Samenvatting Intrafamiliaal Geweld (fase 2, semester 2)

Intrafamiliaal geweld

Hoofdstuk 1. Herkenning en screening van geweld

Wat is Intrafamiliaal geweld?

Intrafamiliaal geweld (IFG) = elk dwingend, intimiderend gedrag dat uitgeoefend wordt tegenover
een gezins- of familielid of (ex-)intieme partner én waarbij dit dwingend intimiderend gedrag gepaard
gaat met geweld of dreiging met geweld en een intrafamiliale invloed heeft

Geweld?
 fysiek, psychisch en seksueel geweld, alsook economische verdrukking, isolatie
 het kan gaan over actief of passief geweld of dreiging met geweld
 het geweld kan zowel gepleegd worden door volwassenen als door kinderen en adolescenten
 zowel kinderen als volwassenen kunnen er het slachtoffer van zijn
 men kan zowel rechtstreeks als onrechtstreeks slachtoffer zijn van intrafamiliaal geweld
 getuige zijn van geweld is in die zin ook een vorm van slachtofferschap

Intrafamiliaal?
 zowel partners als ex-partners, ouders (of diegenen die de ouderlijke taak vervullen)
tegenover kinderen, volwassenen tegenover ouderen, kinderen tegenover ouders en
kinderen onderling
 huisvrienden vallen buiten de afbakening van intrafamiliaal geweld

Vormen van intrafamiliaal geweld
 kindermishandeling: ouder  kind
 oudermishandeling: kind  ouder
 ouderenmishandeling: volwassene  oudere
 partnergeweld: ouder  ouder
 siblinggeweld: kind  kind
 partnergeweld: partner  partner of ex

Enkele prevalentiecijfers
 verwachting is dat vrouwen het meest huiselijk geweld meemaken maar eigenlijk is het
verschil niet zo groot, mannen durven het vaak minder snel te zeggen
 seksueel geweld is bij vrouwen wel hoger
 alle cijfers zijn grote onderschattingen omdat mensen het niet snel naar buiten brengen
 vooral jongen mensen zijn slachtoffer, ook biseksuele vrouwen

Signalenlijst
 weinigzeggend
 andere oorzaak
 kennis ontwikkelingspsychologie nodig
 multiproblems thuis

Signaal = alarmbelletje maar geen reden om direct in volle zicht in actie te schieten, het zijn allemaal
signalen van problemen maar daarom niet per se geweld


1

,Lichamelijke signalen van kindermishandeling
 kind heeft verschillende, onverklaarbare blauwe plekken of andere
verwondingen/kneuzingen
 kind is slecht verzorgd (bv enkel T-shirt aan in winter), niet hygiënisch (bv ongewassen haar)
 kind is vaak vermoeid, lusteloos, zwak
 kind vertoont een houterige manier van bewegen
 kind heeft urineweginfecties, vaginale of anale verwondingen
 kind heeft eetproblemen (bv geen eetlust) of slaapproblemen

Gezinssignalen van kindermishandeling
 onhygiënische of gebrekkige leefomstandigheden
 gezin is sociaal geïsoleerd, weinig of geen betrokkenheid op de omgeving of de school
 gezin wisselt vaak van woning, huisarts, ziekenhuis, …
 samenstelling van het gezin wisselt (bv moeder die regelmatig andere partners heeft)
 andere kinderen zijn uit huis geplaatst, of door de ouders vrijwillig ondergebracht in een
internaat, een MPI, …

Mogelijke signalen op school
 leerproblemen of ontwikkelingsproblemen bij kind
 problemen met taal of spraak
 kind is regelmatig afwezig of te laat op school
 kind heeft geen eten/drinken bij
 kind kan zich niet concentreren in de klas of verstoort de les
 kind wil zich niet uitkleden bij turnles/zwemles

Casus: Simon is 8 maanden oud. Zijn oma maakt zich ernstig zorgen: Simon vertoont motorische
achterstand en reageert niet adequaat op sociale interactie. Hij is niet ondervoed, maar is wel vaak
ziek. De vader van Simon is schipper en is vaak weg van huis, de moeder heeft een bipolaire stoornis
en functioneert zeer wisselend. Bij momenten is ze niet in staat om aandacht aan Simon te geven of
voor hem te zorgen. Op dit moment is de situatie aan het escaleren: moeder ligt bijna continu in haar
bed, is (nog) meer beginnen drinken en Simon ziet er verwaarloosd uit…

