Inhoud
Persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad ex 6:162) .......................................................................... 3
1. Onrechtmatigheid (6:162 lid 2) ............................................................................................................. 3
1) Inbreuk op een recht ........................................................................................................................ 3
2) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht ............................................................................ 4
3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt ->
Zorgvuldigheidsnorm ................................................................................................................................ 4
2. Toerekening (6:162 lid 3) ...................................................................................................................... 6
1. Schuld .............................................................................................................................................. 7
2. Wet.................................................................................................................................................. 7
3. Verkeersopvatting ............................................................................................................................ 7
3. Causaliteit, conditio sine qua non (csqn) ............................................................................................... 8
Condicio sine qua non: voldoende (niet absolute) zekerheid ..................................................................... 9
Condicio sine qua non/bewijsproblemen : omkeringsregel........................................................................ 9
Verschillende gebeurtenissen ................................................................................................................... 9
Verloren kans als schade ........................................................................................................................ 10
Groepsaansprakelijkheid ........................................................................................................................ 10
4. Relativiteit (6:163) .............................................................................................................................. 11
5. Schade (+ begroting) .......................................................................................................................... 12
1. Vermogensschade (materiële schade) -> 6:95................................................................................. 12
2. Ander nadeel (immateriële schade, smartengeld) -> 6:106 BW ....................................................... 12
Genotsderving ........................................................................................................................................ 12
Vermogensschade ex 6:96 ...................................................................................................................... 13
Schadebegroting ex 6:97 BW .................................................................................................................. 13
Personenschade ..................................................................................................................................... 14
Schadebegroting bij personenschade ...................................................................................................... 14
Verplaatste schade bij letsel ................................................................................................................... 15
Abstracte begroting bij personenschade ................................................................................................. 15
Smartengeld (6:106) ............................................................................................................................... 15
Verplaatste schade bij overlijden ............................................................................................................ 16
Affectieschade........................................................................................................................................ 16
Causaal verband bij schadebegroting (tweede zeef) Toerekening naar redelijkheid (6:98 BW) ................. 16
Vermindering schadevergoedingsplicht .................................................................................................. 17
Matiging ................................................................................................................................................. 17
Voordeelstoerekening (6:100) ................................................................................................................ 18
Eigen schuld ........................................................................................................................................... 18
Schadebeperkingsplicht .......................................................................................................................... 19
Verkeersaansprakelijkheid ...................................................................................................................... 19
1
,Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen ................................................................................................. 20
6:169 lid 1 BW -> kinderen tot 14 jaar (= t/m 13)......................................................................................... 20
6:169 lid 2 BW -> Kinderen van 14 en 15 jaar .............................................................................................. 21
Kinderen vanaf 16 jaar ................................................................................................................................ 21
Art. 6:170 (werkgever voor werknemer) ..................................................................................................... 21
Functioneel verband............................................................................................................................... 21
ZZP’er ..................................................................................................................................................... 22
Art. 7:658 BW (werknemer loopt schade op) .......................................................................................... 22
