Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
Democratie en Rechtstaat
Macht
Definitie macht
Macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel onderdeel van politiek. Bij macht draait
het hem om de invloed die je als actor kan uitvoeren op andere actoren.
Kenmerken macht:
• Intentioneel (doelbewust)
• Effectief (het leidt tot resultaat
• Daad en vermogen (effectieve daad van macht en vermogen om die daden uit te lokken)
• Asymmetrisch (machthebbend, meer overheersing heeft over het machtssubject)
Machtsmiddelen
• Dwang of geweld
• Maatschappelijke steun
• Relaties en netwerken
• deskundigheid
Latente macht
• Latent = sluimerend
• Hebben van macht zonder dat je ze echt uitoefent
• Mensen anticiperen op veronderstelde macht
Democratie
Omschrijving
Democratie is het bestuur van, voor en door het volk.
Door (mensen van het bestuur zijn ook burgers) van (groep mensen dat ons bestuurt is dat zij de
macht hebben over de beslissing (besturen van het volk)) voor (beslissingen maken voor de
burgers)
, Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
Criteria
• Sociaal contact
o Stilzwijgende afspraak tussen burgers en staat waarbij die burgers de macht
geven aan de staat
• Regels & procedures
o Regels & procedures afgesproken zodat de staat haar macht niet misbruikt
• Respect voor individuele rechten
o Individuele rechten die moeten geëerbiedigd worden door de staat
De drie machten
Democratie = aanwezigheid van drie machten + belang van de verantwoordelijkheid van elke
macht + scheiding tussen die mannen (De Motesquieu)
Scheiding der machten:
= basisbeginselen van een democratie
• Verspreiden van de macht over verschillende instellingen
• Machtsmisbruik en -willekeur te vermijden
Welke machten
Taken Wie
Wetgevende macht Voorstellen en stemmen van Parlementen:
wetten (= wetvoorstel) • Federaal Parlement
• Het Vlaams Parlement
• Franse gemeenschapsraad
• Waals parlement
• Brussels hoofdstedelijk Parlement
• Parlement van de Duitstalige gemeenschap
Uitvoerende macht Uitvoeren van goedgekeurde Regeringen:
wetten • Belgische regering
• Vlaamse regering
• Franse gemeenschapsregering
• Waalse gewestregering
• Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
• Regering van de Duitstalige gemeenschap
Rechterlijke macht Rechtspraak in België Onafhankelijke rechterlijke macht (rechtbanken en
hoven)
,Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
Verkiezingen
De vertaling van een democratisch gedachtengoed naar de realiteit
• Inspraak van de burger
• De wil van het volk duidelijk gemaakt aan beleidsvoerders
• Uitverkorene kiezen die het volk vertegenwoordigd in een parlement
• Hoe meer verkozenen (binnen 1 partij), hoe meer inkomsten voor die partij
De evolutie in verkiezingen in België
• Voor 1918: meer financiële middelen = meer stemmen
• 1918: algemeen stemrecht: elke mannelijke Belg mag stemmen
• 1948: stemrecht voor vrouwen
• Nu: elke Belgische burger die beschikt over zijn of haar rechten en ouder is 18 jaar moet
gaan stemmen
o Moet = opkomstplicht (als een van de weinige landen in Europa)
Het Belgisch kiesstelstel
Stelsel = gebaseerd op evenredigheid → partij krijgt het aantal zetel in verhouding met het
aantal stemmen die de partij behaalde
+ Kiesdrempel: 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement
Niveaus om te stemmen:
• Gemeentelijke niveau
• Provinciale niveau
• Regionale niveau
• Federale niveau Opgedeeld in kieskringen
• Europese niveau
Kieskringen:
• Vlaanderen
o 6 kieskringen: komt overeen met Vlaamse provincies
en Brussels gewest
• Federale kamer van Volksvertegenwoordigers
o 11 kieskringen: komt overeen met de 10 Belgische provincies en de oppervlakte
van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
, Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
• Europees Parlement
o 2 kieskringen (Vlaanderen en Wallonië) en 3 kiescolleges (Vlaams, Franstalig en
Duitstalig)
De verkiezingen in de praktijk
Voor de verkiezingen
1. Voorstellen van het programma → actiepunten
2. Lijsten met kandidaten
a. Plaats op de lijst: hoe hoger, hoe groter de kans om verkozen te worden
3. Verkiezingscampagne
Dag van de verkiezingen
• Geldig stemmen
o Binnen één lijst blijven, dus op één partij
o Lijststem/kopstem: bovenaan de lijst
o Voorkeurstem/naamstem : stemmen op meerdere kandidaten van de dezelfde
lijst
• Blanco, ongeldig
o Ongeldig: op meerdere partijen stemmen
o Blanco: niets invullen op de stembrief
• Volmacht
o Als je niet in staat bent om te gaan stemmen (vb. bij examens)
o Je geeft volmacht aan iemand anders (vb. ouders, partners)
Democratie en Rechtstaat
Macht
Definitie macht
Macht is een moeilijk te omschrijven, maar essentieel onderdeel van politiek. Bij macht draait
het hem om de invloed die je als actor kan uitvoeren op andere actoren.
