.
Inhoud
Inleiding: Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk? .......................... 4
Uitganspunt: hedendaagse samenleving ........................................................................................ 4
Fase 1: heuristiek ............................................................................................................................ 7
Fase 2: historische kritiek ............................................................................................................... 9
Fase 3: constructie v/d historicus ................................................................................................ 10
2. nut van deze cursus? Inhoud en uitgangspunten?........................................................................ 10
Inhoud cursus ................................................................................................................................ 10
Mobiliteit en migratie.................................................................................................................... 11
De ruimte: België ........................................................................................................................... 13
De historiografische benadering ................................................................................................... 13
Verstrengeling ............................................................................................................................... 13
Kennis van geschiedenis ................................................................................................................ 13
Voorbij de actualiteit en de waan van de dag ............................................................................... 14
Hoofdstuk 1: Demografische ontwikkelingen in historisch perspectief ......................................... 15
Belang ? ......................................................................................................................................... 15
Belang? Corona-cijfers in België: besmettingen versus overlijdens.............................................. 15
Doelstellingen hoofdstuk .............................................................................................................. 16
Indeling hoofdstuk......................................................................................................................... 16
1. Studie van de demografische ontwikkelingen in het verleden ................................................. 16
1.1 De historische demografie ................................................................................................ 16
1.2 het historisch bronnenmateriaal ............................................................................................. 17
1.3 de hoofdrolspelers van demografie .................................................................................. 17
1.4 De evolutie van de wereldbevolking in de long-run, in miljoenen.................................... 18
1.5 Thomas Robert Malthus of de onafwendbaarheid van catasrofes ................................... 18
Schema: homeostatisch systeem .................................................................................................. 19
Thomas Robert Malthus en de historici ........................................................................................ 20
2. kritieklijnen van de demografische ontwikkelingen voor 1750 .................................................... 21
De omvang van de bevolking ........................................................................................................ 21
Het klassieke demografische patroon ........................................................................................... 21
2.1 structurele en catastrofale mortaliteit .................................................................................... 22
Factor mortaliteit: structureel ....................................................................................................... 22
Factor mortaliteit : catastrofaal .................................................................................................... 22
2.2 Geboorte en fertiliteit ............................................................................................................. 22
2.3 De nuptialiteit en het West- Europese huwelijkspatroon ....................................................... 23
1
,.
Hoofdstuk 3:.......................................................................................................................................... 24
Demografische ontwikkelingen tijdens de lange negentiende eeuw ............................................... 24
3.1 de omvang van de bevolking ................................................................................................... 24
3.2 de demografische transitie ...................................................................................................... 24
3.3 De mortaliteit en levensverwachting ...................................................................................... 25
3.4 De factor nataliteit: geboortecijfers, 1740-2000..................................................................... 29
3.4 Nataliteit en nuptialiteit: de verklaring voor de 19de -eeuwse groei....................................... 29
3. Van “babyboom” tot “tweede demografische revolutie” tijdens de twintigste eeuw ............. 31
4.1 de bevolkingsomvang : naar nulgroei ? ................................................................................... 31
4.2 dalende mortaliteit en gestegen levensverwachting .............................................................. 33
4.3 daling van de nataliteit vanaf het midden van de jaren 1960 ................................................. 34
Besluit ............................................................................................................................................ 37
Hoofdstuk 2:.......................................................................................................................................... 38
Het staatsvormingsproces en de opkomst van de natiestaat ........................................................... 38
Van oude naar nieuwe politieke constellaties .............................................................................. 38
2.2 de politieke ontrafeling van het feodalisme in de Zuidelijke Nederlanden ............................ 40
2.3 Van soevereine vorst naar soevereine natie ........................................................................... 42
2.4 de opkomst van Belgische natiestaat ...................................................................................... 49
Hoofdstuk 4:.......................................................................................................................................... 52
Wereldhandel, kolonialisme en dekolonialisme: de casus Congo .................................................... 52
Inhoud ........................................................................................................................................... 52
Hoofdstuk 4.1: imperialisme en de ‘verdeling’ van de wereld ......................................................... 52
1. Het moderne imperialisme.................................................................................................... 52
2. Oorzaken modern imperialisme ............................................................................................ 55
Hoofdstuk 4.2: België en Congo ........................................................................................................ 56
Fase 1: Congo vrijstaat (1885- 1908) ............................................................................................. 58
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1908) ..................................................... 59
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1905) ..................................................... 59
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie .......................................................................... 60
Fase 1: Congo Vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1908) ..................................................... 60
Inhoud hoofdstuk .............................................................................................................................. 60
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945) .................................................... 60
Fase 2: klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945)..................................................... 61
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945) .................................................... 63
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie- economie (1908-1945) ................................................... 63
Fase 3: op weg naar verbetering? (1945-1960) ............................................................................ 64
2
,.
