Psychopathologie
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
MT2 – SEMESTER 2
1
,2
,Inhoudsopgave
1. Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg......................................................... 8
1.1 Geschiedenis van de psychiatrie : een kort overzicht ............................................................. 8
1.2 De psychiatrie vandaag ........................................................................................................... 9
1.2.1 De paradigmashift in de GGZ.................................................................................................. 9
1.2.2 De herstelgerichte benadering ............................................................................................... 9
1.2.3 kwartiermaken ....................................................................................................................... 9
1.2.4 Art. 107 van de ziekenhuiswet : uitrol naar mobiele teams ................................................ 10
1.3 Functies van de geestelijke gezondheidszorg ....................................................................... 10
1.4 Definities inzake geestelijke gezondheidszorg ...................................................................... 11
1.4.1 DSM of ICD ? .................................................................................................................. 11
1.4.2 De biopsychosociale benadering ................................................................................... 11
1.4.3 Normaal of pathologisch? .................................................................................................... 12
1.5 Een aantal markante stellingen op vlak van GGZ .................................................................. 12
2. Diagnose en behandeling .................................................................................................... 14
2.1 Is psychiatrie wel een medische discipline? .......................................................................... 14
2.2 Wat is een psychiatrische ziekte?.......................................................................................... 14
2.3 Biopsychosociaal model als uitgangspunt ............................................................................. 15
2.4 Diagnose in de psychiatrie : onderzoek en anamnese .......................................................... 15
2.4.1 Het diagnostisch proces : onderzoek en anamnese ............................................................. 16
2.4.2 Het diagnostisch proces : diagnose ...................................................................................... 18
2.4.3 Etiologie ................................................................................................................................ 19
2.4.4 Behandeling .......................................................................................................................... 22
3. De patiënt met een psychiatrische aandoening VS de samenleving....................................... 25
3.1 Vermaatschappelijking van de zorg....................................................................................... 25
3.2 Stigma .................................................................................................................................... 27
3.3 Maatschappelijke kost........................................................................................................... 28
3.4 Commercialisering in de zorg ................................................................................................ 29
3.5 Werken en wonen ................................................................................................................. 29
3.6 Euthanasie bij zelfdoding ...................................................................................................... 30
3.7 omgaan met een psychiatrische aandoening........................................................................ 30
3.8 Valkuilen ................................................................................................................................ 31
3.9 Herstel ................................................................................................................................... 32
3.10 Authenticiteit......................................................................................................................... 32
4. Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen ................................................. 34
4.1 Begrippen .............................................................................................................................. 34
3
, 4.1.1 Illusies ................................................................................................................................... 34
4.1.2 Hallucinaties ......................................................................................................................... 34
4.1.3 Wanen .................................................................................................................................. 34
4.2 psychotische symptomen : 4 groepen .................................................................................. 35
4.3 Psychotische symptomen en hun stoornis ............................................................................ 36
4.3.1 Schizofreniespectrum stoornis ...................................................................................... 36
4.4 10 tips in het omgaan met iemand met een psychose ......................................................... 38
5. Bipolaire stemmingsstoornissen .......................................................................................... 40
5.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 40
5.2 Manische periode ........................................................................................................................ 41
5.3 Life chart Methode ...................................................................................................................... 41
5.4 Etiologie bipolaire stoornis .......................................................................................................... 42
5.5 Behandeling ................................................................................................................................. 42
6. Depressieve stemmingsstoornissen ..................................................................................... 46
