samenvatting + notities psychologie psychologie 1e bach kiné

K1: Waar psychologie over gaat en hoe
psychologen onderzoek verrichten
1) What’s in the name
 Vaak verkeerde opvattingen over wat psychologie is
o niet uitsluitend diagnose en therapie van mentale stoornissen en problemen bij
patiënten: ook positieve psychologie, waarbij cliënten worden geholpen om van
normaal naar nog beter functioneren/welzijn te evolueren (bv. sportpsychologie)
o slechts een kleine minderheid beoefent (nog) psychoanalyse (cfr. Freud)
o is geen psychiatrie (psychologen zijn geen gespecialiseerde artsen die
geneesmiddelen mogen voorschrijven)
 psychologen mogen geen pillen voorschrijven, psychiaters wel
 psychiaters werken ook met een ziektebeeld psychologen niet
 Kennis van psychologen wordt vaak over- en onderschat
o Overschatting: ‘Jij kunt zien wat ik denk, hé?’
o Onderschatting: ‘Dat weet toch iedereen’
 correcter ‘perspectief’:
 Via wetenschappelijke methoden inzichten verwerven over het gedrag en de
mentale processen die soms, maar niet altijd, het gezond-verstand
tegenspreken. Zo kunnen psychologen illusies doorprikken en de mensheid
handvaten geven om ‘beter’ te leven.
o Het is bovendien niet omdat dingen logisch zijn, dat ze geweten zijn
bij de mensen

Algemene definities “psychologie”
 Wetenschappelijke studie van de mentale processen en van het gedrag (van individuen) (dus
intern en extern) (breed veld met vele specialismen) – H. Roediger
 Empirische studie van het gedrag en de mentale processen – P. Zimbardo
  wilt niet zeggen dat we ons niet bezig houden met sociaal gedrag van een groep mensen!
o Bv wanneer voel je groepsdruk, wanneer voel je je goed in een groep, …

Domein van de wetenschappelijke psychologie  hel breed
 onenigheid over de preciezere definitie van de term “psychologie”

Psychologie ≠ enige wetenschappelijke discipline die het gedrag bestudeert
 bv antropologie, sociologie, …  maar vanuit een ander gezichtspunt
 gemeenschappelijkheid door gebruikte methoden ipv onderwerp

2) Belang van kritisch denken
Iedereen is bekend met het woord ‘psychologie’
 net daarom belangrijk dat we bij de psychologie als wetenschappelijke discipline kritisch denken
 nodig om wetenschappelijke psychologie te onderscheiden van andere kennis (vermeend kennis)

, 3) Freud en de psychologie
Psychologie als wetenschappelijke discipline  onbekend bij grote publiek
“Bekende psychologen?”
 Sigmund Freud
 Karl Gustav Jung
 Burrhus Frederic Skinner
o = meest invloedrijke psycholoog volgens de psychologen zelf
o Tegenpool Freud
o Focuste op gedrag
o Vader van het behaviorisme
o Welke stimuli roepen welke responsen op?

MAAR Freud en Jung = geneesheren, geen psychologen
+ hun theorieën worden argwanend bekeken door andere psychologen

Methode Freud = afleiden van wetmatigheden uit klinische gevalstudies
 niet representatief voor gangbare psychologische onderzoeksmethoden
= het Freudprobleem
5 Nobeprijswinnaars (Hubel & Wiesel, Simon, Sperry, en Kahneman)  vrijwel onbekend

4) Een beknopt historisch overzicht

Psychologie = jong wetenschappelijk discipline

 1879: Wilhelm Wundt en co openden het eerste laboratorium voor experimentele
psychologie aan de universiteit van Leipzig
 Wetenschappelijke psychologie: wortels in filosofie en fisiologie/neurologie
o Bewijs: tweevoudige karakter van psychologische kennis
1. Geesteswetenschappelijke onderzoeksmethoden
 Verklaring = centraal
2. Positief-wetenschappelijke onderzoeksmethoden
 Predictie = centraal
 Filosofische traditie  psychologie wordt geassocieerd met de studie van de geest of de
psyche
o Hierbinnen historisch 2 strekkingen
1. Rationalisme
= descartiaanse visie
 Ratio is enige geldige kennis
 Dualistische visie: lichaam en geest = gescheiden identiteiten
 Geest kan niet objectief bestudeerd worden
2. Angelsaksische traditie van empirisme en associationisme
 Geldige kennis verkrijgen via onbevooroordeelde zintuigelijke kennis
 vooral 2 heeft weg vrijgemaakt voor de wetenschappelijke psychologie (gebaseerd op
systematisch empirisch onderzoek)
+ fysiologie en neurologie  ontmaskering mythe descartiaanse bewustzijn als niet-
materiële substantie  geschikt klimaalt voor begin wetenschappelijke psychologie

