Samenvatting Inleiding tot het recht

Praktisch burgerlijk recht

DEEL 1: INLEIDING TOT HET RECHT
Hoofdstuk 1: Algemene inleiding
1 Verantwoording

 Recht is zaak van alle burgers
 Iedereen wordt met recht geconfronteerd
 Recht ≠ moraal
o Recht staat vast, moraal is altijd verschillend (recht is niet altijd rechtvaardig)
 Recht ≠ godsdienstige regels

2 Het begrip recht
2.1 Algemeen

 Een geheel van algemeen geldende normatieve regels
o Verbodsbepalingen – gebodsbepalingen – normen die toelating bevatten –
organieke regels
o Dwingend recht – aanvullend recht
o Algemene normen – individuele normen
 Normen die de ordening van het maatschappelijke leven beogen
 Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen
 Afdwingbare normen

2.2 Een geheel van algemeen geldende normatieve regels
2.2.1 Verbods-, gebods-, toelatings- en organieke regels

 Gebod/verbod: “je moet” of “je mag niet”
 Toelating: “je mag”
 Organieke regels: organisatorisch, vb. aantal volksvertegenwoordigers of senatoren,
soorten rechtbanken, …

2.2.2 Aanvullend of dwingend recht

 Dwingend: we moeten ernaar luisteren
o Openbare orde en goede zeden
 Openbare orde: schending van de belangen van de staat
o Bescherming van de zwakken
 Aanvullend: kiezen om er aan mee te doen, de keuze om er van af te wijken

2.2.3 Algemene of individuele normen

 Geldt enkel voor rechtssubjecten die zich in dezelfde feitelijke omstandigheden bevinden
vb. rechtregels die enkel geldig zijn voor de koning


1

,2.3 Door de staat opgelegde of ontvangen en bekrachtigde normen

 België is complex: federaal, gemeenschappen, gewesten

Hoofdstuk 2: Indelingen van het recht
1 Privaatrecht – publiekrecht

 Privaat recht: Regelt de verhouding tussen de burgers onderling
 Publiek recht: Regelt de algemene belangen en heeft betrekking op de inrichting, de
werking en de onderlinge verhoudingen van de overheidsorganen en op de
verhouding van de overheid tot de burgers
 Gemengde rechtstakken

1.1 Het publiekrecht

 Grondwettelijk of constitutioneel recht
o Grondwet
 Administratief recht
o Inrichting van de organen van de uitvoerende macht
 Strafrecht
o Materieel: misdrijven en straffen
 Overtreding
 Wanbedrijf
 Misdaad
o Formeel: hoe het onderzoek moet verlopen
o Openbaar ministerie
 Fiscaal recht
o Heffen en innen van belastingen

1.2 Het privaat recht

 Personenrecht
o Naamgeving, burgerlijke stand
 Goederenrecht
o Eigendomsrecht
 Familierecht
o Afstamming, ouderlijk gezag, huwelijk
 Familiaal vermogensrecht
o Erfrecht: schenkingen en testamenten
o Huwelijksvermogenrecht
 Verbintenissenrecht
 Benoemde contracten




2

,1.3 Enkele ‘gemengde’ takken

 Ondernemings- en economisch recht
o Handelsrecht
o Marktrecht
 Vennootschapsrecht
 Burgerlijk procesrecht
 Sociaal recht
o Sociale zekerheidsrecht
o Arbeidsrecht

2 Supranationaal recht versus nationaalrecht

 Internationaal recht: verdragen, Europees recht
 Nationaal recht: rechtsregels die tot stand komen door federale overheid,
gemeenschappen en gewesten en provincies en gemeenten

3 Objectief recht versus subjectief recht

 Objectief recht: geheel van normen die de menselijke activiteiten, de onderlinge
verhouding tussen mensen en hun verhouding tot de gemeenschap regelen
 Subjectief recht: aanspraken die een persoon tegenover een ander laat gelden
o Rechtsmisbruik

3.1 Burgerlijke subjectieve rechten

 Vermogensrechten: maken deel uit van het vermogen en hebben een geldwaarde
o Vorderingsrechten
 De schuldeiser mag een prestatie eisen van de schuldenaar
o Zakelijke rechten
 Een persoon krijgt een algemene of een bepaalde bevoegdheid over
een zekere zaak
o Intellectuele rechten
 Schepper van een artistieke, literaire of industriële nieuwigheid krijgt
het recht op bescherming van zijn creatie

3.2 Rechtsmisbruik

 Subjectieve rechten mogen niet onbeperkt worden aangewend

4 Materieel versus formeel recht

 Materieel recht: Regels die rechten toekennen en plichten opleggen
 Formeel recht: Geeft aan hoe de naleving van het materiële recht verzekerd kan
worden



3

, Hoofdstuk 3: Bronnen van het recht

 Materiële rechtsbronnen: we gaan op zoek naar de inspiratiebron
o Uitwendige factoren
o Rationele en intellectuele factoren
o Gewoonten en gebruiken
o Juridische inspiratiebronnen
o (Ideologische) wil van diegenen die de norm vormen
 Formele bronnen: de reden waarom sommige regels als rechtsregels beschouwd
worden

1 Wetgeving sensu lato1 (materiële wet)
1.1 Internationale verdragen en secundair internationaal recht

 Bilaterale / multilaterale verdragen
 Recht van de Europese Unie
o Richtlijnen
o Verordeningen
o Besluiten
 Bij tegenstrijdigheid: internationaal recht > nationaal recht
 Bindend

1.2 De grondwet (Gw.)

 Belangrijkste nationale wet
 Inrichting machten binnen staat
 Wijziging is geen sinecure
 Bindend

1.3 De wet (sensu stricto)

Niveau Wetgevende macht Uitvoerende macht Rechtelijke macht
Federaal Federaal parlement Koning en federale Hoven en
(+ Koning) regering rechtbanken
Regionaal / Parlementen (1 Regeringen Hoven en
deelstatelijk kamer) rechtbanken
Provinciaal Provincieraad Bestendige Hoven en
Deputatie + rechtbanken
Provinciegouverneur
Gemeentelijk Gemeenteraad College van Hoven en
Burgemeester en rechtbanken
schepenen +
Burgemeester

Internationaal Verdrag
1
Sensu lato: in de brede zin van het woord

4