Hogeschool Gent
Basiswetenschappen 1
Algemene anatomie, fysiologie, pathologie en genetica
2021 - 2022
,Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................................................. 3
Wat is anatomie, wat is fysiologie ................................................................................................................. 3
De indeling van het lichaam ........................................................................................................................... 5
Topografie ...................................................................................................................................................... 5
De spier .......................................................................................................................................................... 6
3 typen spierweefsel .................................................................................................................................. 7
Bouw van de spier ...................................................................................................................................... 8
De spiersamentrekking of spiercontractie................................................................................................. 9
Motorische zenuwen sturen een prikkel ................................................................................................... 9
Naamgeving van spieren .......................................................................................................................... 12
Het beenweefsel .......................................................................................................................................... 12
Samenstelling kraakbeen weefsel ........................................................................................................... 12
Functies van kraakbeenweefsel: .............................................................................................................. 12
Samenstelling van het beenweefsel: ....................................................................................................... 13
Functies van het beenweefsel ................................................................................................................. 14
De gewrichten .............................................................................................................................................. 14
Soorten gewrichten ................................................................................................................................. 14
Beweeglijkheid van het gewricht: ............................................................................................................ 15
Ademhaling ...................................................................................................................................................... 16
Het beenderig kader van het ademhalingsstelsel ....................................................................................... 16
De wervelkolom ....................................................................................................................................... 16
De ribben of costae .................................................................................................................................. 17
Het borstbeen of sternum ....................................................................................................................... 18
De schoudergordel ................................................................................................................................... 18
De bekkengordel of pelvis........................................................................................................................ 18
De spieren van het ademhalingsstelsel ....................................................................................................... 19
Inademingsspieren ................................................................................................................................... 20
Uitademingsspieren ................................................................................................................................. 22
Het ademhalingsstelsel ................................................................................................................................ 24
De trachea of luchtpijp en luchtpijpvertakkingen (bronchi) ................................................................... 25
De longen of pulmones ............................................................................................................................ 26
Fysiologie van de ademhaling ...................................................................................................................... 27
Inspiratie (inademen) en expiratie (uitademen) ..................................................................................... 28
Gasuitwisseling ........................................................................................................................................ 29
Transport van gassen in het bloed ........................................................................................................... 30
Regulering van de ademhaling ................................................................................................................ 30
1
,De articulatie .................................................................................................................................................... 30
De schedel .................................................................................................................................................... 31
De hersenschedel of cranium cerebrale .................................................................................................. 31
De schedel van de pasgeborene .............................................................................................................. 34
De aangezichtsschedel ............................................................................................................................. 35
De holten van de spraakorganen ................................................................................................................. 40
De mondholte = cavum oris ..................................................................................................................... 40
De nasus (= neus) en sinus paranasales (= neusbijholten) ...................................................................... 45
De keelholte of pharynx ........................................................................................................................... 46
De spieren .................................................................................................................................................... 46
Spieren van het aangezicht ...................................................................................................................... 46
Inwendige spieren van de tong................................................................................................................ 49
Uitwendige spieren van de tong .............................................................................................................. 49
Suprahyoïdale spieren of de mondbodemspieren .................................................................................. 50
Infrahyoïdale spieren of onderste tongbeenspieren ............................................................................... 51
Spieren van het kaakgewricht.................................................................................................................. 51
Spieren van het gehemelte ...................................................................................................................... 52
Spieren van de pharynx ........................................................................................................................... 52
De slikbeweging ........................................................................................................................................... 53
Pathologie ........................................................................................................................................................ 55
Wat is ziekte? ............................................................................................................................................... 55
Ziekte oorzaken ............................................................................................................................................ 56
Endogene ziekteoorzaken ........................................................................................................................ 57
Exogene ziekteoorzaken .......................................................................................................................... 59
Erfelijke aandoeningen ................................................................................................................................ 60
Kenmerken ............................................................................................................................................... 60
Voorbeelden van sequenties en syndromen ........................................................................................... 67
Aangeboren aandoeningen ......................................................................................................................... 79
Choane atresie ......................................................................................................................................... 79
Aandoeningen met exogene oorzaken ........................................................................................................ 81
1. Fysische oorzaken ............................................................................................................................. 81
Biologische ziekteoorzaken...................................................................................................................... 85
Psychische ziekteoorzaken ...................................................................................................................... 85
Een lichamelijke klacht of functiestoornis kan niet altijd teruggebracht worden tot een organisch
lijden, soms ligt psychisch disfunctioneren aan de basis bv: anorexia nervosa, psychogene afonie,
psychogene doofheid............................................................................................................................... 85
2
, Samenvatting anatomie
Inleiding
Wat is anatomie, wat is fysiologie
Anatomie of ontleedkunde
= De wetenschap van de vorm en de bouw van het menselijk lichaam.
