Inhoud
1. Het economisch probleem .............................................................................................................. 6
2. Economie: een allocatiewetenschap ............................................................................................... 6
3. De behoeften ingedeeld… ............................................................................................................... 6
4. De middelen ingedeeld ................................................................................................................... 6
4.1 Vrije en economische goederen .............................................................................................. 6
4.2 Consumptie- en investeringsgoederen ................................................................................... 7
4.3 Private en publieke goederen ................................................................................................. 7
4.3.1 Private goederen ............................................................................................................. 7
4.3.2 Publieke goederen of zuiver collectieve goederen ......................................................... 7
4.3.3 Quasi-collectieve goederen ............................................................................................. 8
4.3.4 Een overzicht ................................................................................................................... 8
5. De productiefactoren ...................................................................................................................... 8
6. Welvaart vs welzijn .......................................................................................................................... 8
7. Micro vs macro ................................................................................................................................ 8
8. Het wetenschapsterrein van de economie ..................................................................................... 9
9. Methodiek: de ceteris paribus-clausule .......................................................................................... 9
10. Opportunity cost en de PMC ....................................................................................................... 9
1. Consumenten in macro- en micro-economie................................................................................ 10
2. Nut ................................................................................................................................................. 10
2.1 Totaal nut en marginaal nut .................................................................................................. 10
2.2 Nut rangschikken: het preferentieschema ............................................................................ 10
2.3 Indifferentiekrommen in 3D .................................................................................................. 11
2.4 Eigenschappen van indifferentiekrommen ........................................................................... 11
3. Het budget en de prijzen ............................................................................................................... 11
3.1 De budgetrechte.................................................................................................................... 12
3.2 Het optimum van de consument........................................................................................... 12
3.3 Budgetrechte en inkomensveranderingen............................................................................ 12
3.4 Budgetrechte en prijswijzigingen .......................................................................................... 13
4. Nudge ............................................................................................................................................ 13
5. De wet van de vraag ...................................................................................................................... 14
5.1 Bewegingen langsheen de vraagcurve .................................................................................. 14
5.2 Verschuiving van de vraagcurve ............................................................................................ 14
5.3 Het afleiden van de individuele vraagcurve .......................................................................... 15
5.4 Wanneer verschuift de individuele vraagcurve? ................................................................... 15
1
Bedrijfseconomie
, 5.5 Het afleiden van de collectieve vraagcurve .......................................................................... 16
5.6 Het consumentensurplus ...................................................................................................... 16
6. De elasticiteit van de vraag ........................................................................................................... 17
6.1 De prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................ 17
6.1.1 Meting ........................................................................................................................... 17
6.1.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 17
6.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ........................................................................ 19
6.2.1 Meting ........................................................................................................................... 19
6.2.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 19
6.3 De inkomenselasticiteit van de vraag.................................................................................... 19
6.3.1 Meting ........................................................................................................................... 19
6.3.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 19
6.3.3 De wet van Engel ........................................................................................................... 20
6.3.4 Soorten goederen en grafische voorstellingen bij de wet van Engel ............................ 20
6.4 Het nut van elasticiteitsberekeningen .................................................................................. 20
7. Het indexcijfer van de consumptieprijzen..................................................................................... 21
7.1 Betekenis ............................................................................................................................... 21
7.2 Voorwaarden voor een index ................................................................................................ 21
7.3 Een cijfervoorbeeld op basis van drie getuigen .................................................................... 21
1. Inleiding ......................................................................................................................................... 22
2. Winst: een belangrijk doel voor een onderneming....................................................................... 22
3. Winstmaximalisatie – relatief ........................................................................................................ 22
4. De productiefunctie, productiviteit en wet van toe-en-afnemende meeropbrengst................... 23