,  Onderwerp  niet hetzelfde gebleven door die jonge geschiedenis
o Eeuwwisseling 20e eeuw: Bewustzijn = principale object van psychologie
 sommige pleitte naar bestuderen onbewuste
o Na 2e WO: psychologie = gedragswetenschap die enkel objectief waarneembaar
gedrag mocht bestuderen
o Behavioristische periode: psychologie = achterhalen van verbanden tussen stimulus
en reactie  studie van de mentale processen werd als onwetenschappelijk
beschouwd
 Men bestudeerde vooral dierengedrag  veronderstelling dat menselijk
gedrag niet fundamenteel verschilt van het gedrag van dieren
 Hooguit een grotere complexiteit, maar zelfde principes
o 1960: opkomst computer en andere mechanische kennissystemen
 Informatieverwerkingsmogelijkheden van mensen = centraal in
psychologisch onderzoek
 Cognitieve psychologie
= studie van de manier waarop wij informatie verwerken

5) Methodologische eisen voor wetenschappelijk onderzoek
Precieze definitie van wat wetenschap is  wetenschapsfilosofen zijn het er niet over eens
 3 belangrijkste kenmerken van het soort van wetenschappelijke kennis (in dit boek)

Systemati sch empirisme
= wetenschappelijke kennis wordt verzameld dmv systematisch empirisme
= systematisch waarnemen vd werkelijkheid
 Contrast met werkwijze van de filosofie
 Impliceert dat er geen gezagsargumenten bestaan voor wetenschappelijke kennis
o Relatief ‘nieuw’ fenomeen
o Je kan niemand overtuigen zonder empirisch verzamelde evidentie, ookal ben je een
bekende wetenschapper
 Gebrek aan systematisch empirisch onderzoek kan leiden tot wetenschappelijke dwaligen

Verifi eerbare kennis
= het moet over verifieerbare kennis gaan = het moet repliceerbaar zijn
 Pas wetenschappelijke aanvaarding wanneer anderen zijn observaties kunnen overdoen na
het toepassen van dezelfde procedure
 Systeem van peer review
o Doel: waken over de eis van repliceerbaarheid
o Publicatie wordt eerst beoordeeld door een aantal collega’s die werkzaam zijn in
hetzelfde onderzoeksdomein vooraleer de bevindingen gepubliceerd kunnen worden
 Zij beoordelen anoniem op wetenschappelijke degelijkheid
 Zinvolheid van de vraagstelling, de aangewende procedures,
verwerking van de gegevens, het gegrond zijn van conclusies en evt
het gebruikte karakter van de gebruikte methoden

, Toetsbare theorieën en uitspraken

 Enkel oplosbare problemen worden onderzocht
 Wetenschappelijke theorieën moeten toetsbare theorieën zijn
 uitspraken die de status van wetenschappelijke kennis willen verkrijgen moeten
falsificeerbaar zijn
o = het moet mogelijk zijn om aan te tonen dat de uitspraak foutief is
 Kan door de jaren heen veranderen
o Bv “Is de mens inherent goed of slecht” is geen falsificeerbare uitspraak

Van kennis tot wetenschappelijk wet
Mbv de bovenstaande geformuleerde eisen  wet. Kennis overstijgt de alledaagse kennis

Wetenschappelijke vooruitgang
 Theorieën over observeerbare fenomenen
o Theorie = relatie tussen een set van concepten die gebruikt worden om date of
gegevens te verklaren en predicties te maken over resultaten ven empirische studies
o Hypothese = specifieke predictie afgeleid van een theorie, toegepast in de context
van een concreet onderzoek
 als de data de hypothese tegenspreken  nieuwe theorie moet ontwikkeld
worden; die de data wel kan verklaren  waardevol voor wet. Vooruitgang

Wetenschappelijke wet
 Wanneer een relatie tussen verschillende variabelen frequent geconfirmeerd is
 Bruikbaar in praktijk, maar oninteressant voor verder wet. Onderzoek

6) Onderzoeksmethoden
Onderzoeksmethoden kunnen op verschillende manieren worden opgedeeld
 1e indeling: onderscheid tussen positief wetenschappelijke en geesteswetenschappelijke
onderzoeksmethoden
o Psychologie kan op beide manieren bestudeerd worden
 2 soorten onderzoeksmethoden: descriptieve en experimentele methoden

Naturalisti sche observati e
= observatiestudie buiten het laboratium, in de natuurlijke situatie
 Vormen vaak de eerste stap richting meer gecontroleerd onderzoek (zie later)
 Nadeel: mensen/dieren kunnen hun gedrag wijzigen wanneer ze zich ervan bewust zijn dat
ze geobserveerd worden

Gevalstudies
= casestudies
= één persoon of één voorbeeld van een fenomeen wordt zeer gedetailleerd onderzocht
 Discussie over de evidentie die vanuit dergelijke gevalstudies kan worden verzameld
o ( zie sv achteraan)
 Geen mogelijkheid om systematische manipulaties van het onderzoeksobject door te voeren
 die mogelijk alternatieve verklaringen kunnen uitsluiten
 Voor sommige onderzoeksvragen moeilijk