Samenvatting Aardrijkskunde h2 vwo 3

2.1 Het gezicht van de aarde verandert
Het ontstaan van de aarde
- Toen de aarde ontstond, is de aarde langzaam afgekoeld
- Als gevolg van de vulkanische activiteit kwam er CO2 en waterdamp in de atmosfeer
- Waterdamp condenseert en vormt de huidige oceaan
- ongeveer drie miljard jaar geleden ontstonden bacteriën waaruit later complexere
levensvormen ontstonden
Ontstaan van leven
- Het leven ontstond eerst vanuit bacteriën
- Nieuwe levensvormen werden steeds complexer
- volgende levensvormen in volgorde van ontstaan:
● landdieren
● zoogdieren
● reptielen
● weekdieren
● vissen
● schelpdieren
De geologische volgorde
- Op basis van de ontwikkeling van levensvormen hebben wetenschappers de
geologische tijdschaal gemaakt
- De eerste periode is het Precambrium:
● continenten verschijnen
● aarde bevroor meerdere malen
● alleen leven onder water
● aan het einde ontstonden de eerste levensvormen op het aardoppervlak
- De tweede periode is het Paleozoïcum:
● supercontinent Pangea is gevormd
- De derde periode is het Mesozoïcum:
● planten en dieren veranderen
● tijdperk van de dinosauriërs
● Pangea valt uit elkaar en huidige continenten ontstaan
- De vierde periode is het Kenozoïcum:
● uitsterven van dinosauriërs
● leven zoals wij dat nu kennen ontstaat (met aan het einde de mens)
- Vijf keer verdwijnt een groot deel van al het leven op aarde.
- Wanneer een groot deel van al het leven op aarde verdwijnt dan is dat een
massa-extinctie
- Wat de oorzaken van massa-extincties zijn is divers en niet duidelijk.
- 440 miljoen jaar geleden werd het kouder en werden grote delen land bedekt met
landijs.
- 65 miljoen jaar geleden zorgde een grote meteorietinslag voor veel stof in de
atmosfeer. Hierdoor stierven veel planten en dieren.

, 2.2 Het dagboek van de aarde
Gesteenten en fossielen
- Door gesteenten en fossielen te bestuderen hebben mensen de ontwikkeling van het
leven op aarde ontdekt
- Elk levend wezen kan gefossiliseerd worden
- Sommige skeletten zijn goed bewaard gebleven
- De oorzaak daarvan is dat ze onder modder en zand begraven zijn
- Gesteenten en fossielen geven veel informatie over het klimaat van vroeger.
- Wat zegt de vondst van een mammoet op de bodem van de Noordzee:
● het klimaat was toen kouder
● de Noordzee lag droog
- Wat kun je over het verleden zeggen wanneer je kalksteen tegenkomt?
● er heeft in het verleden een zee gelegen
● in de zee zwommen zeedieren met kalkskeletjes die naar de bodem zijn
gezakt
- Als een ammoniet gevonden wordt in een laag kalksteen dan is die tussen de 250 en
65 miljoen jaar geleden gefossiliseerd
- Een ammoniet heet ook wel een gidsfossiel
Opgestapelde tijd
- Er zijn drie soorten gesteenten:
● sedimentgesteente
● stollingsgesteente
● metamorf gesteente
- Gesteenten worden laag voor laag afgezet
- De onderste laag is het oudst
- De laagjes die worden afgezet zijn:
● zand
● klei
- Na miljoenen jaren zijn de lagen weggezakt en tot sedimentgesteente
samengeperst.
- Stollingsgesteenten zijn gevormd door
● vulkanische activiteit
- Gesteente dat is ontstaan door het ondergronds stollen van magma
● graniet
- Wanneer je graniet tegenkomt in de bodem dan weet je
● dat hier vroeger vulkanen waren
- Metamorf gesteente is sediment- of stollingsgesteente dat is veranderd onder invloed
van:
● temperatuur
● druk
- Een bekend voorbeeld is kalksteen dat verandert in marmer
Relatieve en absolute tijd
- Hoe kun je weten in welke volgorde de verschillende lagen in het sedimentgesteente
zijn gevormd?
● de oudste laag ligt onderop -> relatieve ouderdom
● Door radioactief materiaal in gesteente te meten kan de ouderdom bepaald
worden -> absolute ouderdom