ORGANISATIEPSYCHOLOGIE
Fien Peerenbooms
2DE BACHELOR HANDELSWETENSCHAPPEN 2021-2022
,Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
Inhoudsopgave
....................................................................................................................................................................... 0
HC 1: (HFDST 4): MENS EN ORGANISATIE: EEN RELATIE MET VELE GEZICHTEN ................................................ 3
1. DEFINITIE VAN HET VAKGEBIED........................................................................................................................ 3
2. GEDRAG & ORGANISATIE ................................................................................................................................. 3
3. MENSEN (GEDRAG) & ORGANISATIES HEBBEN ELKAAR NODIG ....................................................................... 5
HC 1 – (HFDST 5) ORGANISATIE MET MENSEN à MOTIVATIE ......................................................................... 6
2. MOTIVATIETHEORIEËN .................................................................................................................................... 6
3. DISPOSITIONELE- OF INHOUDSTHEORIEËN ...................................................................................................... 6
3.1 INSTINCT-THEORIEËN ..................................................................................................................................... 7
3.2 BEHOEFTENTHEORIEËN ................................................................................................................................. 8
3.3 OMGEVINGSTHEORIEËN .............................................................................................................................. 16
3.4 COGNITIEVE MOTIVATIETHEORIEËN ............................................................................................................ 19
3.5 INTEGRATIE DISPOSITIES-OMGEVING-COGNITIE ......................................................................................... 21
HC 2 – (HFDST 6) LEIDERSCHAP EN EMPOWERMENT ..................................................................................... 25
1. DE GEBOREN LEIDER....................................................................................................................................... 25
2. DE COMPETENTE LEIDER ................................................................................................................................ 25
3. DE GEWENSTE LEIDER .................................................................................................................................... 26
4. LEIDERSCHAPSROLLEN (WAT) ........................................................................................................................ 26
5. LEIDERSCHAPSSTIJLEN (HOE) ......................................................................................................................... 29
6. SITUATIONEEL LEIDERSCHAP.......................................................................................................................... 31
7. MACHT & EMPOWERMENT EN PSYCHOLOGISCHE EIGENAARSCHAP ............................................................ 34
8. DE LEIDER OF CONSULTANT ALS ‘HELPER’ (SCHEIN) ....................................................................................... 36
HC 3 – (HFDST 7) GROEPEN EN TEAMS IN ORGANISATIES .............................................................................. 39
1. GEWENST ORGANISATIEGEDRAG .................................................................................................................. 39
2. KERNELEMENTEN VAN EEN GROEP ................................................................................................................ 39
3. GROEPSONTWIKKELING à P115 .................................................................................................................... 40
4. SOCIALE FACILITATIE ...................................................................................................................................... 40
5. SYNERGIE ....................................................................................................................................................... 42
6. VALKUILEN BIJ TEAMWORK àP119 ............................................................................................................... 44
HC 4 – () AUTONOME GROEPEN, TEAMING EN PSYCHOLOGISCHE VEILIGHEID ............................................... 46
1. AUTORITEIT OF PARTICIPATIE IN TEAMS? ...................................................................................................... 46
2. ZELFSTURENDE (AUTONOME) TEAMS ............................................................................................................ 46
