Maker: Mila Duerloo
Studie: Toegepaste
Psychologie fase 2
AJ: 2021-2022
Thomas More
,SAMENVATTING:
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: WAT IS GEZONDHEID? ...................................................................................................................... 7
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven ....................................................................................... 7
1.1.1 Relatie tussen lichaam en geest ............................................................................................................. 7
1.1.2 Biomedisch ziektemodel ........................................................................................................................ 8
1.1.3 Vraagtekens bij dualisme: psychosociale modellen voor gezondheid & ziekte ..................................... 8
1.1.4 Biopsychosociaal ziektemodel ............................................................................................................... 8
1.1.5 Gedrag, dood en ziekte .......................................................................................................................... 8
1.2 Individuele, culturele en leeftijdgerelateerde perspectieven op gezondheid .............................................. 9
1.2.1 Lekentheorieën over gezondheid .......................................................................................................... 9
1.2.2 Definitie van gezondheid van de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) ........................................... 10
1.2.3 Crossculturele perspectieven op gezondheid ...................................................................................... 10
1.2.4 Levensloop en gezondheid ................................................................................................................... 10
1.3 Wat is gezondheidspsychologie? ................................................................................................................ 10
1.3.1 Wat is het verband tussen psychologie en gezondheid? ..................................................................... 10
Hoofdstuk 2: SOCIALE VERSCHILLEN IN ZIEKTE EN GEZONDHEID ........................................................................ 11
2.1 Gezondheidsverschillen .............................................................................................................................. 11
2.1.1 Bewijs voor gezondheidsverschillen .................................................................................................... 11
2.1.2 Ook onder mensen met een hoge SES komen gezondheidsverschillen voor ...................................... 12
2.1.3 Verklaringen voor ongelijkheid in gezondheid TSS sociaaleconomische groepen .............................. 12
2.1.4 Balans werk-leven en stress ................................................................................................................. 13
2.1.5 Werkloosheid ....................................................................................................................................... 13
2.2 Minderheidsstatus en gezondheid .............................................................................................................. 13
2.2.1 Verschillen in gezond gedrag tussen etnische minderheidsgroepen ................................................... 13
2.3 Geslacht en gezondheid .............................................................................................................................. 13
2.3.1 BIOLOGISCHE VERSCHILLEN ................................................................................................................. 14
2.3.2 Verschillen in gedrag ............................................................................................................................ 15
• Vrouwen en mannen stellen anders gedrag (evidentie voor!) ............................................................ 15
o Vrouwen vertonen in regel meer gezondheidsgedrag (bv. Drinken minder alcohol, eten gezonder,
zoeken op tijd medische hulp) ....................................................................................................................... 15
o Mannen bewegen wel meer (sporten) ................................................................................................ 15
Hoofdstuk 3: ONGEZOND GEDRAG ...................................................................................................................... 15
, 3.1 Wat is gezondheidsbevorderend gedrag?................................................................................................... 15
3.1.1. ongezond gedrag ................................................................................................................................. 16
3.2 Roken, drinken en gebruik van illegale drugs ............................................................................................. 17
E-sig (elektronische sigaret) – componenten ............................................................................................... 20
E-sig: (onderzoek naar) veiligheid ................................................................................................................. 20
E-sig: effectiviteit .......................................................................................................................................... 23
E-sig en THR (Tobacco Harm Reduction) ....................................................................................................... 25
3.2.1 Drinken: ALCOHOL ............................................................................................................................... 25
3.2.2. Gebruik van illegale drugs ................................................................................................................... 27
3.2.3 wrm beginnen mensen met het gebruik van potentieel verslavende stoffen?................................... 27
3.2.4 Ongezond gedrag voortzetten en verslaving ....................................................................................... 27
3.2.5 Stopgedrag (zie ook H5) → hoe mensen helpen met stopgedrag ....................................................... 28