Signalen: vaak ziek, niet adequaat reageren op sociale interactie, motorische achterstand, mama is
niet voldoende functionerend, papa is vaak weg (hechting), bipolaire stoornis niet volledig onder
controle want bv drinken (psychische kwetsbaarheid op zich is geen factor); al deze zaken kan je
goedpraten en dat doen ouders ook vaak; eerste stap is praten met ouders (hebben altijd het beste
voor met kind)

Veiligheids- en risicotaxatie
 Ongerustheid? Maak een veiligheids- en risicotaxatie
 Ga ik iets doen? Hoe ga ik het doen? Je kan het nooit te veel doen

Belang van veiligheid- en risicotaxatie
 veiligheid vergroten voor de betrokkenen
 voorkomen maar vaak is het daar dan al te laat voor
 plan van aanpak maken
 juiste hulp implementeren
 je maakt minder beoordelingsfouten


2

,  je gaat gerichter observeren
Voorbeelden gestandaardiseerde instrumenten
 kindermishandeling: LIRIK, CARE-NL, ARIJ
 partnergeweld: SARA, B-SAFER, Risicotaxatie Instrument, RTI PG
 stalking: SRP
 screening van geweld tijdens zwangerschap: ALPHA-NL
 dierenmis(be)handeling: RITI

Beperkingen van veiligheids- en risicotaxatie
 protectieve factoren worden vaak vergeten
 er is nog steeds een bestaand foutenmarge
 geen richtlijn voor interventie
 weinig gekend
 kennis en klinische ervaring nodig
 soms training nodig

Protectieve factoren
 niet onderschatten !!
 “hoe meer beschermende factoren, hoe kleiner het risico” geldt niet
 vb: goed sociaal netwerk, open staan voor hulp, betrokkenheid van anderen, …

Risicomanagement
 volgende stap na de risicotaxatie
 verwijderen  arrestatie
 vermijden  opvangen slachtoffer
 verminderen  veiligheidsplan

Implementatie in GGZ: kindreflex
 stap 1: in dialoog gaan over waar de kinderen zijn wanneer je als ouder wordt opgenomen
 stap 2: praten over als de kinderen bv eens willen langskomen
 stap 3: wat gaan we hierrond doen bespreken met collega’s en ouders eventueel school
 stap 4: dingen in werking stellen, organisaties bellen, gesprek met de kinderen erbij
 stap 5: externe hulp opstarten, je kan het zelf niet meer behelpen
 stap 6: OCJ, VK, …

Risicofactoren voor daderschap
 situationele stress - in combinatie met gebrekkige coping: toename van conflicten in het
gezin en de familie, ontslag, armoede, schulden, moeilijkheden met de kinderen, corona
 negatieve jeugdervaringen
 slachtofferschap: pleger- en slachtofferrol ontwikkelen zich in de levensloop vaak als
alternerende rollen (slachtoffer kan vaak dader zijn in een andere situatie)
 alcohol- drug- en medicatiemisbruik
 sociaal isolement, eenzaamheid, hechtingsproblemen

Risicofactoren
 stelling: iedereen is een potentiële dader van geweld
  akkoord: vooral door omgeving



3

, Uitlokkende factoren
 cluster A: onrecht  onrechtvaardig behandeld voelen, zich verraden voelen
 cluster B: disrespect  dader was vroeger slachtoffer, gepest worden, in schaamte gebracht
 cluster C: miskenning  genegeerd worden, als laatste gekozen worden, ik word niet erkend,
ik kan het nooit goed genoeg doen, ik krijg nooit complimenten
 cluster D: onmacht  je machteloos voelen, je wordt gedwongen om iets te doen

Munchausen bij Proxy
 specifieke vorm: ouders die hun kind expres ziek maken, vaak met veel medische kennis
 Welke risicofactoren herken je in dit verhaal? Waren er ook protectieve factoren?
o vriendin van slachtoffer bleef langs het huis gaan
o dagboek slachtoffer om haar emoties in te schrijven
 Wat leert dit verhaal je over het detecteren van het syndroom? Waar moet je alert voor zijn?
o als je een klein vermoeden hebt zijn ze weg




4