3. EDMONDSON ‘TEAMING’ à ZIE VIDEO ............................................................................................................. 47
4. NIEUWE TECHNOLOGIEËN IMPLEMENTEREN ................................................................................................ 47
5. 4-STEP MODEL OF SUCCESSFUL TECHNOLOGY IMPLEMENTATION: ACTIVITIES & LEADER’S FRAMES ........... 49
6. 4-STEP MODEL OF SUCCESSFUL TECHNOLOGY IMPLEMENTATION: LEADER’S ACTION ................................. 49
7. MODEL VAN WERKTEAMLEREN ..................................................................................................................... 49
8. RANDVOORWAARDEN VOOR TEAMLEREN (ANTECEDENTE) .............................................................................. 50
9. CORE CONCEPT: TEAM PSYCHOLOGICAL SAFETY ........................................................................................... 50
10. WANNEER IS PSYCHOLOGISCHE VEILIGHEID BELANGRIJK? .......................................................................... 51
HC 5 – (HFDST 8) COMMUNICATIE ................................................................................................................ 52
1. KENMERKEN VAN EEN GROEP ........................................................................................................................ 52
2. FUNCTIES VAN COMMUNICATIE IN ORGANISATIES ....................................................................................... 52
3. COMPONENTEN VAN HET COMMUNCATIEPROCES àP128 ........................................................................... 52
4. RICHTING VAN COMMUNICATIE àP132 ........................................................................................................ 53
5. FEEDBACK: ..................................................................................................................................................... 54
6. COMMUNICEREN EN (ACTIEF) LUISTEREN ..................................................................................................... 56
5. AXIOMA’S VAN COMMUNICEREN (WATZLAWICK) à P134 ............................................................................ 56
8. THE EXECUTIVE MIND EN DE X-Y CASE ........................................................................................................... 57
1
,Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
HC 6 – (HFDST 9-10) ORGANISATIESTRUCTUUR EN ORGANISATIEVERANDERING .......................................... 61
1. WAT IS EEN ORGANISATIECULTUUR? ............................................................................................................. 61
2. VERSCHILLENDE BENADERINGEN ................................................................................................................... 61
1. ORGANISATIECULTUUR EN HET AJUIN-MODEL (Schein) ............................................................................ 62
2. NATIONALE CULTUURDEMENTIES (Hofstede) ............................................................................................ 63
3. CONCURRERENDE WAARDEN (Quinn) ....................................................................................................... 64
4. OCCUPATIONAL CULTURES (Schein) àp148 + zie tekst op bb !!................................................................ 65
3. ORGANISATIEVERANDERING ......................................................................................................................... 66
WAT IS ORGANISATIEVERANDERING? à p151 .............................................................................................. 66
DRIE CONTEXTEN VAN VERANDERING (Boonstra, 2000) àp152 .................................................................. 67
HOE PAK JE ‘CHANGE’ AAN? IMPLEMENTATIE!! ............................................................................................ 67
2
, Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
HC 1: (hfdst 4): MENS EN ORGANISATIE: EEN RELATIE MET VELE GEZICHTEN
1. DEFINITIE VAN HET VAKGEBIED
Def.
à ‘Mens en organisatie’ is een vrije vertaling van de term Organizational Behavoir (OB), een
wetenschappelijke discipline die het gedrag bestudeerd.
à OB bestudeert het menselijke gedrag in organisaties en besteedt hierbij aandacht aan 3
analyseniveaus:
® Het individuele level: persoonlijkheid, perceptie, verwachtingen, gevoelens, motivatie,
arbeidssatisfactie, stress
® Groep level: communicatie, vertrouwen, probleemoplossend, beslissing makend,
leiderschap, groep effectiviteit
® Organisatie en systeem level: organisatiecultuur, interne samenwerking/competitie en
CSR, uitdagingen management
à Primaire doel van OB is het begrijpen en verklaren van gedrag in organisaties.
= is basis voor personeelsmanagement of HR-management.
Wat doet OB?