3.2.6 Gedachten over behandeling van verslaving ....................................................................................... 28
3.3 Onbeschermd seksueel gedrag ................................................................................................................... 28
3.3.1 Negatieve effecten van onveilig vrijen op de gezondheid ................................................................... 28
3.3.2 Het gebruik van condooms .................................................................................................................. 28
3.4 Ongezond voedingspatroon ....................................................................................................................... 29
3.4.1 Vetopname en cholesterol ................................................................................................................... 29
3.5 Overgewicht ................................................................................................................................................ 30
3.5.1 Hoe wordt overgewicht gedefinieerd? (indirecte relatie) ................................................................... 30
3.5.2 Negatieve gevolgen van overgewicht .................................................................................................. 30
3.5.3 Oorzaken van overgewicht .................................................................................................................. 31
Hoofdstuk 4: GEZOND GEDRAG ............................................................................................................................ 31
4.1 Compliantiegedrag ...................................................................................................................................... 31
4.1.1 Definitie ................................................................................................................................................ 31
4.1.2 Zijn mensen therapietrouw? .................................................................................................................... 31
4.1.3 Waarom volgen mensen medische aanbevelingen en behandelingen niet op? ................................. 31
4.2 Gezonde voeding......................................................................................................................................... 32
4.2.1 De gezondheidsvoordelen van het eten van groente en fruit ............................................................. 32
4.2.2 AANBEVELINGEN VOOR GEZONDE VOEDING ...................................................................................... 32
4.2.3 Hoe gezond eten de Belgen?................................................................................................................ 32
4.2.4 Voedselvoorkeuren .............................................................................................................................. 33
4.3 Lichaamsbeweging ...................................................................................................................................... 33
4.3.1 Aanbevelingen voor lichaamsbeweging ............................................................................................... 33
4.3.2 Wat zijn de gunstige lichamelijke effecten van lichaamsbeweging .................................................... 33
4.3.3 De psychologische voordelen van lichaambeweging .......................................................................... 33
4.3.4 Waarom sporten mensen? ................................................................................................................... 34
, 4.4 Gezondheidsscreening ................................................................................................................................ 34
4.4.1 Screening op risicofactoren ................................................................................................................. 34
4.4.2 Ziektedetectiescreening ....................................................................................................................... 34
4.4.6 Deelname aan screeningsprogramma’s............................................................................................... 34
4.5 Vaccinatie .................................................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 5: MODELLEN VOOR HET VOORSPELLEN VAN GEZONDHEIDSGEDRAG .............................................. 36
5.1 Distale invloeden (verder af) op gezondheidsgedrag ................................................................................. 36
5.1.1 Demografische invloeden .................................................................................................................... 36
5.1.2 Persoonlijkheidskenmerken ................................................................................................................. 36
5.1.3 Zelfbeschikkingstheorie........................................................................................................................ 37
5.2 Modellen van gezondheidsgedrag .............................................................................................................. 37
5.2.1 Attitudes ............................................................................................................................................... 37
5.2.2 Risico-inschatting en onrealistisch optimisme ..................................................................................... 38
5.2.3 Zelfeffectiviteit (self-efficacy) = geloof in eigen kunnen (van een handeling) Bv. “ik geloof dat ik kan
stoppen met roken” ...................................................................................................................................... 38
5.3 Sociale en cognitieve modellen van gedragsverandering ........................................................................... 39
5.3.1 Sociaal cognitieve theorie → weten dat het bestaat, niet kennen! .................................................... 39
5.3.2 Het health belief-model (HBM) ........................................................................................................... 39
5.4 Modellen voor gefaseerde gedragsverandering ......................................................................................... 40