Structuur 7:658 BW ................................................................................................................................ 23
Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken ...................................................................................................... 23
Art. 6:173 (roerende zaken) en 6:174 (opstallen) ........................................................................................ 24
Gebrek-vereiste...................................................................................................................................... 24
De tenzij-formule van 6:173 en 6:174 BW ............................................................................................... 25
Aansprakelijkheid voor dieren, 6:179 BW .................................................................................................... 26
Tenzij-clausule van art. 6:179.................................................................................................................. 26
Op wie rust de kwalitatieve aansprakelijkheid ............................................................................................. 26
Invloed Europa op Nederlandse recht ............................................................................................................. 27
EVRM ......................................................................................................................................................... 27
Uniformering aansprakelijkheidsrecht: PETL ............................................................................................... 27
Uniformering aansprakelijkheidsrecht: DCFR............................................................................................... 27
Recht vanuit de Europese Unie ................................................................................................................... 27
1. Productaansprakelijkheid (6:185 e.v. BW)....................................................................................... 28
2. Oneerlijke handelspraktijken (6:193a e.v. BW)................................................................................ 29
3. Misleidende reclame (6:194 e.v. BW) ............................................................................................. 29
4. Mededingingsrecht (6:193k e.v. BW) .............................................................................................. 29
Rechtmatige daden ......................................................................................................................................... 30
Bronnen van verbintenissen ....................................................................................................................... 30
1. Zaakwaarneming ................................................................................................................................ 30
Vereisten ex 6:198 BW ........................................................................................................................... 30
Gevolgen zaakwaarneming ..................................................................................................................... 31
2. Onverschuldigde betaling ................................................................................................................... 31
Vereisten (6:203 BW).............................................................................................................................. 31
Gevolgen ................................................................................................................................................ 31
3. Ongerechtvaardigde verrijking............................................................................................................ 33
Vereisten (6:212 BW).............................................................................................................................. 33
4. Samenloop ......................................................................................................................................... 34
2
,Burgerlijk recht 3
HC 1A
Het uitgangspunt is dat iedereen zijn eigen schade draagt. Maar er zijn manieren om de schade af te
wentelen op een ander. Daar is het aansprakelijkheidsrecht voor. Het schadevergoedingsrecht heeft
functies. Dat zijn:
1. Compensatie: volledig herstellen schade
2. Selectie: welke schade gecompenseerd
3. Preventie: voorkomen schade/leed
4. Rechtshandhaving: afdwingen naleving rechten
5. Erkenning: van leed/onrecht, maatschappelijk belang
6. Genoegdoening: ex 6:106 BW
7. Straffen en ontnemen voordeel: ex 6:104 BW
Het aansprakelijkheidsrecht heeft 2 smaken:
1. Aansprakelijk voor eigen onrechtmatig gedrag (schuld/verwijtbaarheid grote rol)
2. Aansprakelijk in hoedanigheid ouder, werkgever, bezitter opstal/dier (kwalitatieve
aansprakelijkheid, risico grote rol). Van invloed op risicobenadering:
a. Profijt/gevaar/draagkracht/verzekerbaarheid
b. Geen persoonlijke schuld
Ook zijn er rechtvaardigingsgronden die maken dat de onrechtmatigheid van een gedraging wordt
weggenomen. De laatste 2 categorieën nemen niet per se de onrechtmatigheid weg, want kan niet de
onrechtmatigheid wegnemen als je je bewust in een gevaarlijke situatie gaat bevinden. Dat is dus een
afweging, je moet naar kelderluik criteria kijken of je bepaald gedrag mocht verwachten als dader.
a. Noodweer
b. Overmacht
c. Noodtoestand
d. Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
e. Risicoaanvaarding
f. Vergunning
Persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad ex 6:162)
Hiervoor zijn 5 vereisten te noemen:
1. Onrechtmatigheid (6:162 lid 2)
Voor onrechtmatigheid zijn 3 onrechtmatige gedragingen waar men uit kan kiezen wil aan dit vereiste
voldaan zijn. Zie kelderluik arrest.
1) Inbreuk op een recht
Het moet gaan om een subjectief recht en hoogwaardig belang. Kun je onderscheiden in absolute
vermogensrechten (bijv. eigendomsrecht) en persoonlijkheidsrechten (bijv. lichamelijke integriteit).
Maar de schade moet wel in een causaal verband staan tot de rechtsinbreuk (zie zwiepende tak arrest).
- De handeling moet een inbreuk op een recht vormen. Het feit dat je tegen een bal schopt is in
feite geen handeling wat normaalgesproken een inbreuk op een recht vormt. Het gaat niet om
het object van een recht maar om de uitoefening.