1. OB bestudeert het gedrag van mensen in organisaties
2. OB houdt rekening met verschillende niveaus: individueel, groep, organisatie, context
3. OB is multidisciplinair
4. OB heeft de performantie van organisaties en het welzijn van mensen voor ogen
5. OB laat een grote diversiteit aan benaderingen en onderzoeksmethoden toe
Alle verwante termen balanceren tussen:
2. GEDRAG & ORGANISATIE
Def. Organisatie
à Organisatie stampt af van Griekse woord ‘Organon’ = middel of instrument
à Is een systeem van bewust gecoördineerde doelgerichte activiteiten (= doelgericht
samenwerkingsverband)
Organisatie heeft een dubbele betekenis
1. Gebruikt om de entiteit zelf te benoemen (vb. profit of non-profit organisaties) hier is de
term organisatie bedoelt als bedrijf, zaak of instelling
2. Gebruikt om aan te geven hoe iets georganiseerd is of wordt = het proces
Def. Gedrag
à Is een overkoepelende term voor ‘handelingen, activiteiten, responsen, operaties’
à Is elke activiteit van een individu in interactie met de sociale en fysieke omgeving
3
Fien Peerenbooms
2DE BACHELOR HANDELSWETENSCHAPPEN 2021-2022
,Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
Inhoudsopgave
....................................................................................................................................................................... 0
HC 1: (HFDST 4): MENS EN ORGANISATIE: EEN RELATIE MET VELE GEZICHTEN ................................................ 3
1. DEFINITIE VAN HET VAKGEBIED........................................................................................................................ 3
2. GEDRAG & ORGANISATIE ................................................................................................................................. 3
3. MENSEN (GEDRAG) & ORGANISATIES HEBBEN ELKAAR NODIG ....................................................................... 5
HC 1 – (HFDST 5) ORGANISATIE MET MENSEN à MOTIVATIE ......................................................................... 6
2. MOTIVATIETHEORIEËN .................................................................................................................................... 6
3. DISPOSITIONELE- OF INHOUDSTHEORIEËN ...................................................................................................... 6
3.1 INSTINCT-THEORIEËN ..................................................................................................................................... 7
3.2 BEHOEFTENTHEORIEËN ................................................................................................................................. 8
3.3 OMGEVINGSTHEORIEËN .............................................................................................................................. 16
3.4 COGNITIEVE MOTIVATIETHEORIEËN ............................................................................................................ 19
3.5 INTEGRATIE DISPOSITIES-OMGEVING-COGNITIE ......................................................................................... 21
HC 2 – (HFDST 6) LEIDERSCHAP EN EMPOWERMENT ..................................................................................... 25
1. DE GEBOREN LEIDER....................................................................................................................................... 25
2. DE COMPETENTE LEIDER ................................................................................................................................ 25
3. DE GEWENSTE LEIDER .................................................................................................................................... 26
4. LEIDERSCHAPSROLLEN (WAT) ........................................................................................................................ 26
5. LEIDERSCHAPSSTIJLEN (HOE) ......................................................................................................................... 29
6. SITUATIONEEL LEIDERSCHAP.......................................................................................................................... 31
7. MACHT & EMPOWERMENT EN PSYCHOLOGISCHE EIGENAARSCHAP ............................................................ 34
8. DE LEIDER OF CONSULTANT ALS ‘HELPER’ (SCHEIN) ....................................................................................... 36
HC 3 – (HFDST 7) GROEPEN EN TEAMS IN ORGANISATIES .............................................................................. 39
1. GEWENST ORGANISATIEGEDRAG .................................................................................................................. 39
2. KERNELEMENTEN VAN EEN GROEP ................................................................................................................ 39
3. GROEPSONTWIKKELING à P115 .................................................................................................................... 40
4. SOCIALE FACILITATIE ...................................................................................................................................... 40
5. SYNERGIE ....................................................................................................................................................... 42
6. VALKUILEN BIJ TEAMWORK àP119 ............................................................................................................... 44
HC 4 – () AUTONOME GROEPEN, TEAMING EN PSYCHOLOGISCHE VEILIGHEID ............................................... 46
1. AUTORITEIT OF PARTICIPATIE IN TEAMS? ...................................................................................................... 46
2. ZELFSTURENDE (AUTONOME) TEAMS ............................................................................................................ 46