6.1 Kernsymptomen .................................................................................................................... 46
6.2 Majeure depressieve stoornis ............................................................................................... 47
6.3 dysthemie .............................................................................................................................. 48
6.4 Substypes van depressie ....................................................................................................... 49
6.4.1 Postnatale/postpartum depressie................................................................................. 49
6.4.2 Psychotische subtype .................................................................................................... 49
6.4.3 Seizoensgebonden depressies....................................................................................... 49
6.5 Prevalentie............................................................................................................................. 49
6.6 Oorzaken van depressie ........................................................................................................ 50
6.7 Behandeling ........................................................................................................................... 51
7. Angststoornissen ................................................................................................................ 55
7.1 Reacties op angst................................................................................................................... 55
7.2 Normale angst : nuttig en adaptief ....................................................................................... 56
7.3 Normaal of pathologisch ? .................................................................................................... 56
7.4 Prevalentie............................................................................................................................. 57
7.5 Verschillende vormen van angststoornissen......................................................................... 57
7.5.1 Paniekstoornis en/of agorafobie ................................................................................... 57
7.5.2 Sociale fobie .................................................................................................................. 58
7.5.3 Specifieke fobie ............................................................................................................. 58
7.5.4 Gegeneraliseerde angststoornis .................................................................................... 58
7.6 Etiologie ................................................................................................................................. 59
7.7 Behandeling ........................................................................................................................... 59
4
,8. Dwang- en verwante stoornissen......................................................................................... 62
8.1 kenmerken............................................................................................................................. 62
8.2 Subtypes OCS......................................................................................................................... 63
8.3 Prevalentie............................................................................................................................. 63
8.4 Etiologie ................................................................................................................................. 63
8.5 Behandeling ........................................................................................................................... 64
8.6 Extra vragen........................................................................................................................... 64
9. Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen ............................................................ 67
9.1 PTSS ....................................................................................................................................... 67
9.2 Prevalentie............................................................................................................................. 68
9.3 Aanpassingsstoornissen ........................................................................................................ 68
9.4 Behandeling ........................................................................................................................... 69
9.5 Extra : take-away PTSS .......................................................................................................... 69
10. Stoornissen in de lichamelijke symptomen .......................................................................... 72
10.1 Lichamelijke klachten ............................................................................................................ 72
10.2 Subklassen van stoornissen in de lichamelijke symptomen ..................................................... 72
10.2 Prevalentie............................................................................................................................. 73
10.3 Etiologie ................................................................................................................................. 73
10.4 Behandeling ........................................................................................................................... 73
11. Eetstoornissen .................................................................................................................... 76
11.1 Voedingsstoornissen ............................................................................................................. 76
11.2 Eetstoornissen ....................................................................................................................... 76
11.2.1 Anorexia nervosa ................................................................................................................ 77
11.2.2 Boulimia nervosa ................................................................................................................ 78
11.2.3 Binge eating disorder ......................................................................................................... 79
11.3 Etiologie ................................................................................................................................. 79