Fase 3: op weg naar verbetering? (1945-1960) ............................................................................ 64
Fase 4: Postkoloniale tijdperk ....................................................................................................... 65
Fase 4: Postkoloniale tijdperk ....................................................................................................... 65
HOOFDSTUK 5: ...................................................................................................................................... 66
sociale ongelijkheid en sociaal beleid in historisch perspectief ........................................................ 66
Inleiding: sociale ongelijkheid ....................................................................................................... 66
Inleiding: sociaal beleid ................................................................................................................. 66
Inleiding: nut van de verzorgingsstaat .......................................................................................... 66
1. sociale ongelijkheid in een lange-termijn perspectief .............................................................. 67
1.1 denken over sociale ongelijkheid ...................................................................................... 67
1.2 sociale ongelijkheid in de pre-industriële periode ............................................................ 69
1.3 Sociale ongelijkheid tijdens de 20ste eeuw ........................................................................ 69
2. Armoede en sociale zorg ....................................................................................................... 73
2.1 Armoede en kwetsbaarheid: begripsbepaling en oorzaken.............................................. 73
2.1 Armoede en kwetsbaarheid: begripsbepaling en oorzaak ................................................ 73
2.2 Sociaal beleid als uitdrukking van ongelijke machtsverhouding ....................................... 74
3: informele zorgarrangement in historisch perspectief................................................................... 75
4: Formele zorgverlening in historisch perspectief ........................................................................... 76
4.1 Het lokalisme van de armenzorg ............................................................................................. 76
4.3 Meer aandacht voor sociale kwestie ....................................................................................... 77
Laatste les: bespreking examen ........................................................................................................ 83
Leerstof en cursus: ........................................................................................................................ 83
Examens......................................................................................................................................... 83
Voorbereiding examen .................................................................................................................. 83
Wat breng je mee naar het examen ? ........................................................................................... 83
Enkele voorbeeldvragen : .............................................................................................................. 83
Examenvorm.................................................................................................................................. 83
Eerste deel examen ....................................................................................................................... 83
Voorbeeldvraag ............................................................................................................................. 84
Andere mogelijkheid ..................................................................................................................... 84
Meerkeuzevraag ............................................................................................................................ 84
Tweede deel examen : open vragen ............................................................................................. 85
Voorbeelden .................................................................................................................................. 85
Examen? studeren? formatief? ..................................................................................................... 85
3
, .
Samenvatting: politieke geschiedenis van
België
Inleiding: Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk?
Uitganspunt: hedendaagse samenleving
• thema’s die beschouwd worden als eigen aan een “moderne” samenleving
• Historische dimensie
- of weinig rekening mee gehouden
- of afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
- of (onjuist) toegeëigend
o de historische dimensie kan ervoor zorgen dat we de maatschappij beter begrijpen
o de maatschappelijke toe-eigening op de geschiedenis
Oud is in!
• Geschiedenis leeft en is overal….