3. EDMONDSON ‘TEAMING’ à ZIE VIDEO ............................................................................................................. 47
4. NIEUWE TECHNOLOGIEËN IMPLEMENTEREN ................................................................................................ 47
5. 4-STEP MODEL OF SUCCESSFUL TECHNOLOGY IMPLEMENTATION: ACTIVITIES & LEADER’S FRAMES ........... 49
6. 4-STEP MODEL OF SUCCESSFUL TECHNOLOGY IMPLEMENTATION: LEADER’S ACTION ................................. 49
7. MODEL VAN WERKTEAMLEREN ..................................................................................................................... 49
8. RANDVOORWAARDEN VOOR TEAMLEREN (ANTECEDENTE) .............................................................................. 50
9. CORE CONCEPT: TEAM PSYCHOLOGICAL SAFETY ........................................................................................... 50
10. WANNEER IS PSYCHOLOGISCHE VEILIGHEID BELANGRIJK? .......................................................................... 51
HC 5 – (HFDST 8) COMMUNICATIE ................................................................................................................ 52
1. KENMERKEN VAN EEN GROEP ........................................................................................................................ 52
2. FUNCTIES VAN COMMUNICATIE IN ORGANISATIES ....................................................................................... 52
3. COMPONENTEN VAN HET COMMUNCATIEPROCES àP128 ........................................................................... 52
4. RICHTING VAN COMMUNICATIE àP132 ........................................................................................................ 53
5. FEEDBACK: ..................................................................................................................................................... 54
6. COMMUNICEREN EN (ACTIEF) LUISTEREN ..................................................................................................... 56
5. AXIOMA’S VAN COMMUNICEREN (WATZLAWICK) à P134 ............................................................................ 56
8. THE EXECUTIVE MIND EN DE X-Y CASE ........................................................................................................... 57
1
,Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
HC 6 – (HFDST 9-10) ORGANISATIESTRUCTUUR EN ORGANISATIEVERANDERING .......................................... 61
1. WAT IS EEN ORGANISATIECULTUUR? ............................................................................................................. 61
2. VERSCHILLENDE BENADERINGEN ................................................................................................................... 61
1. ORGANISATIECULTUUR EN HET AJUIN-MODEL (Schein) ............................................................................ 62
2. NATIONALE CULTUURDEMENTIES (Hofstede) ............................................................................................ 63
3. CONCURRERENDE WAARDEN (Quinn) ....................................................................................................... 64
4. OCCUPATIONAL CULTURES (Schein) àp148 + zie tekst op bb !!................................................................ 65
3. ORGANISATIEVERANDERING ......................................................................................................................... 66
WAT IS ORGANISATIEVERANDERING? à p151 .............................................................................................. 66
DRIE CONTEXTEN VAN VERANDERING (Boonstra, 2000) àp152 .................................................................. 67
HOE PAK JE ‘CHANGE’ AAN? IMPLEMENTATIE!! ............................................................................................ 67
2
, Organisatiepsychologie Fien Peerenbooms
HC 1: (hfdst 4): MENS EN ORGANISATIE: EEN RELATIE MET VELE GEZICHTEN
1. DEFINITIE VAN HET VAKGEBIED
Def.
à ‘Mens en organisatie’ is een vrije vertaling van de term Organizational Behavoir (OB), een
wetenschappelijke discipline die het gedrag bestudeerd.
à OB bestudeert het menselijke gedrag in organisaties en besteedt hierbij aandacht aan 3
analyseniveaus:
® Het individuele level: persoonlijkheid, perceptie, verwachtingen, gevoelens, motivatie,
arbeidssatisfactie, stress
® Groep level: communicatie, vertrouwen, probleemoplossend, beslissing makend,
leiderschap, groep effectiviteit
® Organisatie en systeem level: organisatiecultuur, interne samenwerking/competitie en
CSR, uitdagingen management
à Primaire doel van OB is het begrijpen en verklaren van gedrag in organisaties.
= is basis voor personeelsmanagement of HR-management.
Wat doet OB?
1. OB bestudeert het gedrag van mensen in organisaties
2. OB houdt rekening met verschillende niveaus: individueel, groep, organisatie, context
3. OB is multidisciplinair
4. OB heeft de performantie van organisaties en het welzijn van mensen voor ogen
5. OB laat een grote diversiteit aan benaderingen en onderzoeksmethoden toe
Alle verwante termen balanceren tussen:
2. GEDRAG & ORGANISATIE
Def. Organisatie
à Organisatie stampt af van Griekse woord ‘Organon’ = middel of instrument
à Is een systeem van bewust gecoördineerde doelgerichte activiteiten (= doelgericht
samenwerkingsverband)
Organisatie heeft een dubbele betekenis
1. Gebruikt om de entiteit zelf te benoemen (vb. profit of non-profit organisaties) hier is de
term organisatie bedoelt als bedrijf, zaak of instelling
2. Gebruikt om aan te geven hoe iets georganiseerd is of wordt = het proces
Def. Gedrag
à Is een overkoepelende term voor ‘handelingen, activiteiten, responsen, operaties’
à Is elke activiteit van een individu in interactie met de sociale en fysieke omgeving
3
