SAMENVATTING POLITIEKE GESCHIEDENIS VAN BELGIE KUL

Politieke geschiedenis van BE
1. Belgische revolutie
Achtergronden, oorzaken en aanleiding
Verschillende perspectieven

1) Geleidelijke afbraak ancien regime => onderdeel onomkeerbaar moderniseringsproces
2) Reactie beleid Willem I
3) Accidenteel karakter (koppelen Franse Julirevolutie 1830)

Afbraak ancien regime
o Tss 1776 (Am rev) – 1848 (Eu rev)
o Politieke omwentelingen
o Overgang moderne maatschappij
o Ancien Régime
 Landbouw en platteland >
 Grootgrondbezit adel en kerk
 Beperkte stedelijkheid
 Nijverheid ambachtelijk
 Standen met privileges
 Vorstelijk absolutisme
 Gewestelijke particularisme
 Corporatisme van de gilden (= model WM aan burgerlijke macht die
economische/industriële groepen vertegenwoordigen)
 Verstengeling godsdienst en openbaar leven
o Einde 18e eeuw = ° gemechaniseerde grootindustrie + expansie kapitalisme
 Nieuwe sociale verhoudingen + verstedelijking samenleving
 Moderne eenheidsstaat
o 1789 Franse Revolutie = mijlpaal omwerping feodale en klerikale structuren op EU vasteland
o Administratie en justitie rationeler
o Moderne industrie aangemoedigd
o Corporatisme
o Coalitieverbod
 Ook voor Zuid Ned want ingelijfd bij Frankrijk (1795-1814)
o 1815-1848: europese periode van restauratie (spanning hervorming en traditie blijft)

Beleid Willem I
o Val Napoleon 1814
 Noord en Zuid Ned samengevoegd (was al 200 j geleden)
 Koninkrijk der Nederlanden olv Willem I v Oranje
o = solide barrière >< frankrijk = geopolitieke strategie
o Acht artikelen van 21 juli 1814
 Dwingende instructies interne organisatie staat
 Grenzen vastgelegd door congres v Wenen
o ‘volmaakte samenstelling’
o Zuiden = kath // Noorden = calvin
o Taaldiversiteit frans//nederlands

1

, o Industriële revolutie// koloniale handel
o Willem I
o Verlicht absolutisme
 Verlicht = rationele grondslag maatschappelijk bestel
 Absoluut = vorstelijke soevereiniteit > GW (staten generaal = parlement
maar beschikt niet over reële macht)
o Politiek
 Onderwijs, kerk en godsdienst zoveel mogelijk onder OHscontrole
 Bevordert handel en nijverheid
 ° Société Générale 1822 Bxl = investeringsbank
 Streeft versterking natiebesef
 Taalpolitiek: Nederlands opleggen in Noordelijke belgische provincies
o Dubbele oppositie >< Willem I
o Katholieken
 >< godsdienstvrijheid in GW
o Liberalen
 >< persoonlijke en autoriteit politiek koning
 Eist ministeriële verantw en vrijheid drukpers <G-
o Kath + lib = unie v opposities 1828
 Rond VRIJHEID
 Ook monsterverbond genoemd

Het revolutiejaar 1830
o Achtergrond politieke en sociale onrust 1830
o Frankrijk = Julirevolutie (bourbondynastie => Louis-Phillipe v Orléans)
o Slechte economische toestand ( schade winter = stijgende voedselprijzen)
= ontevreden volk

Het verloop van de revolutie
Van opstand tot afscheiding
o Geen vooropgezet plan
o Rellen vanaf 25 aug 1830 Bxl (na opera La muette de Portici) = onbestemd karakter
 Viseren wel gezag Willem I
o Liberale oppositie in gezagsorganen = kans om eisen te stellen
o Bestuurlijke scheiding N en Z = haalbaar voor Staten-Generaal MAAR
o Willem I stuurt troepen naar Bxl
 Opstand radicaliseert
 Groeit uit tot echte revolutie
o Terugtrekking troepen 26 september 1830
o ° Voorlopig Bewind
o 4 oktober = Belgische onafhankelijkheid + verkiezingen nationaal congres
o Opdracht = GW schrijven => ° 7 februari 1830
o GW =
 Parlementaire monarchie < G-B
 Verzoent afspraken lib en kath
 Zeer liberaal voor haar tijd