11.4 Behandeling ........................................................................................................................... 79
12. Seksuele dysfuncties en genderdysforie ............................................................................... 83
12.1 Seksuele responscyclus ......................................................................................................... 83
12.2 Seksuele dysfuncties.............................................................................................................. 83
12.2.1 Etiologie ......................................................................................................................... 85
12.2.2 Behandeling van seksuele disfuncties ........................................................................... 85
12.3 Genderdysforie ...................................................................................................................... 86
12.3.1 Transgender als overkoepelend begrip .............................................................................. 87
13. Drangstoornissen : impulsbeheersingsstoornissen en parafilieën ......................................... 89
13.1 Drangstoornissen of dwangstoornissen? .............................................................................. 89
5
, 13.2 Verschillende impulsbeheersingsstoornissen ....................................................................... 89
13.3 seksuele drangstoornissen of parafilieën.............................................................................. 90
14. Persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................................ 92
14.1 Inleiding ................................................................................................................................. 92
14.2 3 clusters persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................. 92
12.3 Prevalentie................................................................................................................................. 93
12.4 Etiologie ..................................................................................................................................... 94
12.5 Behandeling ............................................................................................................................... 94
15. Suïcide ................................................................................................................................ 97
15.1 Definitie ................................................................................................................................. 97
15.2 Cijfers ..................................................................................................................................... 97
15.3 Het suïcidaal proces............................................................................................................... 98
15.4 Signalen herkennen : het gesprek aan te gaan ................................................................... 100
15.5 Mythes ................................................................................................................................. 103
6
,Een helikopterblik
op onze geestelijke
gezondheidszorg
7
,1. Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg
1.1 Geschiedenis van de psychiatrie : een kort overzicht
De 6 perioden in de geschiedenis van de zorg voor geesteszieken
sappen
gestichten en erbarmelijke leefomstandigheden in dolhuizen, gasthuizen en godshuizen waar ze waren opgesloten
Verschillende beelden doorheen de tijd
• Krankzinnig- bezeten- zot
• Geestesziek – gevaarlijk - ziek
8
, 1.2 De psychiatrie vandaag
1.2.1 De paradigmashift in de GGZ
Een nieuw paradigma binnen de gezondheidszorg
• Evolutie van :
- residentiële naar ambulante zorg
- aanbod- naar vraaggestuurde zorg
- meer participatie aan het zorgproces van patiënten en hun netwerk
- Ervaringsdeskundigen in de geestelijke gezondheidszorg
• Aandacht van cure naar care → herstelgericht werken
1.2.2 De herstelgerichte benadering
Werken via de herstelgerichte benadering
• Niet alleen genezen of het zo veel mogelijk stabiliseren van symptomen maar
ook het herstel van het functioneren in de samenleving en eigen identiteit
→ i.p.v. aandacht enkel op klinisch herstel nu ook meer inzetten op sociaal
en persoonlijk herstel
• focus op het proberen leiden van een hoop- en zinvol leven met de beperkingen
als gevolg van een psychiatrische aandoening
→ focus ligt van kwetsbaarheid en beperking naar krachten, talenten en
competenties
1.2.3 kwartiermaken
kwartiermaken
• andere zijde van herstel : inclusie en vermaatschappelijking
• veilige en warme plek voor psychisch kwetsbare personen om een zo normaal
mogelijk keven te leiden en te worden beschouwd als volwaardig burger
ervaringsdeskundigen
• mensen die psychisch ziek zijn geweest en het vaak nog zijn of kwetsbaar blijven
en via hun ervaringsdeskundigheid en vorming een zinvolle bijdrage keveren in
de zorg voor anderen
→ positieve bijdrage leveren in zorg aan anderen via verhalen, hoop op
herstel, delen van ervaringen,…
9
, 1.2.4 Art. 107 van de ziekenhuiswet : uitrol naar mobiele teams
Wat?
• Via art. 107 verschuiving van middelen van residentiële sector naar
gemeenschapszorg
→ Art. 107 maakt op vrijwillige en projectmatige basis psychiatrische
bedden en plaatsen buiten gebruik te stellen en het vrijgekomen budget
binnen een netwerk in te zetten in mobiele teams voor volwassenen
• Erkende projecten in verschillende regio’s
1.3 Functies van de geestelijke gezondheidszorg
De 5 functies van de geestelijke gezondheidszorg
•Eerstelijnszorg : vorming en supervisie van
Preventie, vroegdetectie en gespecialiseerde zorg
vroeginterventie •Outreachfunctie
•Mobiele teams : snelle toegankelijkheid en zorg in
Acute en langdurige zorg door thuisomgeving
ambulante behandelteams •alternatief voor ziekenhuisopname of heropname
Herstel en sociale inclusie •Integratie in de samenleving en het beroepsleven
•Indicatie en diagnosestelling
Acute en langdurige zorg in
•Intensieve behandeling omdat hulpverlening in eigen
opname woonomgeving niet aangewezen is
•Beschermde woonplaatsen en beschut wonen
Specifieke woonvormen
•organisatie van dagelijks leven ondersteunen
Functies voor kinderen
• Vroeg detectie, screening en oriëntatie
• Diagnostiek en behandeling
• Inclusie in alle levensdomeinen
• Uitwisselen en samen inzetten van de expertise
10
Bachelor in de orthopedagogie
Thyra Janssens
