Samenvatting Biologische basis van gedrag en psychologische perspectieven

Les 1: Inleiding genetisch gedrag
VERMENINGVULDIGINGSINDELING (Mitose)

Zygote: bevruchte eicel

De zygote ontwikkelt zich tot mens.

De eerste cel (de zygote) deelt zich zodat er twee cellen zijn, deze twee delen zich
zodat er vier cellen zijn, enzovoort. Dit noemen ze de dochtercellen.

Wat houdt dit in?

1) Elke cel is op deze manier eerst dochtercel en daarna moedercel
2) De celkern van elke cel in ons lichaam heeft het volledige geërfde genetische
materiaal. Als ze zich delen dan kopiëren ze meteen ook die genetische info
3) Er ontstaat door dit delingsproces meerdere cellen waardoor de oorspronkelijke
kiem of vrucht letterlijk groter wordt: van embryo naar foetus naar baby

Dochtercellen zijn genetisch identiek aan de zygoten en daarna komt er een
differentiatieproces.

Differentiatieproces: Dochtercellen, ook al zijn ze identiek, gaan stilaan verschillende
functies opnemen. Sommige specialiseren zich in de hartfuncties, andere de
longfuncties,…



VAN BOUWSTENEN NAAR EPIGENOOM ( BESTURINGSSYSTEEM)

Bouwstenen DNA => Sequensen => Genen => Chromosomen → Genoom → Epigenoom

Bestaan uit bouwstenen: A(Adenine) - T (Thymine) en G (Genetisch) – C (Cytosine) die
verschillende paren kunnen vormen. Deze zitten normaal in een volgorde samengegoten
en dat zijn Sequensen.

Wanneer er een commando bij zit worden het genen.

Twee groepen chromosomen: Gonosomen (geslachtschromosomen) en autosomen




Les 2: Erfelijkheid en mutaties


ERFELIJKHEIDSPRINCIPE: WETTEN VAN MENDEL

Erfelijkheidseffect = De mate waarin kenmerken (zowel positieve als negatieve)
overgaan van de ene generatie naar de andere.




1

,De meeste genen zijn dubbel aanwezig (1 gen is afkomstig van de vader en 1 gen is
afkomstig van de moeder).

Een genenpaar wordt een ALLEL genoemd:

- Beiden hebben dezelfde taak maar brengen andere/gelijksoortige ‘inhoudelijke
informatie’ binnen



Reccesief/dominant
Dominant: de ene soort heeft meer invloed binnen een allel dan de andere

Recessief: Bv. Oorlel vast oorlel recessief (r)

Los oorlel dominant (d)



Homozygoot vs heterozygoot
Homozygoot: beide genen in een allel hebben dezelfde invloed op dat kenmerk

Heterozygoot: twee genen in een allel hebben een verschillende invloed

Bv. Vader heeft een vaste oorlel ( r ), moeder een losse oorlel (D) = heterozygoot

Vader heeft een vaste oorlel ( r ), moeder vaste oorlel (r ) = homozygoot



Genotype vs fenotype
Genotype: de informatie die de genen aanreiken die voor dat kenmerk bepalend zijn

Fenotype: het uiteindelijke resultaten van de afweging voor een bepaald kenmerk



Co-dominant
- Uitzonderlijk
- Verschillende soorten genetische informatie met betrekking tot kenmerk niet
steeds in termen van dominantie en recessiviteit

Bv. Bloedgroepen A, B of O

A en B zijn co-dominant, terwijl recessief is ten opzichte van A en B



Fenotypisch A: genotypisch AA of AO

Fenotypisch B: genotypisch BB of BO


2

,Fenotypisch O: genotypisch OO

Fenotypisch AB: genotypisch AB of BA



MUTATIES VAN ERFELIJK MATERIAAL

Genetisch mutatie
Wijziging in het genetisch materiaal

Eén mutatie kan (maar hoeft niet) voldoende zijn voor verandering fenotype

Positieve of negatieve mutatie
+ : Flexibiliteit van wat genetisch vast ligt;

Noodzakelijk om zich aan te passen aan veranderende omgeving



Min: Oorzaak van (ernstige) ziektes, aandoeningen, beperkingen, syndromen

Spontane mutatie
- Niet-overgeërfd
- Doen zich tijdens het leven voor
- Worden niet doorgegeven

Erfelijke mutatie
- Gering
- Foute mutaties
- Enkel mutaties in voortplantingscellen (genosomen) kunnen overgedragen worden
- Controlemechanisme

Puntmutaties
- Op niveau van de DNA bouwstenen
- Komen minder voor
- Monogene mutaties en polygene mutaties
o Bv. ‘Die koe staat bij het hek’
‘Die kou staat bij het hek

Chromosoommutaties
- Wijziging in de
o Aard
o Vorm




3

, o Grootte van een chromosoom




Chromosoommutaties

→ Deletie
a. Een stuk chromosoom is afwezig
i. Een stuk erfelijk materiaal afwezig
ii. Geen instructies
b. ‘Cri du chat’
i. Bv. ‘Die koe zit bij het hek’
‘Die zit bij het hek’
→ Duplicatie
a. Verdubbeling van een stukje chromosoom
b. Dubbel kan zich vasthechten
i. Waar het thuishoort
ii. Op een ander chromosoom
c. Teveel aan informatie of stimulatie
i. Bv. ‘ De koe zit zit zit zit zit zit bij het hek’
→ Insertie
a. Chromosoomvreemde deeltjes worden toegevoegd
b. Zowel bij autosomen als genosomen
Bv. ‘De en koe zit bij het hek’
→ Inversie
a. Stukje chromosoom is losgeraakt


4