- Recyclage, hergebruik van het verleden
o Temptation island, de mol
o Architectuur: gebouwen in verschillende stijlen
o Standbeelden
o Musea,…
Geschiedenis in beelden, monumenten, … : berucht Leopold II monument in Oostende & Lumumbaplein
Brussel
➔ verwijzing naar het koloniaal verleden
➔ Straatnamen die vernoemd worden naar bepaalde mensen,…
Geschiedenis in musea: Kazerne Dossin in Mechelen, Red Star Line Museum in Antwerpen
➔ Migratiestroom naar Noord- en Zuid-Amerika, The american dream
➔ Anti- semitisme en de holocaust
Geschiedenis in lezingen, herdenkingsboeken, documentaires: 50 jaar bilaterale akkoorden met
Turkijke en Marokko
➔ Belevingen van deze mensen
Geschiedenis & producten: juist en valselijk gebruik voor aflijnen van bedrijfsidentiteit
➔ Eau de cologne, 1709
➔ Primus, anno 1288
o Historische verwijzing
4
Inhoud
Inleiding: Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk? .......................... 4
Uitganspunt: hedendaagse samenleving ........................................................................................ 4
Fase 1: heuristiek ............................................................................................................................ 7
Fase 2: historische kritiek ............................................................................................................... 9
Fase 3: constructie v/d historicus ................................................................................................ 10
2. nut van deze cursus? Inhoud en uitgangspunten?........................................................................ 10
Inhoud cursus ................................................................................................................................ 10
Mobiliteit en migratie.................................................................................................................... 11
De ruimte: België ........................................................................................................................... 13
De historiografische benadering ................................................................................................... 13
Verstrengeling ............................................................................................................................... 13
Kennis van geschiedenis ................................................................................................................ 13
Voorbij de actualiteit en de waan van de dag ............................................................................... 14
Hoofdstuk 1: Demografische ontwikkelingen in historisch perspectief ......................................... 15
Belang ? ......................................................................................................................................... 15
Belang? Corona-cijfers in België: besmettingen versus overlijdens.............................................. 15
Doelstellingen hoofdstuk .............................................................................................................. 16
Indeling hoofdstuk......................................................................................................................... 16
1. Studie van de demografische ontwikkelingen in het verleden ................................................. 16
1.1 De historische demografie ................................................................................................ 16
1.2 het historisch bronnenmateriaal ............................................................................................. 17
1.3 de hoofdrolspelers van demografie .................................................................................. 17
1.4 De evolutie van de wereldbevolking in de long-run, in miljoenen.................................... 18
1.5 Thomas Robert Malthus of de onafwendbaarheid van catasrofes ................................... 18
Schema: homeostatisch systeem .................................................................................................. 19
Thomas Robert Malthus en de historici ........................................................................................ 20
2. kritieklijnen van de demografische ontwikkelingen voor 1750 .................................................... 21
De omvang van de bevolking ........................................................................................................ 21
Het klassieke demografische patroon ........................................................................................... 21
2.1 structurele en catastrofale mortaliteit .................................................................................... 22
Factor mortaliteit: structureel ....................................................................................................... 22
Factor mortaliteit : catastrofaal .................................................................................................... 22
2.2 Geboorte en fertiliteit ............................................................................................................. 22
2.3 De nuptialiteit en het West- Europese huwelijkspatroon ....................................................... 23
1
,.
Hoofdstuk 3:.......................................................................................................................................... 24
Demografische ontwikkelingen tijdens de lange negentiende eeuw ............................................... 24
3.1 de omvang van de bevolking ................................................................................................... 24
3.2 de demografische transitie ...................................................................................................... 24
3.3 De mortaliteit en levensverwachting ...................................................................................... 25
3.4 De factor nataliteit: geboortecijfers, 1740-2000..................................................................... 29
3.4 Nataliteit en nuptialiteit: de verklaring voor de 19de -eeuwse groei....................................... 29
3. Van “babyboom” tot “tweede demografische revolutie” tijdens de twintigste eeuw ............. 31
4.1 de bevolkingsomvang : naar nulgroei ? ................................................................................... 31
4.2 dalende mortaliteit en gestegen levensverwachting .............................................................. 33
4.3 daling van de nataliteit vanaf het midden van de jaren 1960 ................................................. 34
Besluit ............................................................................................................................................ 37
Hoofdstuk 2:.......................................................................................................................................... 38
Het staatsvormingsproces en de opkomst van de natiestaat ........................................................... 38
Van oude naar nieuwe politieke constellaties .............................................................................. 38
2.2 de politieke ontrafeling van het feodalisme in de Zuidelijke Nederlanden ............................ 40
2.3 Van soevereine vorst naar soevereine natie ........................................................................... 42
2.4 de opkomst van Belgische natiestaat ...................................................................................... 49
Hoofdstuk 4:.......................................................................................................................................... 52
Wereldhandel, kolonialisme en dekolonialisme: de casus Congo .................................................... 52
Inhoud ........................................................................................................................................... 52
Hoofdstuk 4.1: imperialisme en de ‘verdeling’ van de wereld ......................................................... 52
1. Het moderne imperialisme.................................................................................................... 52
2. Oorzaken modern imperialisme ............................................................................................ 55
Hoofdstuk 4.2: België en Congo ........................................................................................................ 56
Fase 1: Congo vrijstaat (1885- 1908) ............................................................................................. 58
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1908) ..................................................... 59
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1905) ..................................................... 59
Fase 1: Congo vrijstaat: koloniale roofeconomie .......................................................................... 60
Fase 1: Congo Vrijstaat: koloniale roofeconomie (1885-1908) ..................................................... 60
Inhoud hoofdstuk .............................................................................................................................. 60
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945) .................................................... 60
Fase 2: klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945)..................................................... 61
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie-economie (1908-1945) .................................................... 63
Fase 2: Klassieke koloniale exploitatie- economie (1908-1945) ................................................... 63
Fase 3: op weg naar verbetering? (1945-1960) ............................................................................ 64
2
,.
