Samenvatting Lefklimaat (klinische forensische zorg) Hoofdstuk 11 en 14
Hoofdstuk 11 dwang en drang in de forensische zorg; van controle naar contact blz. 116
Dwang: deelnemer heeft geen keuzevrijheid. Kan zich niet aan dwang onttrekken. Iets doen wat hij
niet wil of iets niet mogen wat hij wel wil. Dwang wordt toegepast in kader van veiligheid voor de
maatschappij, voor de deelnemer of omgeving, in combinatie met gezondheid van cliënt. Altijd
ingrijpend en tast autonomie aan. Wet Bopz en de Bvt.
Absolute en relatieve drang: absolute dwang is meer van: als-dan maatregel. Je mag pizza bestellen
als je je medicatie in neemt. Een niet vrijblijvende beïnvloeding op een interactie. Cliënt voelt zich bij
de relatieve drang meer erkend en begrepen en staat meer open voor verdere beïnvloeding. Blz. 117
Historie van dwang blz. 117-119
Kritiek op dwang: tot verandering komen is niet zo makkelijk. Drie zaken spelen in iedergeval een rol:
De functie van het opsluiten: onrust van agressie tegenover rust van separeer
Oorzaak van gedragsproblemen: ziekte of gedrag.
Het expliciete forensische aspect: primaat ligt bij de beveiliging. Blz. 119
Dwangreductie: het terugdringen van dwang vooral separatie staat sinds 2000 volledig in de
schijnwerpers. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor de therapeutisch effecten van separatie of
insluiting. Een argument voor verandering is de willekeur van separatie. Niet voor stoornis of bepaald
gedrag gebruikt maar vooral cultuur van organisatie is leidend. Blz. 120
Dwangbeperking volgens de wet blz. 120:
Voor forensische psychiatrie gelden twee relevante wetten:
- Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz)
- Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt). (alleen bedoeld voor tbs in
justitiële klinieken.
Overeenkomsten: mogelijkheid van het toepassen van dwangmiddelen in behandeling.
- Bobz onder noemer dwangbehandeling. In praktijk valt dit vaak onder Middelen en
Maatregelen (M&M): Medicatie, separatie, afzondering, fixatie en toedienen van vocht en
voeding.
- Beginselen wet: separatie, bevestiging van mechanische middelen, afzondering, beperking
bewegingsvrijheid door plaatsing op een intensieve zorgafdeling met minimaal contact van
medecliënten, gedwongen uitvoeren van geneeskundige handelingen zonder specificatie
(zoals medicatie).
Verschillen (beslissingsbevoegdheid en legitimatie van de dwang (wanneer je het mag toepassen)):
- Bobz: bb ligt primair en uitdrukkelijk bij behandelend arts. Alleen in bijzondere noodsituaties
mag het verplegend personeel eerst handelen naar eigen professioneel inzicht. Bobz ziet
gedrag eerder voortkomend uit stoornis.
Bobz hanteert uitsluitend het gevaarscriterium. Er moet sprake zijn van gevaar (voor zichzelf
of anderen) dat veroorzaakt wordt door een ‘stoornis van geestesvermogen’ en dat niet op
een andere manier valt af te wenden, waardoor deze specifieke dwangbeperking nodig is.
- Bvt: bb bij hoofd inrichting, die pas na 24 uur arts in hoeft te schakelen. Bvt denkt eerder in
termen van adequaat of laakbaar gedrag.
Afzondering of separatie kan onder meer nodig zijn voor handhaving van orde of veiligheid
van inrichting, afwenden van ernstig gevaar voor de gezondheid van de verpleegde of de
bescherming van maatschappij. Deze wet staat meer bij gevangeniswezen.
Hoofdstuk 11 dwang en drang in de forensische zorg; van controle naar contact blz. 116
Dwang: deelnemer heeft geen keuzevrijheid. Kan zich niet aan dwang onttrekken. Iets doen wat hij
niet wil of iets niet mogen wat hij wel wil. Dwang wordt toegepast in kader van veiligheid voor de
maatschappij, voor de deelnemer of omgeving, in combinatie met gezondheid van cliënt. Altijd
ingrijpend en tast autonomie aan. Wet Bopz en de Bvt.
Absolute en relatieve drang: absolute dwang is meer van: als-dan maatregel. Je mag pizza bestellen
als je je medicatie in neemt. Een niet vrijblijvende beïnvloeding op een interactie. Cliënt voelt zich bij
de relatieve drang meer erkend en begrepen en staat meer open voor verdere beïnvloeding. Blz. 117
Historie van dwang blz. 117-119
Kritiek op dwang: tot verandering komen is niet zo makkelijk. Drie zaken spelen in iedergeval een rol:
De functie van het opsluiten: onrust van agressie tegenover rust van separeer
Oorzaak van gedragsproblemen: ziekte of gedrag.
Het expliciete forensische aspect: primaat ligt bij de beveiliging. Blz. 119
Dwangreductie: het terugdringen van dwang vooral separatie staat sinds 2000 volledig in de
schijnwerpers. Er is geen wetenschappelijk bewijs voor de therapeutisch effecten van separatie of
insluiting. Een argument voor verandering is de willekeur van separatie. Niet voor stoornis of bepaald
gedrag gebruikt maar vooral cultuur van organisatie is leidend. Blz. 120
Dwangbeperking volgens de wet blz. 120:
Voor forensische psychiatrie gelden twee relevante wetten:
- Wet bijzondere opnemingen in psychiatrische ziekenhuizen (Wet Bopz)
- Beginselenwet verpleging ter beschikking gestelden (Bvt). (alleen bedoeld voor tbs in
justitiële klinieken.
Overeenkomsten: mogelijkheid van het toepassen van dwangmiddelen in behandeling.
- Bobz onder noemer dwangbehandeling. In praktijk valt dit vaak onder Middelen en
Maatregelen (M&M): Medicatie, separatie, afzondering, fixatie en toedienen van vocht en
voeding.
- Beginselen wet: separatie, bevestiging van mechanische middelen, afzondering, beperking
bewegingsvrijheid door plaatsing op een intensieve zorgafdeling met minimaal contact van
medecliënten, gedwongen uitvoeren van geneeskundige handelingen zonder specificatie
(zoals medicatie).
Verschillen (beslissingsbevoegdheid en legitimatie van de dwang (wanneer je het mag toepassen)):
- Bobz: bb ligt primair en uitdrukkelijk bij behandelend arts. Alleen in bijzondere noodsituaties
mag het verplegend personeel eerst handelen naar eigen professioneel inzicht. Bobz ziet
gedrag eerder voortkomend uit stoornis.
Bobz hanteert uitsluitend het gevaarscriterium. Er moet sprake zijn van gevaar (voor zichzelf
of anderen) dat veroorzaakt wordt door een ‘stoornis van geestesvermogen’ en dat niet op
een andere manier valt af te wenden, waardoor deze specifieke dwangbeperking nodig is.
- Bvt: bb bij hoofd inrichting, die pas na 24 uur arts in hoeft te schakelen. Bvt denkt eerder in
termen van adequaat of laakbaar gedrag.
Afzondering of separatie kan onder meer nodig zijn voor handhaving van orde of veiligheid
van inrichting, afwenden van ernstig gevaar voor de gezondheid van de verpleegde of de
bescherming van maatschappij. Deze wet staat meer bij gevangeniswezen.
