Oefenbundel Biologie HAVO (Nieuw 2022)
Evolutie
Geschiedenis van leven op aarde
De aarde, bestaande uit een kern, mantel, korst en atmosfeer is zo’n 4,7 miljard jaar.
Volgens wetenschappers is het ontstaan van sommige dieren gebeurt in een
chronologische volgorde naarmate de tijd vordert. 4 diersoorten zijn: zoogdier, reptiel,
amfibie en insect.
2p 1 In welke tijdsschaal werden de waarschijnlijke eerste zoogdieren op
aarde geboren?
A Devoon
B Kwartair
C Perm
D Jura
Darmproblemen van melk
Vitamine D wordt door mensen zelf aangemaakt onder invloed van zonlicht. Ook
door het drinken van bijvoorbeeld melk kun je vitamine D binnen krijgen. Melk bevat
ook melksuiker. Melksuiker (lactose) kun je alleen verteren als je een enzym kunt
aanmaken (lactase) voor het verteren van lactose. Mensen die geen lactase kunnen
aanmaken, krijgen door het drinken van melk darmproblemen.
Leerlingen lezen een tekst waarin wordt uitgelegd dat het evolutionair verklaarbaar is
dat juist mensen die in Europa wonen een gen bezitten tot het maken van lactase
terwijl dit gen bij mensen rond de evenaar niet tot nauwelijks voorkomt.
3p 2 Geef een evolutionaire verklaring op basis waarvan je kunt uitleggen dat
juist bij mensen in Europa dit gen voor lactase in de populatie
wijdverspreid is.
Honden
Er bestaan hondenrassen in allerlei soorten en maten. Van grote bouviers tot kleine
chiwawa's, van sterke bulldogs tot snelle hazewindhonden.
1p 3 Is het ontstaan van deze verschillende hondenrassen een voorbeeld van
natuurlijke selectie? Leg je antwoord uit.
, Bevers in het Biesbosch
Om de bever te herintroduceren in de Biesbosch werden er tussen 1988 en
1992 ruim veertig van deze knaagdieren uitgezet in het gebied. Inmiddels telt
de Biesbosch naar schatting zo'n driehonderd bevers.
1p 4 Mag je alle bevers in de Biesbosch tot één populatie rekenen? Leg je
antwoord uit.
2p 5 Welke watervloeien vormen een populatie?
A Alle watervlooien in één heideleven
B Alle watervlooien in alle vennen in één heidegebied
Bekend is dat hoe kleiner de populatie is, des te groter de kans op uitsterven.
De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is een netwerk van bestaande en te realiseren
natuurgebieden in Nederland. Dit ‘groene netwerk’ beëindigt de versnippering van de
natuur en vergroot de overlevingskansen van zeldzame dieren en planten.
In aaneengesloten natuur kunnen kwetsbare soorten zich ongehinderd verplaatsen
van het ene naar het andere gebied. De EHS is overheidsbeleid en wordt
ondersteund door Natuurmonumenten.
3p 6 Op welke manier draagt de EHS bij aan het vergroten van de
overlevingskansen van zeldzame soorten? Leg je antwoord uit.
Katten
Het al of niet gestreept zijn van de vacht bij katten wordt bepaald door de allelen A
(streping) en (geen streping). De soort streping van de vacht wordt bepaald door de
allelen T voor regelmatige streping en t voor onregelmatige streping. De allelen A en
T zijn dominant, niet X-chromosomaal en erven onafhankelijk van elkaar over.
Onderzoek bij zwerfkatten in een voorstad van Londen heeft aangetoond dat de
frequentie van allel a in deze grote populatie katten 40% is. De frequentie van het
allel t is 80%.
3p 7 Bereken, met behulp van de regel van Hardy-Weinberg, het percentage
onregelmatig gestreepte katten dat in deze voorstad voorkomt. Rond je
uitkomst af op een geheel getal.
Genen in een populatie
In een bepaalde, geïsoleerde groep mensen komen individuen voor met meer dan
tien vingers en/of tenen. Deze afwijking heet polydactylie. De afwijking wordt
veroorzaakt door een dominant gen L. Een student onderzoekt 896 mensen uit deze
groep. 220 mensen daarvan hebben een normaal aantal vingers en tenen. De
student neemt aan dat deze groep van 896 mensen beschouwd kan worden als een
populatie die voldoet aan de Hardy-Weinberg-regel.
2p 8 Bereken op basis van deze gegevens de frequentie van het gen L in deze
populatie.