3
, 2) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag. Heeft een relatie tot het
relativiteitsvereiste. Je moet bij iedere wettelijke plicht die geschonden is nadenken of de wettelijke
plicht tot doel had schade te voorkomen. Dus hoe heeft wetgever deze wet bedoeld.
3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt
-> Zorgvuldigheidsnorm
Het is een ongeschreven norm, geen wettelijk houvast. Ruimte voor rechter om normatieve afweging
te maken en te kijken of iets onder deze norm valt. In kelderluikarrest (over gevaarzetting) is de open
norm ontwikkeld. Je hebt verschillende deelnormen. Deelnormen zijn een verdere uitwerking van de
zorgvuldigheidsnorm. Die zijn in 2 categorieën te verdelen: gevaarzetting en niet-gevaarzetting. Bij
gevaarzetting vallen ze altijd terug op kelderluikcriteria (1-5 dus ook bildtpollen)
Deelnorm gevaarzetting
De criteria van deze deelnorm, ook wel het inschatten van het gevaar. Kelderluik criteria:
1. Hoe waarschijnlijk is het dat iemand de vereiste en verwachte oplettendheid en
voorzichtigheid niet in acht neemt? Verwacht je dat iemand oplet?
2. Hoe groot is de kans dat daaruit ongevallen ontstaan?
3. Hoe ernstig zijn de gevolgen?
4. Hoe bezwaarlijk zijn de te nemen veiligheidsmaatregelen? Bestond het gevaar ook met
extreem veel veiligheidsmaatregelen? Veiligheidsmaatregel adequaat en effectief?
a. Soms nodig dat een luik openstaat maar als je veiligheidsmaatregelen zoals bord
plaatsen is het gevaar weg.
N.a.v. Bildtpollen arrest nog 2 nieuwe kelderluik criteria:
Criteria 5. Aard van de gedraging
Aanvulling criteria 3: aard van gevolgen ook meegewogen.
Aanvulling criteria 4: Gebruikelijkheid van de voorzorgsmaatregelen.
Kelderluik kan een rol spelen bij letselschade en zaaks schade. Als je bij het de grens van factor 1 en 2
voor onrechtmatigheid loopt, dan kan je op maatschappelijke betamelijkheid terugvallen als vangnet.
Bij FitforFree arrest viel een moeder over de verhoging in de sportschool, je kijkt dan naar de
gevaarzetting (dus kelderluik). Je kijkt naar de oplettendheid die van iemand te verwachten is. HR zegt
andere oplettendheid van iemand die er vaak komt ipv iemand die voor de eerste keer komt. Maar
welke veiligheidsmaatregelen zijn dan gebruikelijk/aanvaardbaar. Maar niet per definitie onrechtmatig
om verhoging in sportschool, uitgebreide toetsing factor 1. Het is van belang om de feiten en
omstandigheden af te wegen, maakt ook nog uit wat op die verhoging staat.
Mogelijke deelnormen bij gevaarzetting, deelnormen waarbij kelderluik criteria toepassing zijn.
1. Gevaarzetting professionele vs privesfeer (wel/geen overheid) -> Aard gedraging
2. Terreinbeheer/creëren gevaarlijke toestand die wel toegestaan -> Jetblast arrest
a. Jetblast: over het 4e criteria van kelderluik, de te nemen veiligheidsmaatregelen. Wel
gevaarzetting in zin 1e 3 criteria maar niet per definitie onrechtmatig. Onrechtmatige toestand
is gedoogd als men daarvoor waarschuwt. Veiligheidsmaatregel adequaat?
b. Lage aansprakelijkheidsdrempel, aansprakelijkheid snel aangenomen en hoge zorgplicht. Gaat
vaak om overheidsinstanties, onderwijs- zorginstellingen, openbare gebouwen en terrein en
wegbeheerders.