4.1 Productiefunctie, productiefactoren (korte en lange termijn) ............................................. 23
4.2 Productiviteit ......................................................................................................................... 23
4.3 Wet van de toe- en afnemende meeropbrengst .................................................................. 23
4.4 Totale, gemiddelde en marginale productie ......................................................................... 24
5. Het kostenverloop ......................................................................................................................... 24
4.1 De wet van toe- en afnemende meeropbrengst versus kostprijs ......................................... 24
4.2 Soorten kosten ...................................................................................................................... 24
4.2.1 De totale kosten ............................................................................................................ 24
4.2.2 De marginale en gemiddelde kosten ............................................................................. 24
6. Het opbrengstenverloop ............................................................................................................... 26
7. Opbrengsten, kosten en winst ...................................................................................................... 26
7.1 De totale opbrengsten, totale kosten en totale winst .......................................................... 26
7.2 De marginale en gemiddelde kosten en opbrengsten .......................................................... 27
2
Bedrijfseconomie
,8. De aanbodcurve ............................................................................................................................ 28
7.4 De individuele aanbodcurve .................................................................................................. 28
7.4.1 Afleiden van de individuele aanbodcurve ..................................................................... 28
7.4.2 Verschuivingen LANGS of VAN de aanbodcurve ........................................................... 28
7.5 De marktaanbodcurve ........................................................................................................... 28
7.5.1 Afleiden van de marktaanbodcurve .............................................................................. 28
7.5.2 Verschuivingen LANGS en VAN de marktaanbodcurve ................................................. 29
7.5.3 Het producentensurplus................................................................................................ 29
9. Breakevenanalyse.......................................................................................................................... 29
10. Aanbodelasticiteit...................................................................................................................... 30
1. De markt ........................................................................................................................................ 31
2. Kenmerken van marktvormen....................................................................................................... 31
3. Volkomen concurrentie ................................................................................................................. 31
3.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 32
3.2 Prijsvorming ................................................................................................................................. 32
4. Monopolie ..................................................................................................................................... 32
4.1 Kenmerken ............................................................................................................................ 32
4.2 Soorten .................................................................................................................................. 33
4.2.1 Monopolie als gevolg van een kostenvoordeel ............................................................. 33
4.2.2 Monopolie als gevolg van wettelijke bepalingen .......................................................... 33
4.2.3 Natuurlijk monopolie..................................................................................................... 33
4.3 Prijsvorming ........................................................................................................................... 33
4.4 Break-evenanalyse ................................................................................................................ 35
4.5 Technisch optimale punt ....................................................................................................... 35
5. Oligopolie ...................................................................................................................................... 36
5.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 36
5.2 Soorten ........................................................................................................................................ 36
5.3 Prijsvorming ................................................................................................................................. 36
5.3.1 Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden ....................................................... 36
5.3.2 Concurrentie op basis van prijzen ........................................................................................ 37
5.3.3 Prijsstarheid in een oligopolistische markt .......................................................................... 37
6. Monopolistische concurrentie ...................................................................................................... 37
6.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 37
6.2 Prijsvorming ................................................................................................................................. 38
7. Bijzondere marktvormen............................................................................................................... 38
7.1 Deeleconomie.............................................................................................................................. 38
3
Bedrijfseconomie
, 7.1.1 Definitie van de deeleconomie (sharing economy).............................................................. 38
7.1.2 Factoren aan de basis van het ontstaan en de ontwikkeling van de deeleconomie ........... 38
7.1.3 Economisch belang van de deeleconomie ........................................................................... 39
7.1.4 Deeleconomie vs huidige economie .................................................................................... 39
8. Welvaartsverdeling bij marktwerking ........................................................................................... 39
8.1 Het consumentensurplus ............................................................................................................ 39
8.2 Het producenten surplus ............................................................................................................. 39
8.3 Berekening van het CS en het PS................................................................................................. 39
