Stress, burn-out en
coping
82
, 4. Stress, burn-out en coping
4.1 een breed begrip
vanuit veel verschillende invalshoeken benaderd
• Heeft te maken met iemands omgeving, lichaam, geest, persoonlijkheid,
instelling en met de uitdagingen en levensgebeurtenissen die op zijn of haar pad
komen
• Hangt samen met het leven en is niet per se negatief
→ een leven zonder stress is ondenkbaar
→ het gaat erom hoe er met stress wordt omgegaan
• Een spanning of druk interne of externe factoren
→ school, werk, familie problemen
→ perfectionisme of geen nee kunnen zeggen
Als iets om te reageren op gevaar, overlevingsmechanisme
Definitie van Hans Seyle over stress
= stress is de niet specifieke reactie van het lichaam op iedere eis die aan haar wordt
gesteld
• Stress hoeft niet per se schadelijk te zijn
• Onevenwicht tussen gestelde eisen en de eigen capaciteiten kan beoordeeld
worden als bedreiging of uitdaging
Nadruk op onderscheid tussen goede (eustress) en slechte (distress) stress
Definitie van Lazarus en Folkman over stress
= Stress is een onplezante toestand die optreedt wanneer mensen ervaren dat een eis of
een gebeurtenis erg belastend is en hun mogelijkheden om aan deze eis te voldoen
overschrijdt
• Gebeurtenissen : neutrale zaken die niet voor stress zorgen
→ Percepties of evaluatie van gebeurtenissen zorgen voor onaangenaam
gevoel wat stress kan bezorgen
Definitie van Gold en Roth over stress
= Een toestand van onevenwicht in de intellectuele, emotionele en lichamelijke toestand
van het individu. Uitgelokt door iemand zijn percepties van de situatie, wat resulteert in
fysieke en emotionele reacties. Deze kunnen positief of negatief zijn afhankelijk van
iemands interpretatie
• Stress heeft invloed op het hele individu
83
,3 belangrijke aspecten binnen de definitie van Gold en Roth
• Uitgelokt en in stand gehouden door intellectuele of cognitieve processen
• Stress is beïnvloed door de emoties die we ervaren
• Stress beïnvloed onze lichamelijke conditie of gezondheid
Wat is stress?
• Verschillende oorzaken
→ Heel persoonlijk + uiteenlopende oorzaken
→ Onevenwicht wat we moeten doen, de verwachtingen en mogelijkheden
om het op te lossen
→ Tijd zorgt voor stress : veel dingen tegelijk of het gevoel dat we dingen
niet goed genoeg kunnen zorgt voor druk
• Verschillende uitingsvromen
→ Verschillende signalen, reacties en uitingsvormen
→ Psychisch : negatieve gedachten
→ Lichamelijk : hoofdpijn
• Negatieve connotatie
→ Kan ook zorgen voor meer alertheid of betere prestaties
→ Kan ons helpen beter informatie verwerken
• Negatieve gevolgen
→ Aanslag op immuniteitssysteem
→ Gezondheidsklachten
→ Uitval van fysieke klachten
Professioneel functioneren
• Stress is vaal gerelateerd aan werkcontext of professioneel functioneren
→ Werken in team, onzekerheid of je je job kan gehouden
→ Werken in combinatie met gezin kan zwaar zijn
4.2 gezonde en ongezonde stress
4.2.1 Kenmerken van gezonde stress
Stressreactie van vitaal levensbelang
• Snelle stressreactie was van levensbelang
→ Vroeger : verdediging tegen roofdieren
→ Nu : situaties waarin je in korte tijd alert moet reageren
84
Vb : druk verkeer of zebrapad
, Gevolgen van stressreactie op het lichaam
• Fysiologische veranderingen
→ hart klopt sneller, ademhaling sneller, droge mond, warm en zweten,
spieren spannen zich aan
• veranderingen in informatieverwerking
→ scherpere concentratie
→ geheugen slaat delen van bedreigende situatie beter op dan andere
situaties
• betere prestaties bij lichte spanning
→ spanning zorgt dat je geconcentreerd blijft op wat je wil gaan doen en
dat er geen storende gedachten zijn die je van je doel afhouden
spanning verdwijnt
• spanning verdwijnt als situatie voorbij is
→ snel op andere dingen kunnen richten
• korte stress : geen schadelijke gevolgen voor gezondheid
4.2.2 Kenmerken van ongezonde stress
• Lange duur
Te lange blootstelling aan stressreactie
• Intens
• Gevoel van • Stressreactie houdt te lang aan
verlies van
controle → Indien eisen vanuit omgeving om eisen die je jezelf stelt + vermogen om
deze eisen om te gaan te zwaar zijn en je vermogen overstijgen
• De mate van controle en de duur van de stressreactie bepalen ernst
→ Kan zich uiten in lichamelijke en psychische klachten
4.2.2.1 Lichamelijke klachten
Meest voorkomende lichamelijke klachten
• Spierklachten (rug-, nek- en hoofdpijn)
• Maag- en darmklachten (buikpijn, maagzuur, winderigheid)
• Allergische klachten (eczeem, benauwdheid)
• Griepklachten (hoesten, verkoudheid)
Negatieve gevolgen van langdurige stress op het lichaam
• Risicofactor voor coronaire hartaandoeningen
→ Vergoten kans op hart- en vaatziekten