4
Persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad ex 6:162) .......................................................................... 3
1. Onrechtmatigheid (6:162 lid 2) ............................................................................................................. 3
1) Inbreuk op een recht ........................................................................................................................ 3
2) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht ............................................................................ 4
3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt ->
Zorgvuldigheidsnorm ................................................................................................................................ 4
2. Toerekening (6:162 lid 3) ...................................................................................................................... 6
1. Schuld .............................................................................................................................................. 7
2. Wet.................................................................................................................................................. 7
3. Verkeersopvatting ............................................................................................................................ 7
3. Causaliteit, conditio sine qua non (csqn) ............................................................................................... 8
Condicio sine qua non: voldoende (niet absolute) zekerheid ..................................................................... 9
Condicio sine qua non/bewijsproblemen : omkeringsregel........................................................................ 9
Verschillende gebeurtenissen ................................................................................................................... 9
Verloren kans als schade ........................................................................................................................ 10
Groepsaansprakelijkheid ........................................................................................................................ 10
4. Relativiteit (6:163) .............................................................................................................................. 11
5. Schade (+ begroting) .......................................................................................................................... 12
1. Vermogensschade (materiële schade) -> 6:95................................................................................. 12
2. Ander nadeel (immateriële schade, smartengeld) -> 6:106 BW ....................................................... 12
Genotsderving ........................................................................................................................................ 12
Vermogensschade ex 6:96 ...................................................................................................................... 13
Schadebegroting ex 6:97 BW .................................................................................................................. 13
Personenschade ..................................................................................................................................... 14
Schadebegroting bij personenschade ...................................................................................................... 14
Verplaatste schade bij letsel ................................................................................................................... 15
Abstracte begroting bij personenschade ................................................................................................. 15
Smartengeld (6:106) ............................................................................................................................... 15
Verplaatste schade bij overlijden ............................................................................................................ 16
Affectieschade........................................................................................................................................ 16
Causaal verband bij schadebegroting (tweede zeef) Toerekening naar redelijkheid (6:98 BW) ................. 16
Vermindering schadevergoedingsplicht .................................................................................................. 17
Matiging ................................................................................................................................................. 17
Voordeelstoerekening (6:100) ................................................................................................................ 18
Eigen schuld ........................................................................................................................................... 18
Schadebeperkingsplicht .......................................................................................................................... 19
Verkeersaansprakelijkheid ...................................................................................................................... 19
1
,Kwalitatieve aansprakelijkheid voor personen ................................................................................................. 20
6:169 lid 1 BW -> kinderen tot 14 jaar (= t/m 13)......................................................................................... 20
6:169 lid 2 BW -> Kinderen van 14 en 15 jaar .............................................................................................. 21
Kinderen vanaf 16 jaar ................................................................................................................................ 21
Art. 6:170 (werkgever voor werknemer) ..................................................................................................... 21
Functioneel verband............................................................................................................................... 21
ZZP’er ..................................................................................................................................................... 22
Art. 7:658 BW (werknemer loopt schade op) .......................................................................................... 22