5.4.1 Het transtheoretische model (TTM) of SOCM (Stages of Change model) ........................................... 40
5.4.2 Het health action process approach-model (HAPA) → weten dat het bestaat en niet in detail kennen!
...................................................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 6 + 7: GEDRAGSVERANDERING: MECHANISMEN EN METHODEn ....................................................... 41
6.1 Het ontwikkelen van interventies voor de volksgezondheid ...................................................................... 41
precede-proceed model ................................................................................................................................ 41
Kennen: model niet kunnen toepassen, wel factoren kennen! .................................................................... 41
6.2 Strategieën om risicogedrag te veranderen ................................................................................................ 42
6.2.1 Motiveren tot verandering ................................................................................................................... 42
7.2 Het gebruik van massamedia ...................................................................................................................... 44
6.2.2 Gedrag veranderen .............................................................................................................................. 45
6.2.3 De juiste toepassing (zie handboek) .................................................................................................... 47
7.4 Programma’s voor gezondheidsbevordering .............................................................................................. 47
7.4.1 Interventieprogramma’s voor de gemeenschap .................................................................................. 47
7.4.2 Het risico op hiv-infectie verminderen ................................................................................................. 47
7.4.3 Gezondheidsbevordering op het werk ................................................................................................. 47
7.4.4 Interventies op school .......................................................................................................................... 48
7.4.5 Werken met peers................................................................................................................................ 48
Studie: Toegepaste
Psychologie fase 2
AJ: 2021-2022
Thomas More
,SAMENVATTING:
GEZONDHEIDSPSYCHOLOGIE
INHOUDSOPGAVE
Hoofdstuk 1: WAT IS GEZONDHEID? ...................................................................................................................... 7
1.1 Wat is gezondheid? Veranderende perspectieven ....................................................................................... 7
1.1.1 Relatie tussen lichaam en geest ............................................................................................................. 7
1.1.2 Biomedisch ziektemodel ........................................................................................................................ 8
1.1.3 Vraagtekens bij dualisme: psychosociale modellen voor gezondheid & ziekte ..................................... 8
1.1.4 Biopsychosociaal ziektemodel ............................................................................................................... 8
1.1.5 Gedrag, dood en ziekte .......................................................................................................................... 8
1.2 Individuele, culturele en leeftijdgerelateerde perspectieven op gezondheid .............................................. 9
1.2.1 Lekentheorieën over gezondheid .......................................................................................................... 9
1.2.2 Definitie van gezondheid van de WHO (Wereldgezondheidsorganisatie) ........................................... 10
1.2.3 Crossculturele perspectieven op gezondheid ...................................................................................... 10
1.2.4 Levensloop en gezondheid ................................................................................................................... 10
1.3 Wat is gezondheidspsychologie? ................................................................................................................ 10
1.3.1 Wat is het verband tussen psychologie en gezondheid? ..................................................................... 10
Hoofdstuk 2: SOCIALE VERSCHILLEN IN ZIEKTE EN GEZONDHEID ........................................................................ 11
2.1 Gezondheidsverschillen .............................................................................................................................. 11
2.1.1 Bewijs voor gezondheidsverschillen .................................................................................................... 11
2.1.2 Ook onder mensen met een hoge SES komen gezondheidsverschillen voor ...................................... 12
2.1.3 Verklaringen voor ongelijkheid in gezondheid TSS sociaaleconomische groepen .............................. 12
2.1.4 Balans werk-leven en stress ................................................................................................................. 13
2.1.5 Werkloosheid ....................................................................................................................................... 13
2.2 Minderheidsstatus en gezondheid .............................................................................................................. 13
2.2.1 Verschillen in gezond gedrag tussen etnische minderheidsgroepen ................................................... 13
2.3 Geslacht en gezondheid .............................................................................................................................. 13
2.3.1 BIOLOGISCHE VERSCHILLEN ................................................................................................................. 14
2.3.2 Verschillen in gedrag ............................................................................................................................ 15
• Vrouwen en mannen stellen anders gedrag (evidentie voor!) ............................................................ 15
o Vrouwen vertonen in regel meer gezondheidsgedrag (bv. Drinken minder alcohol, eten gezonder,
zoeken op tijd medische hulp) ....................................................................................................................... 15
o Mannen bewegen wel meer (sporten) ................................................................................................ 15
Hoofdstuk 3: ONGEZOND GEDRAG ...................................................................................................................... 15
, 3.1 Wat is gezondheidsbevorderend gedrag?................................................................................................... 15
3.1.1. ongezond gedrag ................................................................................................................................. 16
3.2 Roken, drinken en gebruik van illegale drugs ............................................................................................. 17
E-sig (elektronische sigaret) – componenten ............................................................................................... 20
E-sig: (onderzoek naar) veiligheid ................................................................................................................. 20
E-sig: effectiviteit .......................................................................................................................................... 23
E-sig en THR (Tobacco Harm Reduction) ....................................................................................................... 25
3.2.1 Drinken: ALCOHOL ............................................................................................................................... 25
3.2.2. Gebruik van illegale drugs ................................................................................................................... 27
3.2.3 wrm beginnen mensen met het gebruik van potentieel verslavende stoffen?................................... 27
3.2.4 Ongezond gedrag voortzetten en verslaving ....................................................................................... 27
3.2.5 Stopgedrag (zie ook H5) → hoe mensen helpen met stopgedrag ....................................................... 28
3.2.6 Gedachten over behandeling van verslaving ....................................................................................... 28