Kennis van deze wetenschap kan op verschillende manieren worden verkregen:
• Macroscopische anatomie= wat we met het blote oog waarnemen.
• Microscopische anatomie = wat met verschillende soorten lichtmicroscopen zichtbaar gemaakt
wordt.
• Submicroscopisch (ultra) = met behulp van elektronenmicroscoop zichtbaar gemaakt.
De cel is de kleinste bouwsteen van het lichaam (bestudeerd in de cytologie of celleer.
Een groep cellen van gelijke vorm en functie vormen een weefsel (bestudeerd in de histologie of
weefselleer).
Verschillende weefsels die samenwerken aan dezelfde functie vormen een orgaan. Een groep organen van
dezelfde of verschillende aard die hetzelfde doel nastreven noemt men een stelsel.
Opbouw
Orgaanstelsel en organen = macroscopisch
Orgaanstelstel bestaat uit verschillende organen. Elk orgaan bestaat uit weefsel. Een weefsel is opgebouwd
uit verschillende cellen, de cellen hebben een epitheel.
Fysiologie
= De wetenschap die de normale werking en eigenschappen van het lichaam bestudeert.
3
Basiswetenschappen 1
Algemene anatomie, fysiologie, pathologie en genetica
2021 - 2022
,Inhoud
Inleiding.............................................................................................................................................................. 3
Wat is anatomie, wat is fysiologie ................................................................................................................. 3
De indeling van het lichaam ........................................................................................................................... 5
Topografie ...................................................................................................................................................... 5
De spier .......................................................................................................................................................... 6
3 typen spierweefsel .................................................................................................................................. 7
Bouw van de spier ...................................................................................................................................... 8
De spiersamentrekking of spiercontractie................................................................................................. 9
Motorische zenuwen sturen een prikkel ................................................................................................... 9
Naamgeving van spieren .......................................................................................................................... 12
Het beenweefsel .......................................................................................................................................... 12
Samenstelling kraakbeen weefsel ........................................................................................................... 12
Functies van kraakbeenweefsel: .............................................................................................................. 12
Samenstelling van het beenweefsel: ....................................................................................................... 13
Functies van het beenweefsel ................................................................................................................. 14
De gewrichten .............................................................................................................................................. 14
Soorten gewrichten ................................................................................................................................. 14
Beweeglijkheid van het gewricht: ............................................................................................................ 15
Ademhaling ...................................................................................................................................................... 16
Het beenderig kader van het ademhalingsstelsel ....................................................................................... 16
De wervelkolom ....................................................................................................................................... 16
De ribben of costae .................................................................................................................................. 17
Het borstbeen of sternum ....................................................................................................................... 18
De schoudergordel ................................................................................................................................... 18
De bekkengordel of pelvis........................................................................................................................ 18
De spieren van het ademhalingsstelsel ....................................................................................................... 19
Inademingsspieren ................................................................................................................................... 20
Uitademingsspieren ................................................................................................................................. 22
Het ademhalingsstelsel ................................................................................................................................ 24
De trachea of luchtpijp en luchtpijpvertakkingen (bronchi) ................................................................... 25
De longen of pulmones ............................................................................................................................ 26
Fysiologie van de ademhaling ...................................................................................................................... 27
Inspiratie (inademen) en expiratie (uitademen) ..................................................................................... 28
Gasuitwisseling ........................................................................................................................................ 29
Transport van gassen in het bloed ........................................................................................................... 30
Regulering van de ademhaling ................................................................................................................ 30
