Europees recht Samenvatting
Hoofdstuk 6 Marktintegratiebeleid
Onder marktintegratiebeleid valt het beleid van de Unie dat is gericht op het samenvoegen van
economieën van lidstaten tot 1 grote economie, waarbinnen de grenzen tussen lidstaten voor de
economische activiteiten niet meer bestaan. De doelstelling is om een interne markt tot stand te
brengen, art. 3 lid 3 VEU.
2.1 Stadia van marktintegratie
Vrijhandelszone: lidstaten maken afspraak om de handel vrij te maken ten aanzien van goederen uit
de deelnemende lidstaten
Douane-unie: bovenop een vrijhandelszone wordt er afgesproken om een gemeenschappelijk
handelsbeleid te voeren ten aanzien van derde landen
De douane-unie is het fundament voor verdere marktintegratie: de interne markt. Hierbij wordt een
level playing field verondersteld, wat betekent dat de mededingingsvoorwaarden gelijk moeten zijn
3 het vrije verkeer
Voor het bewerkstelligen van het vrije verkeer, art. 26 lid 2 VWEU bevat het werkingsverdrag
bepalingen die gericht zijn tegen het opruimen van reeds bestaande barrières en het tegengaan van
nieuwe barrières. Dit kan door positieve en negatieve integratie. Bij positieve integratie wordt
verschillende nationale regels vervangen door 1 Europese norm. Bij negatieve integratie worden
regels van lidstaten verboden die het vrije verkeer belemmeren.
6 Harmonisatietechnieken
Totale harmonisatie: het uitgangspunt dat het resultaat van harmonisatie zou moeten zijn dat er voor
de lidstaten 1 uniforme norm geldt.
Minimum harmonisatie: de lidstaten kunnen strengere maatregelen nemen dan het EU-recht
6.3 Wederzijdse herkenning
Dit houdt in dat lidstaten in beginsel zijn gehouden elkaars regels over en weer te herkennen, zodat
een producent die voldoet aan de regels van zijn thuisstaat ook zonder problemen moet kunnen
exporteren naar een andere lidstaat.
7 Beoordelingskader van nationale maatregelen na harmonisatie
Bij totale harmonisatie is de harmonisatiemaatregel uitsluitend het toetsingskader op grond waarvan
de verenigbaarheid van de nationale maatregel moet worden beoordeeld. Iedere nationale norm die
afwijkt, kan niet worden toegepast.
In het geval van minimumharmonisatie bestaat het toetsingskader naast de harmonisatiemaatregel
ook uit het primaire recht. Als de minimumnormen niet worden nageleefd is dit in strijd met de
harmonisatiemaatregel. Strengere normen moeten in overeenstemming met het verdrag zijn.
Hoofdstuk 7 Het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal
2 Reikwijdte van bepalingen inzake het vrije verkeer
Deze bepalingen zijn alleen van toepassing op het vrije verkeer van goederen, personen enz. tussen
de lidstaten. Er is dus een grensoverschrijdend element vereist. Daarvan is sprake als het de grens
tussen 2 lidstaten overgaat.
2.1 U-bochten, omgekeerde discriminatie en misbruik van Unierecht
Bij een U-bocht wordt van het vrije verkeer gebruik gemaakt om enkel het Unierecht van toepassing
te laten zijn en aldus het nationale recht te omzeilen (boeken worden uit Frankrijk geëxporteerd en
weer ingevoerd naar Frankrijk). Dit valt niet onder het vrije verkeer als de U-bocht is gemaakt met als
doel het omzeilen van nationale regels.
Omgekeerde discriminatie vindt plaats als een lidstaat de eigen onderdanen strenger behandelt dan
,onderdanen van andere lidstaten.
2.2 voldoende causaal verband
Er moet een voldoende causaal verband zijn tussen de maatregel en de belemmering. De nationale
maatregel moet dus wel een handelsbelemmering tot gevolg hebben
3 Het vrije verkeer van goederen: tarifaire en non-tarifaire belemmeringen
Art 30 en 110 VWEU zien toe op de tarifaire belemmeringen en art. 34 t/m 36 VWEU hebben
betrekking op non-tarifaire belemmeringen.
3.1 tarifaire belemmeringen: heffingen van gelijke werking
Art. 30 VWEU verbied alle douanerechten en heffingen van gelijke werking. HGW is het belangrijkst.
