Samenvatting mens en maatschappij - deel tijd

Mens en maatschappij: deel tijd
1. Tijd: geschiedenis
1.1. Wat is geschiedenis?
 Def: geheel van menselijke handelingen die in het verleden plaatsvonden
o Maw het historisch proces
 Def: studie van het menselijk handelen in het verleden
o Of het onderzoek en beschrijving van het historisch proces
 Historische kennis
o = kennis van historische proces
o Historicus verzamelt en geeft deze kennis vorm door middel van onderzoek
 Elk menselijk handelen uit verleden is voorwerp voor historisch onderzoek
o Verleden niet meer aanwezig  enkel waarnemen via bronnen
o Via geschiedschrijving  historicus streven naar reconstrueren van objectief beeld
van het verleden
o Menselijk handelen in verleden  bronnen  historicus (=onderzoek van verleden)
 beeld van verleden (= reconstructie)
 Centraal in historisch onderzoek:
o Verhoudingen tss mensen & gemeenschappen
o Verhoudingen gemeenschappen onderling
 Geschiedenis niet enkel studie verleden !
o Historisch feit hangt samen met vroegere & hedendaagse feiten
o Historisch feit krijgt pas ware betekenis door de gevolgen die ie teveel brengt
o ! Verleden – heden – toekomst
 Nut geschiedenis
o Verwerven feitenkennis & inzichtelijke kennis van ontstaan maatschappelijke
krachtlijnen die naar moment vandaag toelopen
o Zonder deze kennis heden nauwelijks/ niet begrijpen

1.2. Bronnen
 Verleden is er niet meer
 Menselijk handelen (verleden) enkel tot uiting in wat ze hebben achtergelaten
 = getuigenissen van menselijk handelen
 = zijn vw uit verleden of getuigenissen over het leven die tot ons zijn gekomen
o 1ste categorie: overblijfselen
o 2de categorie: overleveringen
 Overblijfselen
o Vw die onderzoekers iets vertellen over het verleden
 Overleveringen
o Mondelinge of schriftelijke getuigenissen die eenvoudige of complexe
gebeurtenissen beschrijven, verhalen of becommentariëren
 Niet gemaakt voor nageslacht/ historicus
o Maar specifieke functie voor tijdsgenoten
o ! sommige bronnen bepaald doel gemaakt/ gekleurd
 Bv. de Bello Gallico van Julius Casear waardevolle bron over Gallische
oorlogen  door Julius geschreven om zichzelf in de verf te zetten

1

, 1.2.1.Indeling bronnen (zie extra p)
Eerste onderverdeling
 Geschreven bronnen
o Elk mogelijke tekst waar we nu over beschikken
o Bv. woord, afkorting, verhaal, sms, …
o Op wat de tekst geschreven staat niet van belang
 Ongeschreven bronnen
o Materiële bronnen
 Archeologische bronnen
 Alle materiële vw die spoor van menselijke activiteit in verleden zijn
 Bv. graven, dagelijkse vw, wegen, woningen, religieuze gebouwen, …
 Verborgen geraakt onder huidig aardoppervlak
 Archeoloog spoort & graaft deze bronnen op + bestudeert ze
 Belangrijk voor studie historische periodes
 Enige bronnen uit prehistorie
 Munten
 Geven info over handelsbetrekkingen, economische toestanden,
prijzen, personen, instellingen, technische ontwikkelingen, …
 Numismaticus: specialist die geschiedenis & vormen van geld &
andere betaalmiddelen bestudeert
 Met de hand vervaardigde afbeeldingen
 Bv. schilderijen, tekeningen
 Specialiteit van kunsthistoricus
 Mechanische afbeeldingen
 Foto, films, ..
o Immateriële bronnen
 Orale bron
 Mondelinge overleveringen
 Oude vorm: mythes, sagen & volksverhalen
 Nieuwe vorm: interview
 Andere
 Talen, dialecten, zegswijzen, namen, gerechten, kledij, …  ook
sporen verleden

Tweede onderverdeling
 Primaire bron
o Direct afkomstig persoon die betrokken was bij gebeurtenis, persoon of tijdsperiode
 Secundaire bron
o Bevat info gebaseerd op eerder doorgegeven info door één/ meerdere primaire
bronnen
 Ene niet beter dan andere
o Primaire bron kan gekleurd zijn (of omgekeerd)
o Secundaire bron correcter beeld geven door combinatie verschillende primaire
bronnen

Derde onderverdeling
 Bewuste bron
o Doel bron: verslag van gebeurtenis aan tijdsgenoten/ nageslacht


2

, Onbewuste bron
o Geen verslag gebeurtenis, geeft wel info om verleden te reconstrueren