1
,De articulatie .................................................................................................................................................... 30
De schedel .................................................................................................................................................... 31
De hersenschedel of cranium cerebrale .................................................................................................. 31
De schedel van de pasgeborene .............................................................................................................. 34
De aangezichtsschedel ............................................................................................................................. 35
De holten van de spraakorganen ................................................................................................................. 40
De mondholte = cavum oris ..................................................................................................................... 40
De nasus (= neus) en sinus paranasales (= neusbijholten) ...................................................................... 45
De keelholte of pharynx ........................................................................................................................... 46
De spieren .................................................................................................................................................... 46
Spieren van het aangezicht ...................................................................................................................... 46
Inwendige spieren van de tong................................................................................................................ 49
Uitwendige spieren van de tong .............................................................................................................. 49
Suprahyoïdale spieren of de mondbodemspieren .................................................................................. 50
Infrahyoïdale spieren of onderste tongbeenspieren ............................................................................... 51
Spieren van het kaakgewricht.................................................................................................................. 51
Spieren van het gehemelte ...................................................................................................................... 52
Spieren van de pharynx ........................................................................................................................... 52
De slikbeweging ........................................................................................................................................... 53
Pathologie ........................................................................................................................................................ 55
Wat is ziekte? ............................................................................................................................................... 55
Ziekte oorzaken ............................................................................................................................................ 56
Endogene ziekteoorzaken ........................................................................................................................ 57
Exogene ziekteoorzaken .......................................................................................................................... 59
Erfelijke aandoeningen ................................................................................................................................ 60
Kenmerken ............................................................................................................................................... 60
Voorbeelden van sequenties en syndromen ........................................................................................... 67
Aangeboren aandoeningen ......................................................................................................................... 79
Choane atresie ......................................................................................................................................... 79
Aandoeningen met exogene oorzaken ........................................................................................................ 81
1. Fysische oorzaken ............................................................................................................................. 81
Biologische ziekteoorzaken...................................................................................................................... 85
Psychische ziekteoorzaken ...................................................................................................................... 85
Een lichamelijke klacht of functiestoornis kan niet altijd teruggebracht worden tot een organisch
lijden, soms ligt psychisch disfunctioneren aan de basis bv: anorexia nervosa, psychogene afonie,
psychogene doofheid............................................................................................................................... 85
2
, Samenvatting anatomie
Inleiding
Wat is anatomie, wat is fysiologie
Anatomie of ontleedkunde
= De wetenschap van de vorm en de bouw van het menselijk lichaam.
Kennis van deze wetenschap kan op verschillende manieren worden verkregen:
• Macroscopische anatomie= wat we met het blote oog waarnemen.
• Microscopische anatomie = wat met verschillende soorten lichtmicroscopen zichtbaar gemaakt
wordt.
• Submicroscopisch (ultra) = met behulp van elektronenmicroscoop zichtbaar gemaakt.
De cel is de kleinste bouwsteen van het lichaam (bestudeerd in de cytologie of celleer.
Een groep cellen van gelijke vorm en functie vormen een weefsel (bestudeerd in de histologie of
weefselleer).
Verschillende weefsels die samenwerken aan dezelfde functie vormen een orgaan. Een groep organen van
dezelfde of verschillende aard die hetzelfde doel nastreven noemt men een stelsel.
Opbouw
Orgaanstelsel en organen = macroscopisch
Orgaanstelstel bestaat uit verschillende organen. Elk orgaan bestaat uit weefsel. Een weefsel is opgebouwd
uit verschillende cellen, de cellen hebben een epitheel.
Fysiologie
= De wetenschap die de normale werking en eigenschappen van het lichaam bestudeert.
3