3.3 Onbeschermd seksueel gedrag ................................................................................................................... 28
3.3.1 Negatieve effecten van onveilig vrijen op de gezondheid ................................................................... 28
3.3.2 Het gebruik van condooms .................................................................................................................. 28
3.4 Ongezond voedingspatroon ....................................................................................................................... 29
3.4.1 Vetopname en cholesterol ................................................................................................................... 29
3.5 Overgewicht ................................................................................................................................................ 30
3.5.1 Hoe wordt overgewicht gedefinieerd? (indirecte relatie) ................................................................... 30
3.5.2 Negatieve gevolgen van overgewicht .................................................................................................. 30
3.5.3 Oorzaken van overgewicht .................................................................................................................. 31
Hoofdstuk 4: GEZOND GEDRAG ............................................................................................................................ 31
4.1 Compliantiegedrag ...................................................................................................................................... 31
4.1.1 Definitie ................................................................................................................................................ 31
4.1.2 Zijn mensen therapietrouw? .................................................................................................................... 31
4.1.3 Waarom volgen mensen medische aanbevelingen en behandelingen niet op? ................................. 31
4.2 Gezonde voeding......................................................................................................................................... 32
4.2.1 De gezondheidsvoordelen van het eten van groente en fruit ............................................................. 32
4.2.2 AANBEVELINGEN VOOR GEZONDE VOEDING ...................................................................................... 32
4.2.3 Hoe gezond eten de Belgen?................................................................................................................ 32
4.2.4 Voedselvoorkeuren .............................................................................................................................. 33
4.3 Lichaamsbeweging ...................................................................................................................................... 33
4.3.1 Aanbevelingen voor lichaamsbeweging ............................................................................................... 33
4.3.2 Wat zijn de gunstige lichamelijke effecten van lichaamsbeweging .................................................... 33
4.3.3 De psychologische voordelen van lichaambeweging .......................................................................... 33
4.3.4 Waarom sporten mensen? ................................................................................................................... 34
, 4.4 Gezondheidsscreening ................................................................................................................................ 34
4.4.1 Screening op risicofactoren ................................................................................................................. 34
4.4.2 Ziektedetectiescreening ....................................................................................................................... 34
4.4.6 Deelname aan screeningsprogramma’s............................................................................................... 34
4.5 Vaccinatie .................................................................................................................................................... 35
Hoofdstuk 5: MODELLEN VOOR HET VOORSPELLEN VAN GEZONDHEIDSGEDRAG .............................................. 36
5.1 Distale invloeden (verder af) op gezondheidsgedrag ................................................................................. 36
5.1.1 Demografische invloeden .................................................................................................................... 36
5.1.2 Persoonlijkheidskenmerken ................................................................................................................. 36
5.1.3 Zelfbeschikkingstheorie........................................................................................................................ 37
5.2 Modellen van gezondheidsgedrag .............................................................................................................. 37
5.2.1 Attitudes ............................................................................................................................................... 37
5.2.2 Risico-inschatting en onrealistisch optimisme ..................................................................................... 38
5.2.3 Zelfeffectiviteit (self-efficacy) = geloof in eigen kunnen (van een handeling) Bv. “ik geloof dat ik kan
stoppen met roken” ...................................................................................................................................... 38
5.3 Sociale en cognitieve modellen van gedragsverandering ........................................................................... 39
5.3.1 Sociaal cognitieve theorie → weten dat het bestaat, niet kennen! .................................................... 39
5.3.2 Het health belief-model (HBM) ........................................................................................................... 39
5.4 Modellen voor gefaseerde gedragsverandering ......................................................................................... 40
5.4.1 Het transtheoretische model (TTM) of SOCM (Stages of Change model) ........................................... 40
5.4.2 Het health action process approach-model (HAPA) → weten dat het bestaat en niet in detail kennen!
...................................................................................................................................................................... 41
Hoofdstuk 6 + 7: GEDRAGSVERANDERING: MECHANISMEN EN METHODEn ....................................................... 41
6.1 Het ontwikkelen van interventies voor de volksgezondheid ...................................................................... 41
precede-proceed model ................................................................................................................................ 41
Kennen: model niet kunnen toepassen, wel factoren kennen! .................................................................... 41
6.2 Strategieën om risicogedrag te veranderen ................................................................................................ 42
6.2.1 Motiveren tot verandering ................................................................................................................... 42
7.2 Het gebruik van massamedia ...................................................................................................................... 44
6.2.2 Gedrag veranderen .............................................................................................................................. 45
6.2.3 De juiste toepassing (zie handboek) .................................................................................................... 47
7.4 Programma’s voor gezondheidsbevordering .............................................................................................. 47
7.4.1 Interventieprogramma’s voor de gemeenschap .................................................................................. 47
7.4.2 Het risico op hiv-infectie verminderen ................................................................................................. 47
7.4.3 Gezondheidsbevordering op het werk ................................................................................................. 47
7.4.4 Interventies op school .......................................................................................................................... 48
7.4.5 Werken met peers................................................................................................................................ 48