MT2 – SEMESTER 2
1
,2
,Inhoudsopgave
1. Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg......................................................... 8
1.1 Geschiedenis van de psychiatrie : een kort overzicht ............................................................. 8
1.2 De psychiatrie vandaag ........................................................................................................... 9
1.2.1 De paradigmashift in de GGZ.................................................................................................. 9
1.2.2 De herstelgerichte benadering ............................................................................................... 9
1.2.3 kwartiermaken ....................................................................................................................... 9
1.2.4 Art. 107 van de ziekenhuiswet : uitrol naar mobiele teams ................................................ 10
1.3 Functies van de geestelijke gezondheidszorg ....................................................................... 10
1.4 Definities inzake geestelijke gezondheidszorg ...................................................................... 11
1.4.1 DSM of ICD ? .................................................................................................................. 11
1.4.2 De biopsychosociale benadering ................................................................................... 11
1.4.3 Normaal of pathologisch? .................................................................................................... 12
1.5 Een aantal markante stellingen op vlak van GGZ .................................................................. 12
2. Diagnose en behandeling .................................................................................................... 14
2.1 Is psychiatrie wel een medische discipline? .......................................................................... 14
2.2 Wat is een psychiatrische ziekte?.......................................................................................... 14
2.3 Biopsychosociaal model als uitgangspunt ............................................................................. 15
2.4 Diagnose in de psychiatrie : onderzoek en anamnese .......................................................... 15
2.4.1 Het diagnostisch proces : onderzoek en anamnese ............................................................. 16
2.4.2 Het diagnostisch proces : diagnose ...................................................................................... 18
2.4.3 Etiologie ................................................................................................................................ 19
2.4.4 Behandeling .......................................................................................................................... 22
3. De patiënt met een psychiatrische aandoening VS de samenleving....................................... 25
3.1 Vermaatschappelijking van de zorg....................................................................................... 25
3.2 Stigma .................................................................................................................................... 27
3.3 Maatschappelijke kost........................................................................................................... 28
3.4 Commercialisering in de zorg ................................................................................................ 29
3.5 Werken en wonen ................................................................................................................. 29
3.6 Euthanasie bij zelfdoding ...................................................................................................... 30
3.7 omgaan met een psychiatrische aandoening........................................................................ 30
3.8 Valkuilen ................................................................................................................................ 31
3.9 Herstel ................................................................................................................................... 32
3.10 Authenticiteit......................................................................................................................... 32
4. Schizofreniespectrum- en andere psychotische stoornissen ................................................. 34
4.1 Begrippen .............................................................................................................................. 34
3
, 4.1.1 Illusies ................................................................................................................................... 34
4.1.2 Hallucinaties ......................................................................................................................... 34
4.1.3 Wanen .................................................................................................................................. 34
4.2 psychotische symptomen : 4 groepen .................................................................................. 35
4.3 Psychotische symptomen en hun stoornis ............................................................................ 36
4.3.1 Schizofreniespectrum stoornis ...................................................................................... 36
4.4 10 tips in het omgaan met iemand met een psychose ......................................................... 38
5. Bipolaire stemmingsstoornissen .......................................................................................... 40
5.1 Inleiding ....................................................................................................................................... 40
5.2 Manische periode ........................................................................................................................ 41
5.3 Life chart Methode ...................................................................................................................... 41
5.4 Etiologie bipolaire stoornis .......................................................................................................... 42
5.5 Behandeling ................................................................................................................................. 42
6. Depressieve stemmingsstoornissen ..................................................................................... 46
