Samenvatting Antwerpen in de gouden eeuw (middeleeuwen)

Antwerpen in de vroegmoderne tijd: een prachtige parel in een
woeste branding
Historische feiten

De Gouden Eeuw van Antwerpen

16e eeuw = ‘Gouden Eeuw’ van Antwerpen (belangrijkste, machtigste, prachtigste stad v.d. wereld)
 zowel economische als cultureel  bevolkingstoenamen
oorzaak:
1488 Bruggelinge komen in opstand (wegens streng bewind + hoge belastingen) tegen Maximiliaan van
Oosterwijk  hij wordt gevangen genomen  legt na vrijlating zware straffe op
- verbod jaarmarkten  schenkt dat recht aan Antwerpen
- raadde buitenlandse kooplui aan uit Brugge te vertrekken
Brugge was ook alsmaar moeilijker bereikbaar door de verzanding van het Zwin  Antwerpen makkelijk
bereikbaar via de Schelde

De Vlaaikensgang

 vlaai- en wafelhuis
- hoge gevels huizen  stadsgronden peperduur
- huizen van steen  vroeger hout = snel brand, 1546 groot deel van de stad in brand (verbod
houten huizen volgt daarna)
- stank = urine, uitwerpselen  geen riolering

De Onze-Lieve-Vrouwekathedraal

- Gotische bouwstijl
- steunberen = een plaatselijke versterking van een muur om de druk van gewelven en luchtbogen op
te vangen  in de gotiek werden ze ook als versiering opgevat
- spitsbogen  wijzen naar omhoog
- veel beeldhouwwerken
- immense grote geeft het idee dat de Kathedraal tot aan de hemel rijkt
- pronkjuweel van Antwerpen
- Latijnse kruis = grondplan Kathedraal
- kruisribgewelven (zie afbeelding)
- 57 vaste altaren – elke gilde/ambacht had er één
1566 = oproep tot de vernieling van Katholieke kloosters en kerken/Beeldenstormers
- Calvinisten (Protestanten) + opkomende stedelijke burgerij die zich wouden ontworstelen aan het
gezag van de kerk  vallen gewapend (zwaarden, knuppels, lansen) binnen en vernielen alles
(glasramen, beelden, schilderijen,…)
reden: strek gekant tegen de verering van heiligenbeelden + overdadige rijkdom in kerken omdat het
niet zou stroken met de bijbel en de 10 geboden  ze vinden dat de kerken somber moeten zijn
gevolg:
- verhouding tussen Katholieken en Protestant komt op scherp te staan in de stad
- Filips II stuurt Hertog van Alva naar Nederlanden om hardhandig op te treden tegen de Protestanten
 richt de rechtbank ‘de Raad van Beroerten’ op waarmee hij een heksenjacht houd

, het stadhuis

- architect = Cornelis Floris de Vriendt
- 1540 begin bouw gotisch 
Probleem: Hertog van Gelre valt Antwerpen aan en de bouwmaterialen moeten plots aangewend
worden voor de verdediging van de stad
 1561 bouw wordt heropgestart – mode is verandert – gotiek was de kunst van gisteren, de
renaissance de kunst van de toekomst – er wordt dus verder gebouwd in renaissance stijl
 1564 einde werken stadhuis
- renaissance: Dorische, Ionische, sobere/monumentale karakter, roze marmer in de gevel, symmetrie
- gotiek: middenstuk = grotere uitbundigheid, de hang naar verticaliteit waardoor de symmetrie
doorbroken wordt
besluit: versmelting van het horizontalisme van de zuidelijke renaissance en het verticalisme van de
noordelijke gotiek
uiterlijk:
- middenstuk: triomfboog = grootheid, macht van het Antwerpse stadsbestuur
- links Vrouwe Justitia = rechtvaardigheid
hoofddeugden voor elke magistraat
- rechts Vrouwe Prudentia = wijsheid
- uithoeken – twee obelisken = fallussymbool (macht en kracht moest uitstralen)
- drie wapenschilden
 links = Hertog van Brabant
 midden = wapenschild van de Spaanse koning Filips II
 rechts = Markgraaf van Antwerpen
- grondniveau allemaal kleine poorten met typische Romeinse rondbogen  winkels

De Grote markt

- nummer 40 = oudste bewaarde barokke gildehuis in Antwerpen  wat je nu ziet = 1644
- gilde van de huidenvetters (iemand die van dierenhuiden een leren stof maakt) en schoenmakers
- waakte over hun leden
 respecteren van de regels
 prijsafspraken
 welzijn van zijn leden  bij tegenslag/ziekte/ongeval/overlijden boden ze hulp

de ondergang van Spanje

- 1575: Spanje maakt het staatsbankroet bekend  de vele oorlogen die het Spaanse rijk gevoerd
had, hadden zodanig veel geld gekost dat Koning Filips II zijn troepen niet meer kon betalen
- begin november 1576: Spaanse Furie vallen Antwerpen (een grote schatkist vol rijkdommen)
binnen
 huizen werden vernield/leeggeroofd/in brand gestoken, brave burgers/onschuldige
kinderen werden afgemaakt, vrouwen werden verkracht
 het stadhuis ging in vlammen op