Evolutie
Geschiedenis van leven op aarde
De aarde, bestaande uit een kern, mantel, korst en atmosfeer is zo’n 4,7 miljard jaar.
Volgens wetenschappers is het ontstaan van sommige dieren gebeurt in een
chronologische volgorde naarmate de tijd vordert. 4 diersoorten zijn: zoogdier, reptiel,
amfibie en insect.
2p 1 In welke tijdsschaal werden de waarschijnlijke eerste zoogdieren op
aarde geboren?
A Devoon
B Kwartair
C Perm
D Jura
Darmproblemen van melk
Vitamine D wordt door mensen zelf aangemaakt onder invloed van zonlicht. Ook
door het drinken van bijvoorbeeld melk kun je vitamine D binnen krijgen. Melk bevat
ook melksuiker. Melksuiker (lactose) kun je alleen verteren als je een enzym kunt
aanmaken (lactase) voor het verteren van lactose. Mensen die geen lactase kunnen
aanmaken, krijgen door het drinken van melk darmproblemen.
Leerlingen lezen een tekst waarin wordt uitgelegd dat het evolutionair verklaarbaar is
dat juist mensen die in Europa wonen een gen bezitten tot het maken van lactase
terwijl dit gen bij mensen rond de evenaar niet tot nauwelijks voorkomt.
3p 2 Geef een evolutionaire verklaring op basis waarvan je kunt uitleggen dat
juist bij mensen in Europa dit gen voor lactase in de populatie
wijdverspreid is.
Honden
Er bestaan hondenrassen in allerlei soorten en maten. Van grote bouviers tot kleine
chiwawa's, van sterke bulldogs tot snelle hazewindhonden.
1p 3 Is het ontstaan van deze verschillende hondenrassen een voorbeeld van
natuurlijke selectie? Leg je antwoord uit.
, Bevers in het Biesbosch
Om de bever te herintroduceren in de Biesbosch werden er tussen 1988 en
1992 ruim veertig van deze knaagdieren uitgezet in het gebied. Inmiddels telt
de Biesbosch naar schatting zo'n driehonderd bevers.
1p 4 Mag je alle bevers in de Biesbosch tot één populatie rekenen? Leg je
antwoord uit.
2p 5 Welke watervloeien vormen een populatie?
A Alle watervlooien in één heideleven
B Alle watervlooien in alle vennen in één heidegebied
Bekend is dat hoe kleiner de populatie is, des te groter de kans op uitsterven.
De Ecologische Hoofdstructuur (EHS) is een netwerk van bestaande en te realiseren
natuurgebieden in Nederland. Dit ‘groene netwerk’ beëindigt de versnippering van de
natuur en vergroot de overlevingskansen van zeldzame dieren en planten.
In aaneengesloten natuur kunnen kwetsbare soorten zich ongehinderd verplaatsen
van het ene naar het andere gebied. De EHS is overheidsbeleid en wordt
ondersteund door Natuurmonumenten.
3p 6 Op welke manier draagt de EHS bij aan het vergroten van de
overlevingskansen van zeldzame soorten? Leg je antwoord uit.
Katten
Het al of niet gestreept zijn van de vacht bij katten wordt bepaald door de allelen A
(streping) en (geen streping). De soort streping van de vacht wordt bepaald door de
allelen T voor regelmatige streping en t voor onregelmatige streping. De allelen A en
T zijn dominant, niet X-chromosomaal en erven onafhankelijk van elkaar over.
Onderzoek bij zwerfkatten in een voorstad van Londen heeft aangetoond dat de
frequentie van allel a in deze grote populatie katten 40% is. De frequentie van het
allel t is 80%.
3p 7 Bereken, met behulp van de regel van Hardy-Weinberg, het percentage
onregelmatig gestreepte katten dat in deze voorstad voorkomt. Rond je
uitkomst af op een geheel getal.
Genen in een populatie
In een bepaalde, geïsoleerde groep mensen komen individuen voor met meer dan
tien vingers en/of tenen. Deze afwijking heet polydactylie. De afwijking wordt
veroorzaakt door een dominant gen L. Een student onderzoekt 896 mensen uit deze
groep. 220 mensen daarvan hebben een normaal aantal vingers en tenen. De
student neemt aan dat deze groep van 896 mensen beschouwd kan worden als een
populatie die voldoet aan de Hardy-Weinberg-regel.
2p 8 Bereken op basis van deze gegevens de frequentie van het gen L in deze
populatie.