2

,De internationale constellatie
o Mogendheden zijn verdeeld
o Oostenrijk, Pruisen, Rusland = pro Willem I
o Frankrijk = kant revolutie (dreigt met oorlog als anderen mengen want <3 annexatie)
o Groot-Brittannië: kiest uiteindelijk voor de Belgen (vermijden in Fr handen)

o Britse regering ° conferentie v Londen 4 november 1830
o Roept op tot wapenstilstand = erkenning belgisch feit
o Erkenning BE als toekomstige staat
o Werkt regelingen uit voor grenzen (die van 1790)
 BE weigert deze
o Eeuwigdurende neutraliteit opgelegd
o Oranjedynastie op troon
 BE weigert = kiest franse prins maar die weigert (>< europese oorlog)
 Britse kandidaat: duitse prins Leopold van Saksen-Coburg
 = gekozen dr Nationaal congres 4 juni
o Willem I verzet zich
o Breekt wapenstilstand (2 augustus 1831) = tiendaagse veldtocht
o Verslaat belg troepen
 Franse expeditiemacht grijpt in (vraag leopold)
 Geïnterpreteerd als annexatie
o Mogendheden bieden Willem I gunstigere regeling aan = XXIV artikelen
 BE moet instemmen definitieve verlies Maastricht, Limburg over Maas en
duits Luxemburg
 Tolheffing op schelde
 = goedgekeurd door belgische KVV
 Willem blijft zich verzetten maar tekent door binnenlandse druk

o Aanvaarding Londense regeling in 1838 en beide partijen tekenen op 19 april 1839
o Akkoord krijgt garantie van 5 mogendheden
o Zullen van kracht blijven tot WOI

Wisseling van de macht
o Gezagsdragers Willem I manu militari afgezet
o Verkiezingen 1830: nog 10 procent organisten (proberen zelfs staatsgreep)
 Steun: oude bestuurselite, aristocratie, industriëlen voor economische en
ideologische belangen (staan sterk in Gent)
 Verdwenen na aanvaarding XXIV Artikelen
o Drijvende kracht revolutie = intellectuele middenklasse
o Haar jonge vertegenw krijgt hoge posten
o MAAR ook rekening houden adel en hoge burgerij
 Door cijnsvoorwaarde = grootste groep in Nationaal Congres
o Interne strijd revolutionaire beweging
o Republikeinse democraten (patriotten die meest gestreden hbbn: boegbeeld = Louis
De Potter) en reünionisten (streven naar hereniging met frankrijk)
o Liberalen >< katholieken



3

, o Socialisten zullen later spreken van gestolen revolutie: gevochten door volk maar
vruchten voor burgerij
 ≠ 100 waar want volk vocht maar ontbrak aan organisatie, leiders en eisen

De belgische natiestaat
o 2 karikaturale voorstellingen over BE
o Artificiële constructie
o Onontkoombare manifestatie van de eeuwenoude belgische identiteit
 Geen dwingende reden om dit te denken
 Nationale identiteiten nog niet breed vertakt (wel 1789 brabantse
revolutie + belgische gevoel versterkt door Willem I)
 Ideaal van de vrijheid = brug kath en lib => Voor die tijd erg liberale
GW
 Revolutie heeft nationale en liberale component
o BE zeer afh van internationale constellatie
o Sinds 1945 = omringende grootmachten geen bedreiging meer
 MAAR nationale consensus = verdampt => vlaams-waalse tegenstelling

2. Het politieke systeem in de 19e eeuw
Rechten en vrijheden
o Liberale karakter GW: titel 2 de Belgen en hun rechten = beschouwd zeer progressief
o Gelijkheid voor de wet
o Onschendbaarheid van persoon, woning en eigendom
o Vrijheid van
 eredienst
 meningsuiting
 beperkt door: strafbaar = belediging buitenlandse staatshoofden
 onderwijs
 drukpers
 beperkt door: dagbladzegel
 vergadering
 vereniging (vooral bedoeld voor kloosters)
 beperkt door: geen vorm van RP + coalitieverbod
 taal
 beperkt door: hierdoor feitenlijke dominantie Frans in openb leven
o Petitierecht
o OH kan enkel repressief optreden
o Manifeste ongelijkheden
o Vrouwen en arbeiders geen kiesR
o Vrouwen impliciet onverkiesbaar + andere discriminaties uit Code Napoléon

Een parlementaire monarchie
o Alle machten gaan uit van de natie
o Want monarchie kan niet vermeden worden ☹
o Ministeriële verantwoordelijkheid
o Aan koning geen persoonlijke macht (behalve voor ontslag v minister en ontbinding
parlement)

4