Neanderthalers in Spy
Ligging Spy Spyrou




Man van Spy:
 Een v/d belangrijkste prehistorische vondsten België
 Een v/d laatste neanderthalers op Europees continent (Wallonië)
 Sommige bronnen zeggen ook de “mens van Spy”:
o “homme” in Frans: man/mens
 Zelfde aanleg voor spraak als moderne mens
o Wellicht nasaler en in hogere toon


NEDERLAND
Hunebedden




 Soort grafmonumenten: reusachtige keien
 Noordoosten Nederland: 50 in Drenthe en 2 in Groningen
 Niet bekend wie dit gedaan heeft
 Trechterbekercultuur: trechterbekers werden meegegeven als grafgeschenk of gebruikt als
voorraadpotten
 Op twee manieren omgaan met erfgoed: beschermen of niet?




1

,2019 – 2020 Nederlands: Taal en cultuur


Kelten en Germanen

 “prehistorie”: geen geschreven bronnen tot Romeinen (Caesar)


Germanen




Taalgrens



Kelten




Keltisering (6de – 5de eeuw v.C.)
OORSPRONG VERSPREIDING
Bohemen (Tsjechië) Huidige Frankrijk
Zuiden van België
Zuid-Duitsland Noorden van België (beperkt, bovenlaag bevolking)

HUIDIG KELTISCH
Iers, Bretons, Gaelisch (Schotland), Welsh (Wales), Manx (Isle of Man)

Germanisering
OORSPRONG VERSPREIDING
Noord-Duitsland Het noordoosten v/d Lage Landen (500 v.C.)
Eerst: Noord-Nederland
Daarna: rest v/d Lage Landen (o.a. België)
Uiteindelijk: zuiden v/d Lage Landen (2 de eeuw)
In zuiden v/d Lage Landen ontmoetten de twee volkeren elkaar
 De Germanen noemden de Kelten Wahlos
 GEVOLG: Germaans nam aantal woorden uit Keltisch over (=> woorden bestonden nog niet):
o Bodemkunde: lood, ijzer, duin, lei
o Andere: ambacht, rijk, gijzelaar
 -rix in Keltische eigennamen: “rex”, koning of heerser binnen Keltische periode

Germanen + Kelten (leefden naast elkaar/vermengden zich)
Centraal-België Zuidelijk-België Noord-Frankrijk
Oudheid – Romeinse tijd (57 v.C. – 400 n.C.)
2

,2019 – 2020 Nederlands: Taal en cultuur


 58 – 51 v.C.: Caesar verovert Gallië
o Gallië: huidig Frankrijk + BE + zuidelijk NL
o Bracht verslag uit over De bello Gallico (= de Gallische Oorlog)
o Einde prehistorie, Lage Landen doen intrede in geschiedschrijving
 Romanisering
o Keltische bevolking van Gallië schakelde over op vulgair Latijn (dagelijkse Romeinse
omgangstaal) en gaf eigen taal op
 Gebied net onder de Rijn (zuidelijk NL + noordelijk BE) niet zo sterk geromaniseerd
o Wel deel Gallië
o Waarschijnlijk enkel leiders en hun families namen Latijn over
o Bevolking: romaanse dialecten + Latijns leenwoorden
 Gebied boven de Rijn (“het vrije Germania”)
o Onafhankelijk
o Friezen + enkele andere Germaanse stammen
o Dreven handel met Romeinen + hulptroepen  overblijfselen Romeinse cultuur in
Friesland

DE BELGAE

 Stammen uit Lage Landen
o Noordwesten van Gallië
 Romeinen noemden Kelten Galli
o Sommige stammen Keltisch, andere Germaans dialecten
 Soms taalgemengde bevolking
 Julius Caesar over Belgae: “dappersten aller Galliërs”
o = hardste vechters
o Belgae pas verslagen in 57 v.C.

NATIESTAAT
= samenhorigheidsgevoel van volkeren en bevolkingen

Twee visies over totstandkoming
 Essentialistisch: bevolking deelt geschiedenis + cultuur, dus logischerwijze eigen staat
 Constructivistisch: staat is geen natuurlijke entiteit, maar constructie
o Resultaat van ideologische + politieke ingrepen en toevallige omstandigheden

België als natiestaat (1830)

 Behoefte aan “geschiedschrijving hoe oud België wel was”
o Belgae gezien als “Oude Belgen”
 Vochten ook voor hun onafhankelijkheid
o Sluit aan bij essentialistische visie natiestaat
 Visie realistisch?
o NEEN, romantische, onrealistische, utopische
gedachte. Wij weten niet precies waar Belgae
woonden. Romeinen hebben hen bovendien
uitgemoord/gedeporteerd. België was een enorm
doorgangsgebied.
 standbeeld Ambiorix

3

, 2019 – 2020 Nederlands: Taal en cultuur


 Grote Markt, Tongeren
 Opgericht in 19de eeuw
 Belgae “tussen Maas en Rijn” (Caesar)
o Beide Limburgen + Luik




STAMMEN IN DE LAGE LANDEN ROND HET BEGIN VAN DE JAARTELLING
 Zuidelijk Nederland en noordelijke België: vacuüm
o Andere Germaanse stammen
 Tungren (≈ Tongeren) in de Kempen
 Batavan langs Maas
 Friezen
 Nerviërs
 vorm kustlijn =veranderd
o 1421: Sint-Elizabethsvloed (Zeeland + Holland)
o Onderhoud dijken

Huidig Noord-Holland
Huidig Friesland




4