6.1 Kernsymptomen .................................................................................................................... 46
6.2 Majeure depressieve stoornis ............................................................................................... 47
6.3 dysthemie .............................................................................................................................. 48
6.4 Substypes van depressie ....................................................................................................... 49
6.4.1 Postnatale/postpartum depressie................................................................................. 49
6.4.2 Psychotische subtype .................................................................................................... 49
6.4.3 Seizoensgebonden depressies....................................................................................... 49
6.5 Prevalentie............................................................................................................................. 49
6.6 Oorzaken van depressie ........................................................................................................ 50
6.7 Behandeling ........................................................................................................................... 51
7. Angststoornissen ................................................................................................................ 55
7.1 Reacties op angst................................................................................................................... 55
7.2 Normale angst : nuttig en adaptief ....................................................................................... 56
7.3 Normaal of pathologisch ? .................................................................................................... 56
7.4 Prevalentie............................................................................................................................. 57
7.5 Verschillende vormen van angststoornissen......................................................................... 57
7.5.1 Paniekstoornis en/of agorafobie ................................................................................... 57
7.5.2 Sociale fobie .................................................................................................................. 58
7.5.3 Specifieke fobie ............................................................................................................. 58
7.5.4 Gegeneraliseerde angststoornis .................................................................................... 58
7.6 Etiologie ................................................................................................................................. 59
7.7 Behandeling ........................................................................................................................... 59
4
,8. Dwang- en verwante stoornissen......................................................................................... 62
8.1 kenmerken............................................................................................................................. 62
8.2 Subtypes OCS......................................................................................................................... 63
8.3 Prevalentie............................................................................................................................. 63
8.4 Etiologie ................................................................................................................................. 63
8.5 Behandeling ........................................................................................................................... 64
8.6 Extra vragen........................................................................................................................... 64
9. Psychotrauma- en stressorgerelateerde stoornissen ............................................................ 67
9.1 PTSS ....................................................................................................................................... 67
9.2 Prevalentie............................................................................................................................. 68
9.3 Aanpassingsstoornissen ........................................................................................................ 68
9.4 Behandeling ........................................................................................................................... 69
9.5 Extra : take-away PTSS .......................................................................................................... 69
10. Stoornissen in de lichamelijke symptomen .......................................................................... 72
10.1 Lichamelijke klachten ............................................................................................................ 72
10.2 Subklassen van stoornissen in de lichamelijke symptomen ..................................................... 72
10.2 Prevalentie............................................................................................................................. 73
10.3 Etiologie ................................................................................................................................. 73
10.4 Behandeling ........................................................................................................................... 73
11. Eetstoornissen .................................................................................................................... 76
11.1 Voedingsstoornissen ............................................................................................................. 76
11.2 Eetstoornissen ....................................................................................................................... 76
11.2.1 Anorexia nervosa ................................................................................................................ 77
11.2.2 Boulimia nervosa ................................................................................................................ 78
11.2.3 Binge eating disorder ......................................................................................................... 79
11.3 Etiologie ................................................................................................................................. 79