Fase 3: op weg naar verbetering? (1945-1960) ............................................................................ 64
Fase 4: Postkoloniale tijdperk ....................................................................................................... 65
Fase 4: Postkoloniale tijdperk ....................................................................................................... 65
HOOFDSTUK 5: ...................................................................................................................................... 66
sociale ongelijkheid en sociaal beleid in historisch perspectief ........................................................ 66
Inleiding: sociale ongelijkheid ....................................................................................................... 66
Inleiding: sociaal beleid ................................................................................................................. 66
Inleiding: nut van de verzorgingsstaat .......................................................................................... 66
1. sociale ongelijkheid in een lange-termijn perspectief .............................................................. 67
1.1 denken over sociale ongelijkheid ...................................................................................... 67
1.2 sociale ongelijkheid in de pre-industriële periode ............................................................ 69
1.3 Sociale ongelijkheid tijdens de 20ste eeuw ........................................................................ 69
2. Armoede en sociale zorg ....................................................................................................... 73
2.1 Armoede en kwetsbaarheid: begripsbepaling en oorzaken.............................................. 73
2.1 Armoede en kwetsbaarheid: begripsbepaling en oorzaak ................................................ 73
2.2 Sociaal beleid als uitdrukking van ongelijke machtsverhouding ....................................... 74
3: informele zorgarrangement in historisch perspectief................................................................... 75
4: Formele zorgverlening in historisch perspectief ........................................................................... 76
4.1 Het lokalisme van de armenzorg ............................................................................................. 76
4.3 Meer aandacht voor sociale kwestie ....................................................................................... 77
Laatste les: bespreking examen ........................................................................................................ 83
Leerstof en cursus: ........................................................................................................................ 83
Examens......................................................................................................................................... 83
Voorbereiding examen .................................................................................................................. 83
Wat breng je mee naar het examen ? ........................................................................................... 83
Enkele voorbeeldvragen : .............................................................................................................. 83
Examenvorm.................................................................................................................................. 83
Eerste deel examen ....................................................................................................................... 83
Voorbeeldvraag ............................................................................................................................. 84
Andere mogelijkheid ..................................................................................................................... 84
Meerkeuzevraag ............................................................................................................................ 84
Tweede deel examen : open vragen ............................................................................................. 85
Voorbeelden .................................................................................................................................. 85
Examen? studeren? formatief? ..................................................................................................... 85
3
, .
Samenvatting: politieke geschiedenis van
België
Inleiding: Waarom een historisch perspectief? Hoe gaat een historicus te werk?
Uitganspunt: hedendaagse samenleving
• thema’s die beschouwd worden als eigen aan een “moderne” samenleving
• Historische dimensie
- of weinig rekening mee gehouden
- of afgeschilderd als rooskleurig, beter, minder complex of net het tegendeel
- of (onjuist) toegeëigend
o de historische dimensie kan ervoor zorgen dat we de maatschappij beter begrijpen
o de maatschappelijke toe-eigening op de geschiedenis
Oud is in!
• Geschiedenis leeft en is overal….
- Recyclage, hergebruik van het verleden
o Temptation island, de mol
o Architectuur: gebouwen in verschillende stijlen
o Standbeelden
o Musea,…
Geschiedenis in beelden, monumenten, … : berucht Leopold II monument in Oostende & Lumumbaplein
Brussel
➔ verwijzing naar het koloniaal verleden
➔ Straatnamen die vernoemd worden naar bepaalde mensen,…
Geschiedenis in musea: Kazerne Dossin in Mechelen, Red Star Line Museum in Antwerpen
➔ Migratiestroom naar Noord- en Zuid-Amerika, The american dream
➔ Anti- semitisme en de holocaust
Geschiedenis in lezingen, herdenkingsboeken, documentaires: 50 jaar bilaterale akkoorden met
Turkijke en Marokko
➔ Belevingen van deze mensen
Geschiedenis & producten: juist en valselijk gebruik voor aflijnen van bedrijfsidentiteit
➔ Eau de cologne, 1709
➔ Primus, anno 1288
o Historische verwijzing
4