Structuur 7:658 BW ................................................................................................................................ 23
Kwalitatieve aansprakelijkheid voor zaken ...................................................................................................... 23
Art. 6:173 (roerende zaken) en 6:174 (opstallen) ........................................................................................ 24
Gebrek-vereiste...................................................................................................................................... 24
De tenzij-formule van 6:173 en 6:174 BW ............................................................................................... 25
Aansprakelijkheid voor dieren, 6:179 BW .................................................................................................... 26
Tenzij-clausule van art. 6:179.................................................................................................................. 26
Op wie rust de kwalitatieve aansprakelijkheid ............................................................................................. 26
Invloed Europa op Nederlandse recht ............................................................................................................. 27
EVRM ......................................................................................................................................................... 27
Uniformering aansprakelijkheidsrecht: PETL ............................................................................................... 27
Uniformering aansprakelijkheidsrecht: DCFR............................................................................................... 27
Recht vanuit de Europese Unie ................................................................................................................... 27
1. Productaansprakelijkheid (6:185 e.v. BW)....................................................................................... 28
2. Oneerlijke handelspraktijken (6:193a e.v. BW)................................................................................ 29
3. Misleidende reclame (6:194 e.v. BW) ............................................................................................. 29
4. Mededingingsrecht (6:193k e.v. BW) .............................................................................................. 29
Rechtmatige daden ......................................................................................................................................... 30
Bronnen van verbintenissen ....................................................................................................................... 30
1. Zaakwaarneming ................................................................................................................................ 30
Vereisten ex 6:198 BW ........................................................................................................................... 30
Gevolgen zaakwaarneming ..................................................................................................................... 31
2. Onverschuldigde betaling ................................................................................................................... 31
Vereisten (6:203 BW).............................................................................................................................. 31
Gevolgen ................................................................................................................................................ 31
3. Ongerechtvaardigde verrijking............................................................................................................ 33
Vereisten (6:212 BW).............................................................................................................................. 33
4. Samenloop ......................................................................................................................................... 34
2
,Burgerlijk recht 3
HC 1A
Het uitgangspunt is dat iedereen zijn eigen schade draagt. Maar er zijn manieren om de schade af te
wentelen op een ander. Daar is het aansprakelijkheidsrecht voor. Het schadevergoedingsrecht heeft
functies. Dat zijn:
1. Compensatie: volledig herstellen schade
2. Selectie: welke schade gecompenseerd
3. Preventie: voorkomen schade/leed
4. Rechtshandhaving: afdwingen naleving rechten
5. Erkenning: van leed/onrecht, maatschappelijk belang
6. Genoegdoening: ex 6:106 BW
7. Straffen en ontnemen voordeel: ex 6:104 BW
Het aansprakelijkheidsrecht heeft 2 smaken:
1. Aansprakelijk voor eigen onrechtmatig gedrag (schuld/verwijtbaarheid grote rol)
2. Aansprakelijk in hoedanigheid ouder, werkgever, bezitter opstal/dier (kwalitatieve
aansprakelijkheid, risico grote rol). Van invloed op risicobenadering:
a. Profijt/gevaar/draagkracht/verzekerbaarheid
b. Geen persoonlijke schuld
Ook zijn er rechtvaardigingsgronden die maken dat de onrechtmatigheid van een gedraging wordt
weggenomen. De laatste 2 categorieën nemen niet per se de onrechtmatigheid weg, want kan niet de
onrechtmatigheid wegnemen als je je bewust in een gevaarlijke situatie gaat bevinden. Dat is dus een
afweging, je moet naar kelderluik criteria kijken of je bepaald gedrag mocht verwachten als dader.
a. Noodweer
b. Overmacht
c. Noodtoestand
d. Bevoegd gegeven ambtelijk bevel
e. Risicoaanvaarding
f. Vergunning
Persoonlijke aansprakelijkheid (onrechtmatige daad ex 6:162)
Hiervoor zijn 5 vereisten te noemen:
1. Onrechtmatigheid (6:162 lid 2)
Voor onrechtmatigheid zijn 3 onrechtmatige gedragingen waar men uit kan kiezen wil aan dit vereiste
voldaan zijn. Zie kelderluik arrest.
1) Inbreuk op een recht
Het moet gaan om een subjectief recht en hoogwaardig belang. Kun je onderscheiden in absolute
vermogensrechten (bijv. eigendomsrecht) en persoonlijkheidsrechten (bijv. lichamelijke integriteit).
Maar de schade moet wel in een causaal verband staan tot de rechtsinbreuk (zie zwiepende tak arrest).
- De handeling moet een inbreuk op een recht vormen. Het feit dat je tegen een bal schopt is in
feite geen handeling wat normaalgesproken een inbreuk op een recht vormt. Het gaat niet om
het object van een recht maar om de uitoefening.