Hieronder wordt verstaan: elke eenzijdig opgelegde geldelijke last, die wegens grensoverschrijding
over gederen wordt geheven en geen douanerecht is (arrest Haahr Petroleum). In arrest Marimex
werd bepaald dat een HGW niet kan worden gerechtvaardigd op grond van art. 36 VWEU. Hierop zijn
2 uitzonderingen:
- Bauhuis: heffingen die een vergoeding inhouden van de kosten die worden gemaakt op
grond van een maatregel van EU-recht houden geen HGW in. (uniforme regel en
kostendekkend)
- Commissie t. Luxemburg: vergoeding voor daadwerkelijke, vrijwillige door de overheid
verleende dienst aan de importeur of de exporteur.
3.2 Tarifaire belemmeringen: binnenlandse belastingen
Wanneer de belasting daadwerkelijk over zowel ingevoerde als binnenlandse producten wordt
geheven, wordt de maatregel onderzocht op grond van art. 110 VWEU. Daarnaast geeft het artikel
aan dat lidstaten doormiddel van hun belastingheffing niet zijdelings andere producties mogen
beschermen (bijv. er is geen binnenlandse productie van dit product).
Figuur 6: schema tarifaire belemmeringen
3.3 Non-tarifaire belemmeringen
Non-tarifaire belemmeringen van het vrije goederen verkeer worden tegengegaan door art. 34
VWEU, dat alle belemmeringen van de import verbied en art. 35 VWEU, dat beperkingen van de
export verbied. Art. 36 VWEU kan een belemmering van 34 en 35 rechtvaardigen en er zijn nog
uitzonderingen in de rechtspraak.
3.3.1 Art. 34 VWEU – verbod van kwantitatieve invoerbeperkingen en MGW
Onder kwantitatieve invoerbeperkingen vallen invoerquota en importverboden (quotum van 0) maar
de nadruk ligt op MGW. Op grond van het Dassonville-arrest wordt onder MGW verstaan: iedere
handelsregeling van de lidstaten die intracommunautaire handel al dan niet rechtstreeks,
daadwerkelijk of potentieel, kan belemmeren. Onder definitie vallen in ieder geval maatregelen die
alleen van toepassing zijn op ingevoerde producten (maatregelen met onderscheid), maar ook
maatregelen die geen formeel onderscheid maken, maar toch een belemmering van de import tot
gevolg (zouden kunnen) hebben.
deze rechtspraak kan geïnterpreteerd worden in de theorie van de dubbele last. Op grond hiervan is
iedere maatregel van een lidstaat die en verplichting ten aanzien van producten bevat die afwijkt van
een verplichting van een andere lidstaat, een MGW. Bijvoorbeeld, een producent kan een legaal
product maken in zijn thuisland maar dit product hoeft niet te voldoen aan regels van andere
lidstaten extra investeringen beïnvloeding tussenstaatse handel.
3.3.2 Keck-uitzondering voor verkoopmodaliteiten
In het Keck en Mithouard-arrest verduidelijkte het Hof zijn eigen rechtspraak. Eerst wordt er
onderscheid gemaakt tussen producteisen en verkoopmodaliteiten. Als er iets veranderd moet
, worden aan het product (samenstelling, verpakking, naamgeving) dan is het een producteis. Gaat de
maatregel niet over de verandering van het product zelf, dan is het een verkoopmodaliteit (wanneer,
waar).
Er werd dan een uitzondering gemaakt voor nationale regelingen inzake verkoopmodaliteiten.
Verkoopmodaliteiten. Deze zijn geen MGW als: 1) de bepaling van toepassing is op alle
marktdeelnemers, 2) zij dezelfde invloed hebben – rechtens en in feite – op de verhandeling van
nationale producten en die uit andere lidstaten.
Mocht deze uitzondering niet van toepassing zijn dan valt de MGW in beginsel onder het verbod van
art. 34 VWEU mits er geen rechtvaardiging is.
3.4 Art. 35 VWEU – Het verbod van kwantitatieve uitvoerbeperkingen en MGW
Spiegelbeeld van art.34 VWEU
3.5 De cassis-rechtvaardiging voor dwingende vereisten en art. 36 VWEU
Art. 36 VWEU geeft limitatieve gronden voor rechtvaardiging. Andere voorwaardes voor het inroepen
van art. 36 VWEU is dat de maatregel proportioneel (geschikt en noodzakelijk) moet zijn.