8.4 Minimumprijzen en maximumprijzen ......................................................................................... 40
8.4.1 Minimumprijs ....................................................................................................................... 40
8.4.2 Maximumprijs....................................................................................................................... 40
8.5 De invloed van belattingen op het CS e het PS ........................................................................... 40
8.5.1 Belasting opgelegd aan de producent .................................................................................. 40
8.5.2 Belasting opgelegd aan de consument................................................................................. 40
8.6 De invloed van subsidies op het CS en het PS ............................................................................. 41
8.6.1 Subsidie uitgereikt aan de producent .................................................................................. 41
8.6.2 Subsidie toegekend aan de consument ............................................................................... 41
8.7 Redenen voor het geven van een subsidie of het heffen van een belasting .............................. 41
1. De Staatsstructuur ......................................................................................................................... 42
2. De taken van de overheid ............................................................................................................. 42
2.1 De allocatiefunctie van de overheid...................................................................................... 42
2.1.1 Monopolievorming ........................................................................................................ 42
2.1.2 Publieke goederen ......................................................................................................... 42
2.1.3 Externe effecten ............................................................................................................ 42
2.1.4 Imperfecte informatie ................................................................................................... 43
2.2 De distributiefunctie van de overheid ................................................................................... 43
2.2.1 De verdeling van de inkomens ...................................................................................... 43
2.2.2 Aanpassing van de prijzen ............................................................................................. 43
2.3 De stabilisatiefunctie van de overheid .................................................................................. 43
3. De Begroting .................................................................................................................................. 43
3.1 Uitgangspunten bij het opstellen van een begroting ............................................................ 44
3.1.1 Macro-economische situatie van België ....................................................................... 44
3.1.2 De regels die de Economische en Monetaire Unie oplegt aan haar leden ................... 44
3.2 Principes bij het opstellen van een begroting ....................................................................... 45
3.2.1 Eénjarigheid of annaliteit .............................................................................................. 45
3.2.2 Specialiteit ..................................................................................................................... 45
4
Bedrijfseconomie
1. Het economisch probleem .............................................................................................................. 6
2. Economie: een allocatiewetenschap ............................................................................................... 6
3. De behoeften ingedeeld… ............................................................................................................... 6
4. De middelen ingedeeld ................................................................................................................... 6
4.1 Vrije en economische goederen .............................................................................................. 6
4.2 Consumptie- en investeringsgoederen ................................................................................... 7
4.3 Private en publieke goederen ................................................................................................. 7
4.3.1 Private goederen ............................................................................................................. 7
4.3.2 Publieke goederen of zuiver collectieve goederen ......................................................... 7
4.3.3 Quasi-collectieve goederen ............................................................................................. 8
4.3.4 Een overzicht ................................................................................................................... 8
5. De productiefactoren ...................................................................................................................... 8
6. Welvaart vs welzijn .......................................................................................................................... 8
7. Micro vs macro ................................................................................................................................ 8
8. Het wetenschapsterrein van de economie ..................................................................................... 9
9. Methodiek: de ceteris paribus-clausule .......................................................................................... 9
10. Opportunity cost en de PMC ....................................................................................................... 9
1. Consumenten in macro- en micro-economie................................................................................ 10
2. Nut ................................................................................................................................................. 10
2.1 Totaal nut en marginaal nut .................................................................................................. 10
2.2 Nut rangschikken: het preferentieschema ............................................................................ 10
2.3 Indifferentiekrommen in 3D .................................................................................................. 11
2.4 Eigenschappen van indifferentiekrommen ........................................................................... 11
3. Het budget en de prijzen ............................................................................................................... 11
3.1 De budgetrechte.................................................................................................................... 12
3.2 Het optimum van de consument........................................................................................... 12
3.3 Budgetrechte en inkomensveranderingen............................................................................ 12
3.4 Budgetrechte en prijswijzigingen .......................................................................................... 13