3
, 2) Doen of nalaten in strijd met een wettelijke plicht
Elke algemeen verbindende regeling uitgaande van een bevoegd gezag. Heeft een relatie tot het
relativiteitsvereiste. Je moet bij iedere wettelijke plicht die geschonden is nadenken of de wettelijke
plicht tot doel had schade te voorkomen. Dus hoe heeft wetgever deze wet bedoeld.
3) Doen of nalaten in strijd met het ongeschreven recht dat in het maatschappelijk verkeer betaamt
-> Zorgvuldigheidsnorm
Het is een ongeschreven norm, geen wettelijk houvast. Ruimte voor rechter om normatieve afweging
te maken en te kijken of iets onder deze norm valt. In kelderluikarrest (over gevaarzetting) is de open
norm ontwikkeld. Je hebt verschillende deelnormen. Deelnormen zijn een verdere uitwerking van de
zorgvuldigheidsnorm. Die zijn in 2 categorieën te verdelen: gevaarzetting en niet-gevaarzetting. Bij
gevaarzetting vallen ze altijd terug op kelderluikcriteria (1-5 dus ook bildtpollen)
Deelnorm gevaarzetting
De criteria van deze deelnorm, ook wel het inschatten van het gevaar. Kelderluik criteria:
1. Hoe waarschijnlijk is het dat iemand de vereiste en verwachte oplettendheid en
voorzichtigheid niet in acht neemt? Verwacht je dat iemand oplet?
2. Hoe groot is de kans dat daaruit ongevallen ontstaan?
3. Hoe ernstig zijn de gevolgen?
4. Hoe bezwaarlijk zijn de te nemen veiligheidsmaatregelen? Bestond het gevaar ook met
extreem veel veiligheidsmaatregelen? Veiligheidsmaatregel adequaat en effectief?
a. Soms nodig dat een luik openstaat maar als je veiligheidsmaatregelen zoals bord
plaatsen is het gevaar weg.
N.a.v. Bildtpollen arrest nog 2 nieuwe kelderluik criteria:
Criteria 5. Aard van de gedraging
Aanvulling criteria 3: aard van gevolgen ook meegewogen.
Aanvulling criteria 4: Gebruikelijkheid van de voorzorgsmaatregelen.
Kelderluik kan een rol spelen bij letselschade en zaaks schade. Als je bij het de grens van factor 1 en 2
voor onrechtmatigheid loopt, dan kan je op maatschappelijke betamelijkheid terugvallen als vangnet.
Bij FitforFree arrest viel een moeder over de verhoging in de sportschool, je kijkt dan naar de
gevaarzetting (dus kelderluik). Je kijkt naar de oplettendheid die van iemand te verwachten is. HR zegt
andere oplettendheid van iemand die er vaak komt ipv iemand die voor de eerste keer komt. Maar
welke veiligheidsmaatregelen zijn dan gebruikelijk/aanvaardbaar. Maar niet per definitie onrechtmatig
om verhoging in sportschool, uitgebreide toetsing factor 1. Het is van belang om de feiten en
omstandigheden af te wegen, maakt ook nog uit wat op die verhoging staat.
Mogelijke deelnormen bij gevaarzetting, deelnormen waarbij kelderluik criteria toepassing zijn.
1. Gevaarzetting professionele vs privesfeer (wel/geen overheid) -> Aard gedraging
2. Terreinbeheer/creëren gevaarlijke toestand die wel toegestaan -> Jetblast arrest
a. Jetblast: over het 4e criteria van kelderluik, de te nemen veiligheidsmaatregelen. Wel
gevaarzetting in zin 1e 3 criteria maar niet per definitie onrechtmatig. Onrechtmatige toestand
is gedoogd als men daarvoor waarschuwt. Veiligheidsmaatregel adequaat?
b. Lage aansprakelijkheidsdrempel, aansprakelijkheid snel aangenomen en hoge zorgplicht. Gaat
vaak om overheidsinstanties, onderwijs- zorginstellingen, openbare gebouwen en terrein en
wegbeheerders.
4