Daarnaast bestaat de rechtvaardiging via het Cassis de Dijon-arrest. Deze rechtvaardiging kan alleen
worden ingeroepen bij maatregelen zonder onderscheid. Allereerst wordt in het Cassis-arrest de rule
of reason genoemd: Bij gebrek aan harmonisatie op bepaalde terreinen leveren regels die
noodzakelijk zijn voor de bescherming van dringende behoeften (of dringende eisen) geen verboden
MGW op (bescherming van volksgezondheid, bescherming van consumenten). Het uitgangspunt is
hierbij wederzijdse erkenning. Dan moet nog aan de proportionaliteitstoets worden voldaan. De
MGW is pas proportioneel als de maatregel geschikt (causaal verband tussen maatregel en oplossing)
en noodzakelijk (zijn minder vergaande maatregelen mogelijk) is.
4 Het vrije verkeer van personen
Er zijn 2 manieren hoe het vrije verkeer van personen kan worden belemmerd. Ten eerste kunnen bij
grensoverschrijding beperkingen worden ondervonden (reisrechten) en ten tweede kunnen er
belemmeringen zijn tijdens het verblijf (verblijfrechten).
4.2 Reiktwijdte van het EU-burgerschap en de daaruit volgende rechten
Een EU-burger is eenieder met de nationaliteit van een lidstaat, art. 20 VWEU. Een EU-burger kan op
grond van art. 21 VWEU vrij reizen en verblijven in de EU. Volgens de burgerschapsrichtlijn zijn
daarnaast burgers van de EU: de echtgenoot, geregistreerd partner en bloedverwanten (tot 21 jaar)
4.3 Reisrechten
reisrechten omvatten zowel het recht op uitreis als het recht op inreis. Dit geldt ook voor
familieleden van EU-burgers
4.4 Verblijfsrechten
Bij verblijfsrechten is er een onderscheid tussen kortdurend verblijf (max 3 maanden), verblijf voor
meer dan 3 maanden (verblijf) en het duurzaam verblijfsrecht. Daarnaast is het onderscheid tussen
marktburgers en niet-marktburgers van belang.
Hoofdstuk 6 Marktintegratiebeleid
Onder marktintegratiebeleid valt het beleid van de Unie dat is gericht op het samenvoegen van
economieën van lidstaten tot 1 grote economie, waarbinnen de grenzen tussen lidstaten voor de
economische activiteiten niet meer bestaan. De doelstelling is om een interne markt tot stand te
brengen, art. 3 lid 3 VEU.
2.1 Stadia van marktintegratie
Vrijhandelszone: lidstaten maken afspraak om de handel vrij te maken ten aanzien van goederen uit
de deelnemende lidstaten
Douane-unie: bovenop een vrijhandelszone wordt er afgesproken om een gemeenschappelijk
handelsbeleid te voeren ten aanzien van derde landen
De douane-unie is het fundament voor verdere marktintegratie: de interne markt. Hierbij wordt een
level playing field verondersteld, wat betekent dat de mededingingsvoorwaarden gelijk moeten zijn
3 het vrije verkeer
Voor het bewerkstelligen van het vrije verkeer, art. 26 lid 2 VWEU bevat het werkingsverdrag
bepalingen die gericht zijn tegen het opruimen van reeds bestaande barrières en het tegengaan van
nieuwe barrières. Dit kan door positieve en negatieve integratie. Bij positieve integratie wordt
verschillende nationale regels vervangen door 1 Europese norm. Bij negatieve integratie worden
regels van lidstaten verboden die het vrije verkeer belemmeren.
6 Harmonisatietechnieken
Totale harmonisatie: het uitgangspunt dat het resultaat van harmonisatie zou moeten zijn dat er voor
de lidstaten 1 uniforme norm geldt.
Minimum harmonisatie: de lidstaten kunnen strengere maatregelen nemen dan het EU-recht
6.3 Wederzijdse herkenning
Dit houdt in dat lidstaten in beginsel zijn gehouden elkaars regels over en weer te herkennen, zodat
een producent die voldoet aan de regels van zijn thuisstaat ook zonder problemen moet kunnen
exporteren naar een andere lidstaat.