85
coping
82
, 4. Stress, burn-out en coping
4.1 een breed begrip
vanuit veel verschillende invalshoeken benaderd
• Heeft te maken met iemands omgeving, lichaam, geest, persoonlijkheid,
instelling en met de uitdagingen en levensgebeurtenissen die op zijn of haar pad
komen
• Hangt samen met het leven en is niet per se negatief
→ een leven zonder stress is ondenkbaar
→ het gaat erom hoe er met stress wordt omgegaan
• Een spanning of druk interne of externe factoren
→ school, werk, familie problemen
→ perfectionisme of geen nee kunnen zeggen
Als iets om te reageren op gevaar, overlevingsmechanisme
Definitie van Hans Seyle over stress
= stress is de niet specifieke reactie van het lichaam op iedere eis die aan haar wordt
gesteld
• Stress hoeft niet per se schadelijk te zijn
• Onevenwicht tussen gestelde eisen en de eigen capaciteiten kan beoordeeld
worden als bedreiging of uitdaging
Nadruk op onderscheid tussen goede (eustress) en slechte (distress) stress
Definitie van Lazarus en Folkman over stress
= Stress is een onplezante toestand die optreedt wanneer mensen ervaren dat een eis of
een gebeurtenis erg belastend is en hun mogelijkheden om aan deze eis te voldoen
overschrijdt
• Gebeurtenissen : neutrale zaken die niet voor stress zorgen
→ Percepties of evaluatie van gebeurtenissen zorgen voor onaangenaam
gevoel wat stress kan bezorgen
Definitie van Gold en Roth over stress
= Een toestand van onevenwicht in de intellectuele, emotionele en lichamelijke toestand
van het individu. Uitgelokt door iemand zijn percepties van de situatie, wat resulteert in
fysieke en emotionele reacties. Deze kunnen positief of negatief zijn afhankelijk van
iemands interpretatie
• Stress heeft invloed op het hele individu
83
,3 belangrijke aspecten binnen de definitie van Gold en Roth
• Uitgelokt en in stand gehouden door intellectuele of cognitieve processen
• Stress is beïnvloed door de emoties die we ervaren
• Stress beïnvloed onze lichamelijke conditie of gezondheid
Wat is stress?
• Verschillende oorzaken
→ Heel persoonlijk + uiteenlopende oorzaken
→ Onevenwicht wat we moeten doen, de verwachtingen en mogelijkheden
om het op te lossen
→ Tijd zorgt voor stress : veel dingen tegelijk of het gevoel dat we dingen
niet goed genoeg kunnen zorgt voor druk
• Verschillende uitingsvromen
→ Verschillende signalen, reacties en uitingsvormen
→ Psychisch : negatieve gedachten
→ Lichamelijk : hoofdpijn
• Negatieve connotatie
→ Kan ook zorgen voor meer alertheid of betere prestaties
→ Kan ons helpen beter informatie verwerken
• Negatieve gevolgen
→ Aanslag op immuniteitssysteem
→ Gezondheidsklachten
→ Uitval van fysieke klachten
Professioneel functioneren
• Stress is vaal gerelateerd aan werkcontext of professioneel functioneren
→ Werken in team, onzekerheid of je je job kan gehouden
→ Werken in combinatie met gezin kan zwaar zijn
4.2 gezonde en ongezonde stress
4.2.1 Kenmerken van gezonde stress
Stressreactie van vitaal levensbelang
• Snelle stressreactie was van levensbelang
→ Vroeger : verdediging tegen roofdieren
→ Nu : situaties waarin je in korte tijd alert moet reageren
84
Vb : druk verkeer of zebrapad
, Gevolgen van stressreactie op het lichaam
• Fysiologische veranderingen
→ hart klopt sneller, ademhaling sneller, droge mond, warm en zweten,
spieren spannen zich aan
• veranderingen in informatieverwerking
→ scherpere concentratie
→ geheugen slaat delen van bedreigende situatie beter op dan andere
situaties
• betere prestaties bij lichte spanning
→ spanning zorgt dat je geconcentreerd blijft op wat je wil gaan doen en
dat er geen storende gedachten zijn die je van je doel afhouden
spanning verdwijnt
• spanning verdwijnt als situatie voorbij is
→ snel op andere dingen kunnen richten
• korte stress : geen schadelijke gevolgen voor gezondheid
4.2.2 Kenmerken van ongezonde stress
• Lange duur
Te lange blootstelling aan stressreactie
• Intens
• Gevoel van • Stressreactie houdt te lang aan
verlies van
controle → Indien eisen vanuit omgeving om eisen die je jezelf stelt + vermogen om
deze eisen om te gaan te zwaar zijn en je vermogen overstijgen
• De mate van controle en de duur van de stressreactie bepalen ernst
→ Kan zich uiten in lichamelijke en psychische klachten
4.2.2.1 Lichamelijke klachten
Meest voorkomende lichamelijke klachten
• Spierklachten (rug-, nek- en hoofdpijn)
• Maag- en darmklachten (buikpijn, maagzuur, winderigheid)
• Allergische klachten (eczeem, benauwdheid)
• Griepklachten (hoesten, verkoudheid)
Negatieve gevolgen van langdurige stress op het lichaam
• Risicofactor voor coronaire hartaandoeningen
→ Vergoten kans op hart- en vaatziekten
85