11.4 Behandeling ........................................................................................................................... 79
12. Seksuele dysfuncties en genderdysforie ............................................................................... 83
12.1 Seksuele responscyclus ......................................................................................................... 83
12.2 Seksuele dysfuncties.............................................................................................................. 83
12.2.1 Etiologie ......................................................................................................................... 85
12.2.2 Behandeling van seksuele disfuncties ........................................................................... 85
12.3 Genderdysforie ...................................................................................................................... 86
12.3.1 Transgender als overkoepelend begrip .............................................................................. 87
13. Drangstoornissen : impulsbeheersingsstoornissen en parafilieën ......................................... 89
13.1 Drangstoornissen of dwangstoornissen? .............................................................................. 89
5
, 13.2 Verschillende impulsbeheersingsstoornissen ....................................................................... 89
13.3 seksuele drangstoornissen of parafilieën.............................................................................. 90
14. Persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................................ 92
14.1 Inleiding ................................................................................................................................. 92
14.2 3 clusters persoonlijkheidsstoornissen ................................................................................. 92
12.3 Prevalentie................................................................................................................................. 93
12.4 Etiologie ..................................................................................................................................... 94
12.5 Behandeling ............................................................................................................................... 94
15. Suïcide ................................................................................................................................ 97
15.1 Definitie ................................................................................................................................. 97
15.2 Cijfers ..................................................................................................................................... 97
15.3 Het suïcidaal proces............................................................................................................... 98
15.4 Signalen herkennen : het gesprek aan te gaan ................................................................... 100
15.5 Mythes ................................................................................................................................. 103
6
,Een helikopterblik
op onze geestelijke
gezondheidszorg
7
,1. Een helikopterblik op onze geestelijke gezondheidszorg
1.1 Geschiedenis van de psychiatrie : een kort overzicht
De 6 perioden in de geschiedenis van de zorg voor geesteszieken
sappen
gestichten en erbarmelijke leefomstandigheden in dolhuizen, gasthuizen en godshuizen waar ze waren opgesloten
Verschillende beelden doorheen de tijd
• Krankzinnig- bezeten- zot
• Geestesziek – gevaarlijk - ziek
8
, 1.2 De psychiatrie vandaag
1.2.1 De paradigmashift in de GGZ
Een nieuw paradigma binnen de gezondheidszorg
• Evolutie van :
- residentiële naar ambulante zorg
- aanbod- naar vraaggestuurde zorg
- meer participatie aan het zorgproces van patiënten en hun netwerk
- Ervaringsdeskundigen in de geestelijke gezondheidszorg
• Aandacht van cure naar care → herstelgericht werken
1.2.2 De herstelgerichte benadering
Werken via de herstelgerichte benadering
• Niet alleen genezen of het zo veel mogelijk stabiliseren van symptomen maar
ook het herstel van het functioneren in de samenleving en eigen identiteit
→ i.p.v. aandacht enkel op klinisch herstel nu ook meer inzetten op sociaal
en persoonlijk herstel
• focus op het proberen leiden van een hoop- en zinvol leven met de beperkingen
als gevolg van een psychiatrische aandoening
→ focus ligt van kwetsbaarheid en beperking naar krachten, talenten en
competenties
1.2.3 kwartiermaken
kwartiermaken
• andere zijde van herstel : inclusie en vermaatschappelijking
• veilige en warme plek voor psychisch kwetsbare personen om een zo normaal
mogelijk keven te leiden en te worden beschouwd als volwaardig burger
ervaringsdeskundigen
• mensen die psychisch ziek zijn geweest en het vaak nog zijn of kwetsbaar blijven
en via hun ervaringsdeskundigheid en vorming een zinvolle bijdrage keveren in
de zorg voor anderen
→ positieve bijdrage leveren in zorg aan anderen via verhalen, hoop op
herstel, delen van ervaringen,…
9
, 1.2.4 Art. 107 van de ziekenhuiswet : uitrol naar mobiele teams
Wat?
• Via art. 107 verschuiving van middelen van residentiële sector naar
gemeenschapszorg
→ Art. 107 maakt op vrijwillige en projectmatige basis psychiatrische
bedden en plaatsen buiten gebruik te stellen en het vrijgekomen budget
binnen een netwerk in te zetten in mobiele teams voor volwassenen
• Erkende projecten in verschillende regio’s
1.3 Functies van de geestelijke gezondheidszorg
De 5 functies van de geestelijke gezondheidszorg
•Eerstelijnszorg : vorming en supervisie van
Preventie, vroegdetectie en gespecialiseerde zorg
vroeginterventie •Outreachfunctie
•Mobiele teams : snelle toegankelijkheid en zorg in
Acute en langdurige zorg door thuisomgeving
ambulante behandelteams •alternatief voor ziekenhuisopname of heropname
Herstel en sociale inclusie •Integratie in de samenleving en het beroepsleven
•Indicatie en diagnosestelling
Acute en langdurige zorg in
•Intensieve behandeling omdat hulpverlening in eigen
opname woonomgeving niet aangewezen is
•Beschermde woonplaatsen en beschut wonen
Specifieke woonvormen
•organisatie van dagelijks leven ondersteunen
Functies voor kinderen
• Vroeg detectie, screening en oriëntatie
• Diagnostiek en behandeling
• Inclusie in alle levensdomeinen
• Uitwisselen en samen inzetten van de expertise
10