7 Beoordelingskader van nationale maatregelen na harmonisatie
Bij totale harmonisatie is de harmonisatiemaatregel uitsluitend het toetsingskader op grond waarvan
de verenigbaarheid van de nationale maatregel moet worden beoordeeld. Iedere nationale norm die
afwijkt, kan niet worden toegepast.
In het geval van minimumharmonisatie bestaat het toetsingskader naast de harmonisatiemaatregel
ook uit het primaire recht. Als de minimumnormen niet worden nageleefd is dit in strijd met de
harmonisatiemaatregel. Strengere normen moeten in overeenstemming met het verdrag zijn.
Hoofdstuk 7 Het vrije verkeer van goederen, personen, diensten en kapitaal
2 Reikwijdte van bepalingen inzake het vrije verkeer
Deze bepalingen zijn alleen van toepassing op het vrije verkeer van goederen, personen enz. tussen
de lidstaten. Er is dus een grensoverschrijdend element vereist. Daarvan is sprake als het de grens
tussen 2 lidstaten overgaat.
2.1 U-bochten, omgekeerde discriminatie en misbruik van Unierecht
Bij een U-bocht wordt van het vrije verkeer gebruik gemaakt om enkel het Unierecht van toepassing
te laten zijn en aldus het nationale recht te omzeilen (boeken worden uit Frankrijk geëxporteerd en
weer ingevoerd naar Frankrijk). Dit valt niet onder het vrije verkeer als de U-bocht is gemaakt met als
doel het omzeilen van nationale regels.
Omgekeerde discriminatie vindt plaats als een lidstaat de eigen onderdanen strenger behandelt dan
,onderdanen van andere lidstaten.
2.2 voldoende causaal verband
Er moet een voldoende causaal verband zijn tussen de maatregel en de belemmering. De nationale
maatregel moet dus wel een handelsbelemmering tot gevolg hebben
3 Het vrije verkeer van goederen: tarifaire en non-tarifaire belemmeringen
Art 30 en 110 VWEU zien toe op de tarifaire belemmeringen en art. 34 t/m 36 VWEU hebben
betrekking op non-tarifaire belemmeringen.
3.1 tarifaire belemmeringen: heffingen van gelijke werking
Art. 30 VWEU verbied alle douanerechten en heffingen van gelijke werking. HGW is het belangrijkst.
Hieronder wordt verstaan: elke eenzijdig opgelegde geldelijke last, die wegens grensoverschrijding
over gederen wordt geheven en geen douanerecht is (arrest Haahr Petroleum). In arrest Marimex
werd bepaald dat een HGW niet kan worden gerechtvaardigd op grond van art. 36 VWEU. Hierop zijn
2 uitzonderingen:
- Bauhuis: heffingen die een vergoeding inhouden van de kosten die worden gemaakt op
grond van een maatregel van EU-recht houden geen HGW in. (uniforme regel en
kostendekkend)
- Commissie t. Luxemburg: vergoeding voor daadwerkelijke, vrijwillige door de overheid
verleende dienst aan de importeur of de exporteur.
3.2 Tarifaire belemmeringen: binnenlandse belastingen
Wanneer de belasting daadwerkelijk over zowel ingevoerde als binnenlandse producten wordt
geheven, wordt de maatregel onderzocht op grond van art. 110 VWEU. Daarnaast geeft het artikel
aan dat lidstaten doormiddel van hun belastingheffing niet zijdelings andere producties mogen
beschermen (bijv. er is geen binnenlandse productie van dit product).
Figuur 6: schema tarifaire belemmeringen
3.3 Non-tarifaire belemmeringen
Non-tarifaire belemmeringen van het vrije goederen verkeer worden tegengegaan door art. 34
VWEU, dat alle belemmeringen van de import verbied en art. 35 VWEU, dat beperkingen van de
export verbied. Art. 36 VWEU kan een belemmering van 34 en 35 rechtvaardigen en er zijn nog
uitzonderingen in de rechtspraak.