4. Nudge ............................................................................................................................................ 13
5. De wet van de vraag ...................................................................................................................... 14
5.1 Bewegingen langsheen de vraagcurve .................................................................................. 14
5.2 Verschuiving van de vraagcurve ............................................................................................ 14
5.3 Het afleiden van de individuele vraagcurve .......................................................................... 15
5.4 Wanneer verschuift de individuele vraagcurve? ................................................................... 15
1
Bedrijfseconomie
, 5.5 Het afleiden van de collectieve vraagcurve .......................................................................... 16
5.6 Het consumentensurplus ...................................................................................................... 16
6. De elasticiteit van de vraag ........................................................................................................... 17
6.1 De prijselasticiteit van de vraag ............................................................................................ 17
6.1.1 Meting ........................................................................................................................... 17
6.1.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 17
6.2 De kruiselingse prijselasticiteit van de vraag ........................................................................ 19
6.2.1 Meting ........................................................................................................................... 19
6.2.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 19
6.3 De inkomenselasticiteit van de vraag.................................................................................... 19
6.3.1 Meting ........................................................................................................................... 19
6.3.2 Mogelijke waarden ........................................................................................................ 19
6.3.3 De wet van Engel ........................................................................................................... 20
6.3.4 Soorten goederen en grafische voorstellingen bij de wet van Engel ............................ 20
6.4 Het nut van elasticiteitsberekeningen .................................................................................. 20
7. Het indexcijfer van de consumptieprijzen..................................................................................... 21
7.1 Betekenis ............................................................................................................................... 21
7.2 Voorwaarden voor een index ................................................................................................ 21
7.3 Een cijfervoorbeeld op basis van drie getuigen .................................................................... 21
1. Inleiding ......................................................................................................................................... 22
2. Winst: een belangrijk doel voor een onderneming....................................................................... 22
3. Winstmaximalisatie – relatief ........................................................................................................ 22
4. De productiefunctie, productiviteit en wet van toe-en-afnemende meeropbrengst................... 23
4.1 Productiefunctie, productiefactoren (korte en lange termijn) ............................................. 23
4.2 Productiviteit ......................................................................................................................... 23
4.3 Wet van de toe- en afnemende meeropbrengst .................................................................. 23
4.4 Totale, gemiddelde en marginale productie ......................................................................... 24
5. Het kostenverloop ......................................................................................................................... 24
4.1 De wet van toe- en afnemende meeropbrengst versus kostprijs ......................................... 24
4.2 Soorten kosten ...................................................................................................................... 24
4.2.1 De totale kosten ............................................................................................................ 24
4.2.2 De marginale en gemiddelde kosten ............................................................................. 24
6. Het opbrengstenverloop ............................................................................................................... 26
7. Opbrengsten, kosten en winst ...................................................................................................... 26
7.1 De totale opbrengsten, totale kosten en totale winst .......................................................... 26
7.2 De marginale en gemiddelde kosten en opbrengsten .......................................................... 27
2
Bedrijfseconomie
,8. De aanbodcurve ............................................................................................................................ 28
7.4 De individuele aanbodcurve .................................................................................................. 28
7.4.1 Afleiden van de individuele aanbodcurve ..................................................................... 28
7.4.2 Verschuivingen LANGS of VAN de aanbodcurve ........................................................... 28
7.5 De marktaanbodcurve ........................................................................................................... 28
7.5.1 Afleiden van de marktaanbodcurve .............................................................................. 28
7.5.2 Verschuivingen LANGS en VAN de marktaanbodcurve ................................................. 29
7.5.3 Het producentensurplus................................................................................................ 29
9. Breakevenanalyse.......................................................................................................................... 29
10. Aanbodelasticiteit...................................................................................................................... 30
1. De markt ........................................................................................................................................ 31
2. Kenmerken van marktvormen....................................................................................................... 31
3. Volkomen concurrentie ................................................................................................................. 31
3.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 32
3.2 Prijsvorming ................................................................................................................................. 32
4. Monopolie ..................................................................................................................................... 32