Kenmerken macht:
• Intentioneel (doelbewust)
• Effectief (het leidt tot resultaat
• Daad en vermogen (effectieve daad van macht en vermogen om die daden uit te lokken)
• Asymmetrisch (machthebbend, meer overheersing heeft over het machtssubject)
Machtsmiddelen
• Dwang of geweld
• Maatschappelijke steun
• Relaties en netwerken
• deskundigheid
Latente macht
• Latent = sluimerend
• Hebben van macht zonder dat je ze echt uitoefent
• Mensen anticiperen op veronderstelde macht
Democratie
Omschrijving
Democratie is het bestuur van, voor en door het volk.
Door (mensen van het bestuur zijn ook burgers) van (groep mensen dat ons bestuurt is dat zij de
macht hebben over de beslissing (besturen van het volk)) voor (beslissingen maken voor de
burgers)
, Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
Criteria
• Sociaal contact
o Stilzwijgende afspraak tussen burgers en staat waarbij die burgers de macht
geven aan de staat
• Regels & procedures
o Regels & procedures afgesproken zodat de staat haar macht niet misbruikt
• Respect voor individuele rechten
o Individuele rechten die moeten geëerbiedigd worden door de staat
De drie machten
Democratie = aanwezigheid van drie machten + belang van de verantwoordelijkheid van elke
macht + scheiding tussen die mannen (De Motesquieu)
Scheiding der machten:
= basisbeginselen van een democratie
• Verspreiden van de macht over verschillende instellingen
• Machtsmisbruik en -willekeur te vermijden
Welke machten
Taken Wie
Wetgevende macht Voorstellen en stemmen van Parlementen:
wetten (= wetvoorstel) • Federaal Parlement
• Het Vlaams Parlement
• Franse gemeenschapsraad
• Waals parlement
• Brussels hoofdstedelijk Parlement
• Parlement van de Duitstalige gemeenschap
Uitvoerende macht Uitvoeren van goedgekeurde Regeringen:
wetten • Belgische regering
• Vlaamse regering
• Franse gemeenschapsregering
• Waalse gewestregering
• Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
• Regering van de Duitstalige gemeenschap
Rechterlijke macht Rechtspraak in België Onafhankelijke rechterlijke macht (rechtbanken en
hoven)
,Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
Verkiezingen
De vertaling van een democratisch gedachtengoed naar de realiteit
• Inspraak van de burger
• De wil van het volk duidelijk gemaakt aan beleidsvoerders
• Uitverkorene kiezen die het volk vertegenwoordigd in een parlement
• Hoe meer verkozenen (binnen 1 partij), hoe meer inkomsten voor die partij
De evolutie in verkiezingen in België
• Voor 1918: meer financiële middelen = meer stemmen
• 1918: algemeen stemrecht: elke mannelijke Belg mag stemmen
• 1948: stemrecht voor vrouwen
• Nu: elke Belgische burger die beschikt over zijn of haar rechten en ouder is 18 jaar moet
gaan stemmen
o Moet = opkomstplicht (als een van de weinige landen in Europa)
Het Belgisch kiesstelstel
Stelsel = gebaseerd op evenredigheid → partij krijgt het aantal zetel in verhouding met het
aantal stemmen die de partij behaalde
+ Kiesdrempel: 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen in het parlement
Niveaus om te stemmen:
• Gemeentelijke niveau
• Provinciale niveau
• Regionale niveau
• Federale niveau Opgedeeld in kieskringen
• Europese niveau
Kieskringen:
• Vlaanderen
o 6 kieskringen: komt overeen met Vlaamse provincies
en Brussels gewest
• Federale kamer van Volksvertegenwoordigers
o 11 kieskringen: komt overeen met de 10 Belgische provincies en de oppervlakte
van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest
, Mens en maatschappij: Domein Maatschappij
• Europees Parlement
o 2 kieskringen (Vlaanderen en Wallonië) en 3 kiescolleges (Vlaams, Franstalig en
Duitstalig)
De verkiezingen in de praktijk
Voor de verkiezingen
1. Voorstellen van het programma → actiepunten
2. Lijsten met kandidaten
a. Plaats op de lijst: hoe hoger, hoe groter de kans om verkozen te worden
3. Verkiezingscampagne
Dag van de verkiezingen
• Geldig stemmen
o Binnen één lijst blijven, dus op één partij
o Lijststem/kopstem: bovenaan de lijst
o Voorkeurstem/naamstem : stemmen op meerdere kandidaten van de dezelfde
lijst
• Blanco, ongeldig
o Ongeldig: op meerdere partijen stemmen
o Blanco: niets invullen op de stembrief
• Volmacht
o Als je niet in staat bent om te gaan stemmen (vb. bij examens)
o Je geeft volmacht aan iemand anders (vb. ouders, partners)