3.3.1 Art. 34 VWEU – verbod van kwantitatieve invoerbeperkingen en MGW
Onder kwantitatieve invoerbeperkingen vallen invoerquota en importverboden (quotum van 0) maar
de nadruk ligt op MGW. Op grond van het Dassonville-arrest wordt onder MGW verstaan: iedere
handelsregeling van de lidstaten die intracommunautaire handel al dan niet rechtstreeks,
daadwerkelijk of potentieel, kan belemmeren. Onder definitie vallen in ieder geval maatregelen die
alleen van toepassing zijn op ingevoerde producten (maatregelen met onderscheid), maar ook
maatregelen die geen formeel onderscheid maken, maar toch een belemmering van de import tot
gevolg (zouden kunnen) hebben.
deze rechtspraak kan geïnterpreteerd worden in de theorie van de dubbele last. Op grond hiervan is
iedere maatregel van een lidstaat die en verplichting ten aanzien van producten bevat die afwijkt van
een verplichting van een andere lidstaat, een MGW. Bijvoorbeeld, een producent kan een legaal
product maken in zijn thuisland maar dit product hoeft niet te voldoen aan regels van andere
lidstaten extra investeringen beïnvloeding tussenstaatse handel.
3.3.2 Keck-uitzondering voor verkoopmodaliteiten
In het Keck en Mithouard-arrest verduidelijkte het Hof zijn eigen rechtspraak. Eerst wordt er
onderscheid gemaakt tussen producteisen en verkoopmodaliteiten. Als er iets veranderd moet
, worden aan het product (samenstelling, verpakking, naamgeving) dan is het een producteis. Gaat de
maatregel niet over de verandering van het product zelf, dan is het een verkoopmodaliteit (wanneer,
waar).
Er werd dan een uitzondering gemaakt voor nationale regelingen inzake verkoopmodaliteiten.
Verkoopmodaliteiten. Deze zijn geen MGW als: 1) de bepaling van toepassing is op alle
marktdeelnemers, 2) zij dezelfde invloed hebben – rechtens en in feite – op de verhandeling van
nationale producten en die uit andere lidstaten.
Mocht deze uitzondering niet van toepassing zijn dan valt de MGW in beginsel onder het verbod van
art. 34 VWEU mits er geen rechtvaardiging is.
3.4 Art. 35 VWEU – Het verbod van kwantitatieve uitvoerbeperkingen en MGW
Spiegelbeeld van art.34 VWEU
3.5 De cassis-rechtvaardiging voor dwingende vereisten en art. 36 VWEU
Art. 36 VWEU geeft limitatieve gronden voor rechtvaardiging. Andere voorwaardes voor het inroepen
van art. 36 VWEU is dat de maatregel proportioneel (geschikt en noodzakelijk) moet zijn.
Daarnaast bestaat de rechtvaardiging via het Cassis de Dijon-arrest. Deze rechtvaardiging kan alleen
worden ingeroepen bij maatregelen zonder onderscheid. Allereerst wordt in het Cassis-arrest de rule
of reason genoemd: Bij gebrek aan harmonisatie op bepaalde terreinen leveren regels die
noodzakelijk zijn voor de bescherming van dringende behoeften (of dringende eisen) geen verboden
MGW op (bescherming van volksgezondheid, bescherming van consumenten). Het uitgangspunt is
hierbij wederzijdse erkenning. Dan moet nog aan de proportionaliteitstoets worden voldaan. De
MGW is pas proportioneel als de maatregel geschikt (causaal verband tussen maatregel en oplossing)
en noodzakelijk (zijn minder vergaande maatregelen mogelijk) is.
4 Het vrije verkeer van personen
Er zijn 2 manieren hoe het vrije verkeer van personen kan worden belemmerd. Ten eerste kunnen bij
grensoverschrijding beperkingen worden ondervonden (reisrechten) en ten tweede kunnen er
belemmeringen zijn tijdens het verblijf (verblijfrechten).
4.2 Reiktwijdte van het EU-burgerschap en de daaruit volgende rechten
Een EU-burger is eenieder met de nationaliteit van een lidstaat, art. 20 VWEU. Een EU-burger kan op
grond van art. 21 VWEU vrij reizen en verblijven in de EU. Volgens de burgerschapsrichtlijn zijn
daarnaast burgers van de EU: de echtgenoot, geregistreerd partner en bloedverwanten (tot 21 jaar)
4.3 Reisrechten
reisrechten omvatten zowel het recht op uitreis als het recht op inreis. Dit geldt ook voor
familieleden van EU-burgers
4.4 Verblijfsrechten
Bij verblijfsrechten is er een onderscheid tussen kortdurend verblijf (max 3 maanden), verblijf voor
meer dan 3 maanden (verblijf) en het duurzaam verblijfsrecht. Daarnaast is het onderscheid tussen
marktburgers en niet-marktburgers van belang.