4.1 Kenmerken ............................................................................................................................ 32
4.2 Soorten .................................................................................................................................. 33
4.2.1 Monopolie als gevolg van een kostenvoordeel ............................................................. 33
4.2.2 Monopolie als gevolg van wettelijke bepalingen .......................................................... 33
4.2.3 Natuurlijk monopolie..................................................................................................... 33
4.3 Prijsvorming ........................................................................................................................... 33
4.4 Break-evenanalyse ................................................................................................................ 35
4.5 Technisch optimale punt ....................................................................................................... 35
5. Oligopolie ...................................................................................................................................... 36
5.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 36
5.2 Soorten ........................................................................................................................................ 36
5.3 Prijsvorming ................................................................................................................................. 36
5.3.1 Concurrentie op basis van aangeboden hoeveelheden ....................................................... 36
5.3.2 Concurrentie op basis van prijzen ........................................................................................ 37
5.3.3 Prijsstarheid in een oligopolistische markt .......................................................................... 37
6. Monopolistische concurrentie ...................................................................................................... 37
6.1 Kenmerken .................................................................................................................................. 37
6.2 Prijsvorming ................................................................................................................................. 38
7. Bijzondere marktvormen............................................................................................................... 38
7.1 Deeleconomie.............................................................................................................................. 38
3
Bedrijfseconomie
, 7.1.1 Definitie van de deeleconomie (sharing economy).............................................................. 38
7.1.2 Factoren aan de basis van het ontstaan en de ontwikkeling van de deeleconomie ........... 38
7.1.3 Economisch belang van de deeleconomie ........................................................................... 39
7.1.4 Deeleconomie vs huidige economie .................................................................................... 39
8. Welvaartsverdeling bij marktwerking ........................................................................................... 39
8.1 Het consumentensurplus ............................................................................................................ 39
8.2 Het producenten surplus ............................................................................................................. 39
8.3 Berekening van het CS en het PS................................................................................................. 39
8.4 Minimumprijzen en maximumprijzen ......................................................................................... 40
8.4.1 Minimumprijs ....................................................................................................................... 40
8.4.2 Maximumprijs....................................................................................................................... 40
8.5 De invloed van belattingen op het CS e het PS ........................................................................... 40
8.5.1 Belasting opgelegd aan de producent .................................................................................. 40
8.5.2 Belasting opgelegd aan de consument................................................................................. 40
8.6 De invloed van subsidies op het CS en het PS ............................................................................. 41
8.6.1 Subsidie uitgereikt aan de producent .................................................................................. 41
8.6.2 Subsidie toegekend aan de consument ............................................................................... 41
8.7 Redenen voor het geven van een subsidie of het heffen van een belasting .............................. 41
1. De Staatsstructuur ......................................................................................................................... 42
2. De taken van de overheid ............................................................................................................. 42
2.1 De allocatiefunctie van de overheid...................................................................................... 42
2.1.1 Monopolievorming ........................................................................................................ 42
2.1.2 Publieke goederen ......................................................................................................... 42
2.1.3 Externe effecten ............................................................................................................ 42
2.1.4 Imperfecte informatie ................................................................................................... 43
2.2 De distributiefunctie van de overheid ................................................................................... 43
2.2.1 De verdeling van de inkomens ...................................................................................... 43
2.2.2 Aanpassing van de prijzen ............................................................................................. 43
2.3 De stabilisatiefunctie van de overheid .................................................................................. 43
3. De Begroting .................................................................................................................................. 43
3.1 Uitgangspunten bij het opstellen van een begroting ............................................................ 44
3.1.1 Macro-economische situatie van België ....................................................................... 44
3.1.2 De regels die de Economische en Monetaire Unie oplegt aan haar leden ................... 44
3.2 Principes bij het opstellen van een begroting ....................................................................... 45
3.2.1 Eénjarigheid of annaliteit .............................................................................................. 45
3.2.2 Specialiteit ..................................................................................................................... 45
4
Bedrijfseconomie