1.2.2.Historische kritiek
 Historicus overblijfselen/ overleveringen kritisch benaderen  pas dan historische bron
 Uitwendige kritiek
o = bevraagt inhoudelijke boodschap bron niet rechtstreeks
 Wel omstandigheden waarin bron tot stand kwam
o Oorsprongskritiek
 Wie maakte de bron? Waar en wanneer werd de bron gemaakt
o Oorspronkelijkheidskritiek
 Is dit de authentieke versie van de bron?
o Ontleningskritiek
 Wordt er werk van anderen gekopieerd? Wordt er plagiaat gepleegd?
 Inwendige kritiek
o = bevraagt bron inhoudelijk & peilt naar boodschap & waarde bron
o Interpretatiekritiek
 Wat wilde de maker eigenlijk meedelen met de bron?
 Wat is zijn/ haar boodschap? Waarom werd de bron gemaakt?
o Gezagskritiek
 Is deze bron waardevol?
 3 deelonderzoeken
 Inlichtingskritiek
- Hoe heeft de maker van de bron kennis verworven van wat hij
via de bron te kennen heeft?
 Geloofwaardigheidskritiek
- In hoeverre is de maker subjectief/ objectief geweest bij het
weergeven van vertelde werkelijkheid?
 Waardebepaling
- Wat is de waarde van deze bron voor kennis van het verleden?

1.3. Het historisch referentiekader
 Historisch feit Kan men plaatsen in
o Tijd (wanneer?), in ruimte (Waar?) & maatschappelijke context
 Maatschappelijke domeinen
o Politiek, sociaal, economisch en cultuur domein

1.3.1.De tijdrekening
 Mens probeert grip te krijgen fenomeen tijd
 Als mens behoefte gebeurtenissen in tijd te ordenen  middel: tijdrekening
 = manier om tijd voor te stellen vanaf bepaald vertrekpunt
o Bv. vertrekpunt christelijke beschaving: geboorte Christus => christelijke tijdrekening
 !!! onafh van welk vertrekpunt  elke tijdrekening start bij jaar 1 NIET 0
 Belang voor inzicht & kennis  aantal jaartallen onthouden
o Door impact van gebeurtenissen op verdere verloop geschiedenis
o Helpt verleden te structureren
o Bv. 1789 Franse evolutie, …



3

, 1.3.1.1. De periodisering in de eindtermen
 Doelstelling basisschool: lln leren ordenen in tijd + omgaan soorten tijdslijnen
 Visueel tijd voorstellen mbv tijdsband
o Hierop feiten chronologisch weergegeven
 Geschiedenis structureren in periodes (tijdsvakken of tijden)
o Vormt een referentiekader dat als ankerplaats dient om nieuwe begrippen en
gebeurtenissen aan te hechten
 Doelstelling omtrent tijd:
o Ontwikkelen & vergroten tijdsbewustzijn
o Omgang dagelijkse (cyclische) tijd & historische (lineaire) tijd
 Doelstelling omtrent historisch tijdsbewustzijn
o Kinderen komen tot inzicht dat leven mens (ook eigen leven) beïnvloed wordt door
tijd waarin ze leven
o Kinderen zien eigen bestaand als historisch bepaald & bepalende
 De wereld van nu is bepaald door die van gisteren
 Wereld van nu bepalend voor wereld van morgen
 Basisschool: indeling in 4 grote periodes (Europese geschiedeis!)
o Prehistorie/ oudheid: tot ca. 500
o Middeleeuwen: ca. 500 – ca. 1500
o Nieuwe tijden: ca. 1500 – onze tijd
o Onze tijd: periode waarin kinderen nog levende getuigen kunnen ontmoeten
 Laat ruimte open voor nadere specificatie & voor vgl met andere culturen

1.3.1.2. De periodisering in de leerplannen lager onderwijs
 Katholiek onderwijs & OVSG: zelfde indeling als in eindtermen (zie hierboven)
 Gemeenschapsonderwijs: 5 perioden
o Prehistorie (tot ca. 3800 v.C.)
o Oudheid (ca. 3800 v.C. – ca. 500)
o Middeleeuwen (ca. 500 – ca. 1500)
o Nieuwe tijden (ca. 1500 – onze tijd)
o Onze tijd

1.3.1.3. De periodisering in de leerplannen secundair onderwijs
 Verdelen in 7 perioden
o Prehistorie (tot ca. 3500 v.C.)
o Oude nabije oosten (ca. 3500 v.C. – ca. 800 v.C.)
o Klassieke oudheid (ca. 800 v.C. – ca. 500)
o Middeleeuwen (ca. 500 – ca. 1500)
o Vroegmoderne tijd (ca. 1500 – ca. 1800)
o Moderne tijd (ca. 1800 – 1945)
o Hedendaagse tijd (1945 - …)

1.3.2.Het ruimtelijk referentiekader
 West-Europese ruimte  Europese bril  kleurt blik op verleden
 Blik altijd verruimen naar mondiaal !

1.3.3.Het maatschappelijke referentiekader
 Maatschappelijke domeinen
o Politiek domein

4